COVID-19 Sonrası İyileşme Sürecine Hazırlık

Genel Bakış

Bu rehber, COVID-19 (Koronavirüs hastalığı) geçirdikten sonra vücudunuzun iyileşme sürecine nasıl hazırlanacağınızı, bu süreçte neler bekleyebileceğinizi ve kendinize nasıl bakmanız gerektiğini sade bir dille anlatır. İyileşme kişiden kişiye değişir; bu bilgiler genel bir yol haritasıdır.

Evet, COVID-19 geçiren herkeste iyileşme dönemi belirtileri görülebilir. Bu belirtiler hafif baş ağrısından uzun süren yorgunluğa kadar değişebilir ve oldukça yaygındır.

COVID-19 geçiren herkesi etkileyebilir. Yaşlılar, kronik hastalığı olanlar ve hastalığı ağır geçirenlerde iyileşme daha uzun veya daha zor olabilir. Ancak genç ve sağlıklı bireylerde de belirtiler bir süre devam edebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Kuru öksürük
• Nefes alırken hafif sıkıntı
• Kas ve eklem ağrıları
• Baş ağrısı
• Tat ve koku kaybı
• Konsantrasyon güçlüğü (beyin sisi)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle daha hafiftir.
• Ateş, öksürük ve halsizlik görülebilir.
• Nadir de olsa karın ağrısı, kızarıklık veya gözlerde kızarıklık gibi belirtiler eşlik edebilir.
• Çocuğunuzun uyanıklığı ve nefes alıp verişi yakından takip edilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda kafa karışıklığı (konfüzyon) belirgin olabilir.
• Baş dönmesi ve düşme riski artabilir.
• İştahsızlık ve hızlı güç kaybı sık görülür.
• Nefes darlığı daha şiddetli olabilir ve hastaneye yatış gerektirebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• COVID-19 hastalığını oluşturan virüsün vücut hücrelerine girerek bağışıklık sistemini tetiklemesi
• Virüsün akciğer, kalp ve diğer organlarda yaptığı doğrudan hasar
• Bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi sonucu ortaya çıkan iltihap
• İyileşme döneminde dokuların onarım sürecinin yavaş işlemesi

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 65 ve üzeri)
• Kalp hastalığı, şeker hastalığı, KOAH, astım gibi kronik hastalıklar
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanımı
• Hamilelik
• Sigara içmek
• COVID-19'un ağır geçirilmesi veya yoğun bakım gerektirmesi
• Aşı yaptırmamış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız artıyorsa veya dinlenirken bile nefes almakta zorlanıyorsanız
• Göğüs ağrınız veya çarpıntınız varsa
• Bilinç bulanıklığı, denge kaybı veya konuşma güçlüğü yaşıyorsanız
• Ateşiniz düşüp yeniden yükseliyorsa
• Öksürüğünüz kanlı balgamla birlikteyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İyileşme döneminde 2-4 hafta içinde aile hekiminizle kontrol görüşmesi yapın.
• Belirtileriniz 4 haftadan uzun sürüyorsa mutlaka bir doktora başvurun.
• Kullandığınız kronik hastalık ilaçlarını düzenlemek için doktorunuza danışın.

Tanı

Doktorunuz, COVID-19 sonrası iyileşme sürecinizi değerlendirmek için öncelikle hastalık öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Belirtilerinizin ne zaman başladığını, şiddetini ve nelerin sizi zorladığını anlatmanız önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: İltihap değerleri, organ fonksiyonları ve vitamin düzeyleri kontrol edilebilir.
• Akciğer röntgeni veya bilgisayarlı tomografi: Akciğer hasarı olup olmadığını değerlendirmek için.
• Oksijen ölçümü (pulse oksimetre): Kandaki oksijen oranını ölçer.
• EKG: Kalp ritmi ve fonksiyonu değerlendirmek için.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz semptomlarınıza göre bir iyileşme planı hazırlayacaktır. Bu plan, evde kendinize bakmanızı, bazı durumlarda fizik tedavi veya solunum egzersizlerini içerebilir. Testlerden sonra hangi sıklıkla kontrol olmanız gerektiği size anlatılacaktır.

