OKB Belirtileri ve Tıbbi İşlem Öncesi Hazırlık

Genel Bakış

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), aşağıdaki iki temel bileşeni olan bir ruh sağlığı durumudur: obsesyonlar ve kompulsiyonlar. Obsesyonlar, kişinin zihnine istem dışı gelen, sürekli tekrarlayan ve kaygıya yol açan düşünceler, görüntüler veya dürtülerdir. Kompulsiyonlar ise kişinin bu kaygıyı azaltmak için tekrar tekrar yaptığı davranışlar veya zihinsel ritüellerdir. OKB belirtileri günün önemli bir kısmını kaplayabilir ve kişinin evde, işte veya okulda işlevselliğini etkileyebilir.

OKB toplumda en sık görülen ruh sağlığı durumlarından biridir. Yapılan çalışmalara göre her 100 kişiden 2-3'ü hayatlarının bir döneminde OKB belirtileri yaşar.

OKB her yaşta ortaya çıkabilir; ancak çoğunlukla çocukluk, ergenlik veya genç erişkinlikte başlar. Kadınlarda ve erkeklerde benzer oranda görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kirlenme, mikrop kapma veya hastalık bulaştırma korkusu
• Kapı kilitlerini, ocağı, ütüyü tekrar tekrar kontrol etme
• Eşyaları belirli bir sıraya dizme veya simetrik yerleştirme ihtiyacı
• İstem dışı gelen küfür, dini veya cinsel içerikli rahatsız edici düşünceler
• Aşırı el yıkama, temizlik yapma, sayma veya kelimeleri tekrarlama

Çocuklarda belirtiler

• Aynı soruları birçok kez sorma ve sürekli onay isteme
• Yatma, yemek yeme veya okul hazırlığı sırasında tekrarlayan ritüeller
• Takıntılar nedeniyle kaygı yaşadıklarında ağlama veya öfke nöbetleri
• Ders başarısında düşme, arkadaş ilişkilerinden kaçınma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler stresli bir yaşam olayı sonrasında ortaya çıkabilir veya şiddetlenebilir
• Yaşlı yetişkinler belirtileri genellikle utandıkları için dile getirmekte zorlanabilir
• OKB belirtileri diğer sağlık sorunları veya ilaç kullanımıyla karışabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Beyin kimyasındaki ve devrelerindeki farklılıkların OKB'ye katkıda bulunduğu düşünülüyor.
• Ailede OKB öyküsü olması riski artırabilir.
• Travmatik yaşam olayları veya yüksek stres, belirtileri tetikleyebilir.
• Bazı kişilerde belirtiler, çocuklukta geçirilen bazı enfeksiyonların ardından aniden başlayabilir.

Risk faktörleri

• Ailede OKB, tik bozukluğu veya Tourette sendromu öyküsü
• Kaygı bozukluğu veya depresyon öyküsü
• Mükemmeliyetçi kişilik özellikleri
• Yoğun stres altında yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• OKB belirtileri giderek kötüleşiyor ve günlük yaşamı ciddi şekilde engelliyorsa
• Kişi kendine veya başkalarına zarar verme düşüncelerinden söz ediyorsa
• İşlem öncesi şiddetli kaygı, işlemin yapılmasına engel oluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Takıntılar veya tekrarlayan davranışlar haftalarca sürüyorsa
• OKB belirtileri ev, iş veya okul sorumluluklarını aksatıyorsa
• Bu belirtiler nedeniyle kişi kendini mutsuz ve yalnız hissediyorsa

Tanı

OKB tanısı, bir psikiyatri uzmanı veya ruh sağlığı alanında çalışan doktor tarafından konur. Doktorunuz belirtilerinizi, düşüncelerinizi, davranışlarınızı, bu durumun süresini ve günlük yaşamınıza etkisini dinler. Belirtilere yol açabilecek başka sağlık sorunlarını dışlamak için bazı tetkikler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Ruh sağlığı uzmanı ile yüz yüze klinik görüşme
• OKB'ye özel değerlendirme ölçekleri ve anketler
• Gerekirse kan testleri veya tiroid fonksiyon testleri

Randevunuzda neler beklenir

İlk görüşmede doktorunuz size takıntılı düşünceleriniz, tekrarlayan davranışlarınız, işlem öncesi kaygılarınız ve tıbbi geçmişiniz hakkında sorular soracaktır. Soracağınız soruları önceden not almanız ve yaşadıklarınızı dürüstçe anlatmanız tanının doğru konmasına yardımcı olur.

