Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Belirtileri: Doktorunuza Sormanız Gereken Sorular

Genel Bakış

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), kişinin istemeden tekrar eden düşünceler (takıntılar) yaşadığı ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için tekrarlayan davranışlar (zorlantılar) yaptığı bir ruh sağlığı durumudur. Örneğin sürekli ellerini yıkama ya da kapının kilitli olup olmadığını defalarca kontrol etme gibi.

OKB, toplumda her 100 kişiden yaklaşık 2 ila 3 kişiyi etkileyen yaygın bir ruh sağlığı sorunudur. Birçok kişi utanç duyduğu için bu belirtilerini gizleyebilir, bu yüzden gerçek sayının daha da yüksek olduğu düşünülmektedir.

OKB her yaşta görülebilir. Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başlar, ancak ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir. Kadınlar ve erkekler benzer sıklıkta etkilenir. Çocuklarda ve yetişkinlerde belirtiler farklı şekillerde görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli kirlenme, mikrop kapma veya hastalanma endişesi
• Kapıyı kilitleme, ocağı kapatma gibi şeylerden sürekli şüphe etme
• Simetri, düzen ve tam olma ihtiyacı hissetme
• Bir şeyleri belirli bir sayıda veya belirli bir sırada yapma zorunluluğu
• Aşırı el yıkama, temizlik yapma veya kontrol etme davranışları
• İstem dışı aklına gelen rahatsız edici, agresif veya cinsel düşünceler

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda OKB belirtileri şunları içerebilir: tekrarlayan el yıkama, eşyaları belirli bir düzene koyma, aynı soruyu veya cümleyi tekrar tekrar sorma, okul başarısında düşüş, aşırı kaygı ve öfke nöbetleri.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaştaki yetişkinlerde belirtiler daha çok kontrol etme davranışları, aşırı titizlik, günlük rutinin dışına çıkamama ve takıntılı düşüncelere odaklanma görülebilir. Yaşlı kişiler bu belirtiler nedeniyle utanç duyabilir ve yardım istemekte zorlanabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• OKB'nin kesin nedeni bilinmemektedir; genetik, beyin yapısı ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülür.
• Beyindeki serotonin gibi kimyasal sinyal maddelerindeki dengesizliklerin belirtilere katkıda bulunabileceği varsayılır.
• Yoğun stres, travmatik yaşam olayları veya geçirilmiş enfeksiyonlar bazı kişilerde belirtileri tetikleyebilir.

Risk faktörleri

• Ailede OKB veya başka ruhsal bozukluk öyküsü
• Çocukluk çağı travmaları, ihmal veya duygusal zorlanma
• Anksiyete bozukluğu, depresyon veya tik bozuklukları gibi eşlik eden durumlar
• Mükemmeliyetçi ve aşırı sorumluluk hissi taşıyan kişilik yapısı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa
• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz varsa
• Kontrol davranışları nedeniyle cilt yaraları, uykusuzluk gibi sağlık sorunları yaşıyorsanız
• OKB belirtileri yüzünden yemek yemeyi veya evden çıkmayı bıraktıysanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler birkaç haftadan uzun sürüyor ve yaşam kalitenizi etkiliyorsa
• Aynı düşünceleri durduramadığınızı ve tekrarlayan davranışlar yaptığınızı fark ediyorsanız
• Doktorunuza OKB hakkında sorular sormak ve değerlendirme talep etmek istiyorsanız

Tanı

OKB tanısı, bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılan detaylı bir görüşme ile konur. Doktorunuz belirtilerinizi dinler, süresini ve günlük yaşamınıza etkisini değerlendirir. Belirtilerin bir başka tıbbi durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için bazı sorular sorar.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve genel sağlık değerlendirmesi
• Tiroit hastalığı gibi belirtilere yol açabilecek durumları dışlamak için kan testleri
• OKB belirtilerinin şiddetini ve türünü anlamak için psikolojik değerlendirme ölçekleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerinizin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, bu durumun ilişkilerinizi ve işinizi nasıl etkilediğini soracaktır. Bu görüşmede şu soruları da sorabilirsiniz: 'Belirtilerim hangi durumların işareti olabilir?', 'Hangi tetkiklerin yapılması gerekiyor?', 'Tedaviye ne zaman başlamalıyız?'

Tedavi

OKB tedavisinin amacı belirtileri azaltmak ve yaşam kalitenizi artırmaktır. En etkili tedavi, bir ruh sağlığı uzmanı eşliğinde uygulanan psikoterapi ve gerektiğinde ilaç desteğini içerir. Tedavi sürecinde doktorunuza sorabileceğiniz önemli sorular şunlardır: 'Bana hangi tedavi önerilir?', 'Tedavi ne kadar sürer?', 'Yan etkiler olur mu?', 'Kendim ne yapabilirim?'