Tedavi

COVID-19 sonrası iyileşme tedavisinin amacı, vücudunuzun kendini toparlamasına destek olmak ve belirtileri yönetmektir. Tedavi kişiye özeldir; çoğu durumda dinlenme, beslenme ve doktor kontrolü yeterlidir.

Evde kişisel bakım

• Bol su ve sıvı tüketin (günde en az 8-10 bardak, doktorunuz önerdiği şekilde).
• Küçük porsiyonlar halinde sık ve dengeli yemek yiyin.
• Uyku düzeninize dikkat edin, günde en az 7-8 saat uyumaya çalışın.
• Yavaş yavaş ve nefesiniz yeteceği kadar hareket edin; aşırı yorulmaktan kaçının.
• Sigara ve alkolden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ihtiyaç halinde bazı ilaçlar önerebilir. Örneğin ateş veya ağrı için bazı ağrı kesiciler, öksürük için şuruplar veya solunum yollarını rahatlatacak tedaviler verilebilir. Ayrıca fizik tedavi veya solunum egzersizleri önerilebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne süreyle kullanılması gerektiğini yalnızca doktorunuz belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu durum için cerrahi bir işlem önerilmez; cerrahi yalnızca COVID-19 kaynaklı farklı komplikasyonlar gelişirse ilgili uzman doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme sürecinde dinlenme ile hareket arasında denge kurmak önemlidir. Yapılacak işleri gün içine bölün ve ana aktiviteler arasında mutlaka mola verin. Belirtilerinizi takip etmek için bir günlük tutabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günlük kısa yürüyüşler yapın; yürüme süresini kademeli olarak artırın.
• Pencereleri açarak ortamı havalandırın.
• Derin nefes egzersizleri uygulayın (öksürük ve nefes darlığını azaltmaya yardımcı olabilir).
• Güneş ışığından faydalanın, moralinizi yüksek tutmaya çalışın.
• Evde yapabileceğiniz hafif esneme hareketleri yapın.

Diyet ve egzersiz

Protein, vitamin ve mineral açısından zengin bir beslenme düzeni kasların onarılmasına ve bağışıklık sisteminin güçlenmesine yardımcı olur. Her gün yeterli miktarda sebze ve meyve tüketmeye özen gösterin. Eğer egzersiz yapmanın sizin için uygun olup olmadığını bilmiyorsanız bir fizyoterapist veya doktorla görüşün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren yorgunluk, hastanede yatma deneyimi veya işe dönüş kaygısı duygusal olarak yıpratıcı olabilir. Kaygı, üzüntü veya uykusuzluk yaşamak normaldir. Kendinize zaman tanıyın ve bu hisleri ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

COVID-19 sonrası iyileşme sürecinin zor geçmesini tamamen önlemek mümkün olmasa da, iyi bir bakım ve doktor takibi ile belirtilerin şiddetini azaltabilirsiniz. En iyi korunma yolu, COVID-19'a yakalanmamak veya hafif geçirmektir.

Aşılar

COVID-19 aşıları, hastalığın ağır geçme riskini ve buna bağlı uzun süreli belirtileri önemli ölçüde azaltır. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymanız ve hatırlatma dozlarını yaptırmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzatmış ve zorlu geçen bir iyileşme süreci (uzamış COVID veya COVID sonrası sendromu)
• Akciğer dokusunda kalıcı hasar ve sürekli nefes darlığı
• Kalp kası iltihabı (miyokardit) gibi kalp sorunları
• Kan pıhtılaşması ve damar tıkanıklığı
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Kronik yorgunluk sendromu benzeri tablo

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insan, uygun dinlenme ve destekle birkaç hafta veya ay içinde tamamen iyileşir. Belirtileriniz ne kadar uzarsa uzasın, doğru tedavi ve doktor takibi ile durumunuz giderek iyileşebilir. Kendinizi başkalarıyla kıyaslamamak ve umudunuzu korumak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.