Tedavi

OKB tedavisinde en etkili yöntemler psikoterapi ve gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisidir. Özellikle maruz bırakma ve tepki önleme tekniğini içeren bilişsel davranışçı terapi (BDT) ile kişi, kaygısını tetikleyen durumlarla güvenli bir şekilde yüzleşmeyi öğrenir. İlaçlar her zaman bir psikiyatri hekimi tarafından planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Kaygınızı tetikleyen durumları ve bunlara verdiğiniz tepkileri bir günlükte izlemek
• Derin nefes alma, gevşeme egzersizleri ve dikkati başka yöne yönlendirme tekniklerini denemek
• Uykunuza düzen vermek ve güne belirli bir rutinle başlamak
• Tıbbi bir işlem öncesinde işlem basamakları hakkında doktorunuza sorular sormak ve duygusal desteğinizi planlamak
• Kendinize küçük hedefler koymak ve her ilerlemeyi kutlamak

Tıbbi tedaviler

OKB tedavisinde bilişsel davranışçı terapi, özellikle maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) yöntemi uygulanır. Bu yöntemde kişi, kaygısına neden olan durumlarla kademeli olarak yüzleşir ve tekrarlayan davranışları yapmadan geçirilen süreyi artırır. Psikiyatri hekimi, belirtilerin şiddetine ve kişinin ihtiyacına göre ilaç tedavisi önerebilir. İlaçların düzenli kullanımı ve doktor takibi çok önemlidir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

OKB tedavisinde cerrahi bir işlem genellikle gerekmez. Çok nadiren, ileri düzey ve tedaviye dirençli durumlarda uzman merkezlerde derin beyin stimülasyonu gibi yöntemler değerlendirilebilir; ancak bu seçenekler ayrıntılı değerlendirme gerektirir ve yalnızca doktorunuzla konuşarak karar verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

OKB ile yaşarken tıbbi işlemler (kan verme, endoskopi, diş tedavisi gibi) belirtilerinizi artırabilir. İşlem öncesi hazırlık için doktorunuza OKB tanınız olduğunu söyleyin, işlem hakkında bilgi isteyin, yanınızda güvendiğiniz birini bulundurun ve sizi rahatlatacak bir plan yapın. İşlem günü, elinizden geldiğince normal rutininizi korumak, nefes egzersizleri yapmak ve düşüncelerinizi doktor veya hemşire ekibine iletmek kaygınızı azaltabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş gibi orta düzey egzersiz yapmak
• Düzenli uyku alışkanlığı geliştirmek
• Yakınlarınızla vakit geçirmek ve yalnız kalmamak
• Stresli durumlar için önceden bir rahatlama planı oluşturmak
• Tedavi sürecinde sabırlı ve kendine şefkatli olmak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek vücudunuzun genel direncini artırır. Özellikle işlem öncesi kahve, çay gibi kafeinli içecekleri aşırı tüketmemek kaygıyı artırmamak açısından faydalıdır. Düzenli egzersiz, hem stresi azaltır hem de uyku kalitesini iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

OKB, kişinin kendini suçlamasına, utanç ve yalnızlık hissetmesine neden olabilir. Bu duygular yaşadığınız durumun bir parçasıdır. Kriz anlarında 112'yi aramaktan veya en yakın acil servise gitmekten çekinmeyin. Duygusal yükünüzü anlayan bir profesyonelle konuşmak, yalnız olmadığınızı hatırlatır.

Önleme

OKB'nin ortaya çıkmasını tamamen önleyecek kesin bir yol bilinmemektedir. Ancak belirtileri erken fark etmek ve profesyonel yardım almak, durumun günlük yaşamı etkilemesini önleyebilir. Stres yönetimi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları, belirtilerin daha hafif seyretmesine yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon ve diğer kaygı bozukluklarının görülme riski artar
• İş, okul ve sosyal ilişkilerde ciddi bozulmalar olabilir
• Aşırı el yıkama, temizlik veya kontrol davranışları nedeniyle fiziksel sağlık sorunları gelişebilir
• Madde veya alkol kullanımı bir baş etme yöntemi olarak ortaya çıkabilir

Uzun vadeli görünüm

OKB zorlu bir durum gibi görünebilir ancak doğru tedavi ve destekle büyük ölçüde iyileşebilir. Birçok kişi terapi ve uygun tedavi planıyla belirtilerini kontrol altına alır, işine, okuluna ve sosyal yaşamına geri döner. Erken yardım almak, umut verici bir geleceğin ilk adımıdır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.