Evde kişisel bakım

• Düzenli uyku saatleri belirlemek ve uyku hijyenine dikkat etmek
• Stresi azaltmak için derin nefes alma, gevşeme egzersizleri ve meditasyon denemek
• Aşırı kontrol davranışlarını azaltmak için kendinize küçük, gerçekçi hedefler koymak
• Kaygıyı artırabilecek kafein ve alkol tüketimini sınırlamak
• Duygularınızı güvendiğiniz kişilerle paylaşmak

Tıbbi tedaviler

OKB tedavisinde bilişsel davranışçı terapi (BDT) adı verilen bir konuşma terapisi sıklıkla önerilir. Bu terapi, korkularla yüzleşmeyi ve tekrarlayan davranışları azaltmayı öğretir. Bir psikiyatrist, belirtileri hafifletmek için ilaç tedavisi de önerebilir. İlaçların adı, dozu ve kullanım süresi, kişisel durumunuza göre yalnızca doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Tedavinin etkili olması için düzenli doktor kontrolü ve ilaçların önerildiği şekilde kullanılması büyük önem taşır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

OKB için cerrahi yöntemler çok nadiren ve yalnızca diğer tedavilere yanıt vermeyen çok ağır vakalarda, uzman bir ekibin ayrıntılı değerlendirmesi sonrasında düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

OKB ile yaşamak, belirtileri tanımayı ve yönetmeyi öğrenmeyi gerektirir. Günlük rutininizi sürdürün, tetikleyen durumları fark etmeye çalışın ve düşüncelerinizin sizi kontrol etmesine izin vermeyin. Tedaviye düzenli devam etmek ve kendinize karşı nazik olmak iyileşme yolculuğunun önemli parçasıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninizi oluşturun ve her gün aynı saatte uyanmaya özen gösterin
• Haftanın çoğu günü yürüyüş, bisiklet gibi fiziksel aktiviteler yapın
• Tekrarlayan düşünceler aklınıza geldiğinde bir kenara not alarak uzaklaşmaya çalışın
• Sevdiğiniz hobilerle zaman geçirerek zihninizi dinlendirin
• İnternette sürekli belirti araştırmaktan kaçının; bu kaygıyı artırabilir

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, genel ruh hâlini olumlu etkileyebilir. Aşırı şeker, kafein ve işlenmiş gıdalar kaygıyı artırabilir. Haftanın çoğu günü 30 dakikalık hafif egzersiz yapmak, stres hormonlarını dengelemeye yardımcı olur ve tedavinin etkinliğini destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

OKB utanç, suçluluk ve yalnızlık duygularına yol açabilir. Bu durum kişinin kendisini suçlamasına ve sosyal ortamlardan uzaklaşmasına neden olabilir. Bu duygularla başa çıkmak için psikolojik destek almak çok önemlidir. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa lütfen hemen 112'yi arayın.

Önleme

OKB'yi tamamen önlemek için kesin bir yöntem yoktur. Ancak belirtileri erken fark ederek zamanında bir sağlık kuruluşuna başvurmak, bu rahatsızlığın yaşamınızı olumsuz etkilemesini büyük ölçüde azaltabilir. Stres yönetimi ve sağlıklı başa çıkma becerileri, belirtilerin tetiklenmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Tarama programları

Toplumda OKB için düzenli bir tarama programı bulunmamaktadır. Ancak bu belirtilerden endişe ediyorsanız aile hekiminizle veya bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşerek değerlendirme talep edebilirsiniz. Erken değerlendirme, tedaviye erken başlamayı sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon ve diğer kaygı bozuklukları gelişebilir
• İş, okul ve sosyal yaşamda ciddi aksamalar yaşanabilir
• Aşırı el yıkama veya cilt kontrolü gibi davranışlar fiziksel sağlığa kalıcı hasar verebilir
• Sosyal izolasyon ve yalnızlık artabilir
• Aile ve arkadaş ilişkileri zorlanabilir

Uzun vadeli görünüm

OKB tedavi edilebilir bir hastalıktır. Doğru tedavi ve destekle çoğu kişi belirtilerini kontrol altına alabilir, günlük hayatına devam edebilir ve yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir. Tedavi süreci kişiye özeldir; sabırlı ve düzenli olmak iyileşme şansını yükseltir. Umutlu olun, yardım istemek her zaman iyileşmenin ilk adımıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.