Travma Tedavisi Öncesi Sorular

Genel Bakış

Travma, kişinin aşırı korkutucu, tehdit edici veya yaralayıcı bir olay yaşaması ya da böyle bir olaya tanıklık etmesi sonucu ortaya çıkan psikolojik bir tepkidir. Bu makale, travma tedavisine başlamadan önce hastaların sıklıkla sorduğu soruları ele alır; belirtileri, tedavi seçeneklerini ve doktorunuza sormanız gerekenleri özetler.

Evet. Her 10 kişiden en az birinin yaşamının bir döneminde travmatik bir olayla karşılaştığı tahmin edilir. Travma her toplumda ve her yaş grubunda görülür.

Travma; çocukları, gençleri, yetişkinleri ve yaşlıları etkileyebilir. Cinsiyet fark etmeksizin herkes yaşayabilir. Ayrıca olaya doğrudan maruz kalmak veya tanıklık etmek de travmaya yol açabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Olayı zihinde tekrar tekrar yaşamak (flashback)
• Kabuslar ve uyku güçlüğü
• Aşırı irkilme, sürekli tetikte olma
• İçe kapanma, çevreye ilgisizlik
• Olayı hatırlatan yer veya durumlardan kaçınma
• Öfke patlamaları veya ağlama nöbetleri
• Dikkat ve odaklanma sorunları
• Suçluluk ve çaresizlik duyguları

Çocuklarda belirtiler

• Olayı oyunlarında tekrar canlandırma
• Anne babaya aşırı yapışma veya ayrılmak istememe
• Geçmiş bir gelişim aşamasına geri dönme (alt ıslatma gibi)
• Huzursuzluk, kabus ve karanlık korkusu
• Sözel olmayan tepkiler, ağlama veya öfke nöbetleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Fiziksel ağrı ve bedensel yakınmalar
• Unutkanlık ve kafa karışıklığı
• Sosyal ortamlardan çekilme, yalnızlık
• Uyku bozuklukları ve yorgunluk hissi
• İştah değişiklikleri

Nedenler

Ana nedenler

• Kazalar, doğal afetler, yangın ve savaş gibi olağan dışı olaylar
• Fiziksel, duygusal veya cinsel istismar
• Silahlı saldırı veya soygun gibi şiddet olayları
• Sevilen birinin ani kaybı veya yaşamı tehdit eden hastalık
• Bir başkasının ölümüne veya yaralanmasına tanık olmak

Risk faktörleri

• Daha önce travma yaşamış olmak
• Ailede ruhsal hastalık öyküsü
• Sosyal destek eksikliği
• Çocuklukta istismar öyküsü
• Sürekli stres ve güvenlik kaygısı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler travmatik olayın ardından haftalarca sürüyor ve şiddetleniyorsa
• İş, okul veya aile yaşamınız ciddi şekilde etkileniyorsa
• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz varsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler birkaç haftayı aşıyorsa
• Kaçınma davranışları günlük hayatınızı kısıtlıyorsa
• Tedavi seçenekleri hakkında bilgi almak istiyorsanız

Tanı

Doktor (genellikle bir psikiyatrist veya klinik psikolog) size yaşadıklarınızı ve belirtilerinizi dinleyerek bir değerlendirme yapar. Travma sonrası belirtilerin süresi ve şiddeti göz önünde bulundurulur. Tanı koymak için kan testi veya tetkik yoktur; görüşme ve standart ölçekler kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Klinik görüşme (semptomlar ve geçmiş öykü)
• Travma belirtilerini ölçen kontrol listeleri
• Bazı durumlarda fizik muayene ve kan tetkikleri (fiziksel bulguları ekarte etmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Görüşmede travmatik olayla ilgili sizin için zor olabilecek sorular sorulabilir. Soruları yanıtlamak zorunda değilsiniz; hazır olduğunuz kadar paylaşın. Değerlendirme sonucunda size tedavi seçenekleri ve neler yapabileceğiniz açıklanır.

