COVID-19 İyileşme Sürecinde Evde Bakım Rehberi

Genel Bakış

COVID-19, koronavirüs adlı bir virüsün neden olduğu bir solunum enfeksiyonudur. Hastalık burun, boğaz ve akciğerleri etkileyebilir. Çoğu kişi hafif veya orta şiddette belirtilerle hastalığı evinde dinlenerek ve doktor önerileriyle atlatabilir. İyileştikten sonra vücudun tamamen toparlanması zaman alabilir; bu süreci desteklemek için evde bakım oldukça önemlidir.

COVID-19, tüm dünyada çok yaygın görülmüştür. Günümüzde aşılar ve bağışıklık nedeniyle hastalığı geçirenlerin çoğu evde, hafif belirtilerle toparlanmaktadır.

Her yaştan insan COVID-19'a yakalanabilir. Yaşlılar, hamileler, kronik (uzun süreli) akciğer, kalp, böbrek veya şeker hastalığı olanlar, bağışıklığı zayıflamış kişiler ve aşısını tamamlamamış olanlarda hastalığın ağır geçme riski daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boğaz ağrısı
• Kuru öksürük
• Ateş
• Kas ve vücut ağrıları
• Yorgunluk
• Tat veya koku kaybı
• Baş ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı

Çocuklarda belirtiler

• Ateş ve öksürük
• Yorgunluk ve hâlsizlik
• Huzursuzluk veya iştahsızlık
• Burun akıntısı
• Nadiren ishal ve karın ağrısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve güçsüzlük
• Öksürük ve nefes darlığında artış
• Bilinç bulanıklığı veya sersemlik
• Beslenme ve sıvı alımında azalma
• Kronik (uzun süreli) hastalıkların kontrolünde kötüleşme

Nedenler

Ana nedenler

• COVID-19'a SARS-CoV-2 adlı bir koronavirüs neden olur.
• Virüs, hasta kişilerin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında ortaya çıkan damlacıklarla havaya bulaşır.
• Virüsle kirlenmiş yüzeylere dokunduktan sonra ellerin ağız, burun veya gözlere götürülmesiyle de bulaşabilir.

Risk faktörleri

• Kalabalık ve kapalı alanlarda bulunmak
• Enfekte kişilerle yakın temasta olmak
• 65 yaş ve üzerinde olmak
• Akciğer, kalp, böbrek, şeker hastalığı, yüksek tansiyon veya obezite gibi sağlık sorunlarına sahip olmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar (kemoterapi, organ nakli, bazı ilaçlar)
• COVID-19 aşısını tamamlamamış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı ani olarak kötüleşiyorsa
• Yüksek ateş düşmek bilmiyor ve kötü hâlsizlik yaşıyorsanız
• Kan öksürüyorsanız
• Bilinç bulanıklığı veya aşırı uyku hâli fark ederseniz
• Özellikle risk grubundaysanız ve belirtileriniz hızla artıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtileriniz iki haftadan uzun süredir iyileşme yerine devam ediyorsa
• Yorgunluk, öksürük, nefes darlığı veya tat-koku kaybı günlük hayatınızı etkilemeye başladıysa
• Bir başka sağlık sorununuz varsa ve hastalık süreci bu sorunu kontrol etmenizi zorlaştırıyorsa

Tanı

COVID-19 tanısı koymak için sağlık kuruluşlarında burundan veya boğazdan sürüntü örneği alınır ve PCR testi (moleküler test) yapılır. Ayrıca hızlı antijen testleri de kullanılabilir. Doktorunuz belirtilerinizi dinleyip gerekirse akciğer filmi ve kan testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• PCR testi (burun/geniz veya boğaz sürüntüsü)
• Hızlı antijen testi
• Gerekirse akciğer filmi
• Gerekirse oksijen düzeyi ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Test sonucunuz pozitif çıkarsa sağlık ekibi size eve dinlenme, sıvı alımı ve belirtileri takip etme konusunda rehberlik eder. Doktorunuz, risk grubundaysanız ilaç tedavisi önerebilir veya kan testleriyle takip edilmenizi isteyebilir. Evde geçen sürede ateşinizi, öksürüğünüzü ve nefes alıp vermenizi gözlemlemeniz beklenir.

Tedavi

COVID-19'un her hastaya iyi gelecek tek bir evrensel ilacı yoktur. Tedavi; belirtileri hafifletmek, bağışıklık sistemine destek olmak ve hastalığı ağırlaştırabilecek durumları önlemek üzerine kuruludur. Evde bakım, dinlenme ve doktor önerisiyle yapılan destekleyici tedavi çoğu hasta için yeterlidir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin: su, çorba, açık çay ve taze sıkılmış meyve suları vücudun susuz kalmasını önler.
• Yatak istirahati yapın ve uykunuzu düzenli almaya çalışın.
• Ateş ve ağrı durumunda doktorunuzun veya eczacınızın önerdiği basit ilaçları kullanın, kendi başınıza ilaç kararı vermeyin.
• Odanızı günde birkaç kez havalandırın.
• Ev halkına bulaşmayı azaltmak için maske takın, elleri sık yıkayın ve havlularınızı ayırın.
• Belirtilerinizi günlük olarak not alın: ateş, öksürük, nefes durumu.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz hastalığınızın seyrine göre antiviral tedavi veya belirtileri azaltmaya yönelik ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar yalnızca reçete ile ve doktor kontrolünde kullanılır. Özellikle ağır seyir riski taşıyan hastalarda hastane takibi gerekebilir. İlaçların ismi ve dozu, kişinin yaşına, kilosuna, diğer hastalıklarına ve kullandığı ilaçlara göre doktor tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

COVID-19'un kendisi için cerrahi bir işlem gerekmez. Yalnızca ağır komplikasyonlar gelişirse, örneğin solunum desteği veya başka bir müdahale gerekirse hastanede uzman ekipçe değerlendirme yapılır.

Bu durumla yaşamak

Hastalığı evde geçirirken kendinize yalnız kalma süresi boyunca hafif bir günlük plan hazırlayın. Yataktan kalkıp oturmak, kısa yürüyüşler, nefes egzersizleri ve belirti takibi yapın. Ev işlerini başkalarına bırakın veya çok küçük parçalara bölün. Uykunuz kötüye giderse veya endişeniz artarsa doktorunuza bildirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 8-10 bardak sıvı almaya çalışın.
• Yeterli ve dengeli beslenin; protein, sebze ve meyve tüketin.
• Sigara ve alkolden uzak durun, çünkü bunlar akciğerleri yorar ve iyileşmeyi yavaşlatır.
• Kapalı alanlarda maske takmaya ve el hijyenine özen gösterin.
• Hastalığınız bulaştırıcı olduğu sürece toplu taşıma ve kalabalık ortamlardan kaçının.

Diyet ve egzersiz

İlk günlerde tam dinlenme esastır. Sonraki haftalarda hafif yürüyüşler, esneme hareketleri ve nefes egzersizleri ile yavaşça hareket edebilirsiniz. Vücudunuzu zorlamayın; nefes darlığı, ağrı veya aşırı yorgunluk hissederseniz egzersizi bırakıp dinlenin. Beslenmede su içeriği yüksek çorbalar, yoğurt, yumurta, mercimek ve mevsim sebzeleri tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık ve izolasyon dönemi kaygı, üzüntü, uyku problemi ve çaresizlik hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir. Duygularınızı isimlendirmeye ve güvendiğiniz biriyle konuşmaya çalışın. İyileşme sürecinde kendinize zorlu hedefler koymayın. Şiddetli karamsarlık, umutsuzluk veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşarsanız derhal bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; acil bir kriz durumunda 112’yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

COVID-19’a karşı en etkili koruma tam doz COVID-19 aşısı olmaktır. Ayrıca kalabalık kapalı ortamlardan kaçınmak, maske takmak, elleri sık yıkamak ve hasta kişilerle yakın temas etmemek bulaşma riskini önemli ölçüde azaltır. Evinizi düzenli havalandırmanız da enfeksiyonun yayılmasını engellemeye yardımcı olur.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı’nın önerdiği COVID-19 aşıları, hastalığın ağır geçmesini ve hastaneye yatışı büyük ölçüde önler. Aşınızı ve hatırlatma dozlarınızı zamanında yaptırmanız için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Hastalığın yayılmasını azaltmak için özellikle riskli durumlarda PCR veya hızlı antijen testi yaptırmanız önerilebilir. Test sonuçlarınıza göre sağlık kuruluşunun talimatlarına uyun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hastalık akciğerlerin iltihaplanmasına yani zatürreye yol açabilir.
• Solunum yetmezliği adı verilen ciddi nefes alma güçlüğü gelişebilir.
• Vücutta kan pıhtıları oluşabilir; bu pıhtılar hayati risk oluşturabilir.
• Kalp kası iltihabı, böbrek hasarı gibi organ sorunları görülebilir.
• Aylarca süren yorgunluk, nefes darlığı, eklem ağrıları ve düşünme güçlüğü şeklinde uzun dönemli COVID bulguları ortaya çıkabilir.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insan COVID-19’dan tamamen iyileşir ve sağlıklı hayatına geri döner. Bazı kişilerde iyileşme birkaç hafta, hatta aylar sürebilir, ancak düzenli doktor takibi ve sabırlı bir iyileşme süreciyle yaşam kalitesi korunabilir. Kendinize karşı nazik olun; vücudunuz toparlanma sürecinde desteğe ihtiyaç duyar.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.