Tedavi

Travma tedavisinin temelini psikoterapi oluşturur. Terapi, yaşadığınız olayın üzerinizdeki etkisini anlamanız ve başa çıkma mekanizmalarınızı güçlendirmeniz için güvenli bir alan sağlar. Gerekirse doktorunuz ilaç desteği önerebilir. Erken tedavi, iyileşme hızını artırır. Tedavi sürecinde önemli olan doktorunuza tüm sorularınızı sormanız ve endişelerinizi paylaşmanızdır.

Evde kişisel bakım

• Her gün aynı saatte uyumaya çalışın, uyku düzeninizi koruyun
• Güvendiğiniz bir arkadaşınız veya aile üyenizle konuşun
• Nefes egzersizleri ve rahatlama teknikleri deneyin
• Alkol, kafein ve nikotini azaltın
• Yavaşça günlük rutinlerinize dönün; küçük adımlar belirleyin

Tıbbi tedaviler

Travma sonrası stres belirtileri için bilişsel davranışçı terapi, EMDR (göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme) veya travma odaklı terapiler gibi psikoterapi yöntemleri kullanılır. Depresyon, kaygı veya uyku sorunları şiddetliyse doktorunuz antidepresan adı verilen ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların düzenli ve doktor kontrolünde kullanılması çok önemlidir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Psikolojik travmanın cerrahi bir tedavisi yoktur. Cerrahi müdahale genellikle fiziksel yaralanmalarda uygulanır; psikolojik iyileşme terapi ve destekle sağlanır.

Bu durumla yaşamak

Travma sonrası iyileşme zaman alır. Günlük yaşamınızı sadeleştirin; kendinizi zorlamayın. Yapılacaklar listesini küçük parçalara bölmek faydalı olabilir. Zamanla belirtileriniz azalacaktır; güvende olduğunuzda sosyal aktivitelere yeniden katılın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yürüyüş veya hafif egzersiz yapın
• Günlük tutarak duygularınızı yazın
• Uyku rutininizi koruyun
• Tetikleyici durumlardan kademeli olarak, bir uzman desteğiyle yüzleşin
• İhtiyacınız olduğunda mola verin

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme düzeni ve düzenli fiziksel aktivite, stres hormonlarını dengelemeye yardımcı olabilir. Ancak bunlar tıbbi tedavinin yerine geçmez; iyileşmeyi destekleyen unsurlardır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Travma sonrası depresyon, kaygı, panik atak, öfke ve değersizlik hisleri gelişebilir. Bu duygular yalnız olmadığınızı gösterir; bir uzmandan yardım almak bu süreçte büyük önem taşır. Kriz anlarında 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

Travmatik olaylar her zaman önlenemez. Ancak travmanın ardından erken dönemde verilen psikolojik destek, belirtilerin kronikleşmesini önlemeye yardımcı olur. Çocukların ve yetişkinlerin güvenli bağlanma ve stresle başa çıkma becerilerini güçlendirmek de riski azaltır.

Aşılar

Travma için aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Rutin toplum taraması önerilmez. Ancak bir doktor, travmatik bir olay yaşayan kişilerde belirtileri değerlendirmek için kısa ölçekler kullanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik travma sonrası stres bozukluğu
• Depresyon ve anksiyete bozuklukları
• Alkol ve madde bağımlılığı riski
• İlişki ve aile çatışmaları
• İş veya okul yaşamında başarısızlık
• Kalp-damar hastalıkları gibi fiziksel sağlık sorunları riski

Uzun vadeli görünüm

Uygun tedaviyle travma sonrası stres belirtileri büyük ölçüde iyileşir. Birçok kişi zamanla olayı hatırlamakta zorluk yaşamasa da, hatırladığında artık kontrolün kendisinde olduğunu hisseder. İyileşme süreci kişiden kişiye değişir; sabır ve tutarlı bir destekle yaşam kalitesi artar.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.