Yemek Sonrası Alerji (Besin Alerjisi)

Genel Bakış

Besin alerjisi; bağışıklık sisteminin, vücuda giren normal ve zararsız bir besin proteinini yanlışlıkla tehlikeli olarak algılayıp ona tepki vermesidir. Bu tepki sırasında vücutta kaşıntı, şişlik, karın ağrısı gibi belirtilere yol açan bazı kimyasal maddeler salınır.

Evet, besin alerjileri dünyada ve ülkemizde giderek daha sık görülmektedir. Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda en sık görülen alerjik hastalıklardan biridir.

Besin alerjisi her yaşta görülebilir. Daha çok bebeklerde ve çocuklarda başlar; ancak erişkinlikte de ilk kez ortaya çıkabilir. Ailesinde alerji, astım veya egzama olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dudaklarda, ağızda veya yüzde karıncalanma ya da kaşıntı
• Kurdeşen denilen kabarık, kaşıntılı kızarıklıklar
• Burun akıntısı, hapşırma ve burun tıkanıklığı
• Karın ağrısı, bulantı, kusma veya ishal
• Dudak, dil, yüz veya göz kapaklarında şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk, sürekli ağlama ve yemek yemeyi reddetme
• Kusma ve ishal, özellikle bebeklerde ağız çevresinde döküntü
• Yüzde veya vücutta kurdeşen ya da egzamada artış
• Nefes alırken hırıltı veya öksürük

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi
• Baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü ve bayılma hissi
• Kalp veya akciğer hastalığı gibi ek hastalıklar nedeniyle reaksiyonun daha ağır seyredebilmesi
• Halsizlik ve kafa karışıklığı gibi daha az tipik belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sistemi, bazı besinlerdeki proteini zararlı olarak algılar ve tepki verir.
• En sık tetikleyiciler; inek sütü, yumurta, yer fıstığı, fındık-ceviz gibi ağaç fıstıkları, buğday, soya, balık ve kabuklu deniz ürünleridir.
• Nadiren katkı maddeleri ya da bazı gıda bileşenleri de benzer belirtilere yol açabilir.

Risk faktörleri

• Ailede besin alerjisi, astım, egzama veya saman nezlesi öyküsü bulunması
• Kişinin kendisinde egzama veya astım olması
• Bebeklik ve küçük çocukluk döneminde olmak
• Daha önce herhangi bir besine karşı alerjik reaksiyon geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun: yaygın kurdeşen, tekrarlayan kusma, ishal veya ağızdan sıvı alamama
• Karın ağrısı giderek şiddetleniyorsa
• Belirtiler ilk kez yaşanıyorsa ve şiddeti hakkında karar veremiyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif kaşıntı, kurdeşen veya karın ağrısı tekrarlıyorsa
• Hangi besinin belirtilere yol açtığını bilmiyorsanız
• Bebeğinizde besin alerjisi şüphesi varsa
• Alerji testi yaptırmak ve doğru bir yönetim planı oluşturmak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz tanı koymak için tek bir test kullanmaz. Önce ayrıntılı bir görüşme yapar; belirtileri, yediklerinizi ve yemekten ne kadar sonra şikayetlerin başladığını sorar. Ardından fizik muayene yapar ve gerekiyorsa alerji testlerini planlar. Kesin tanı; hikaye, muayene ve test sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Deriden alerji testi: Cilt yüzeyine az miktarda alerjen damlatılarak hafifçe çizilir ve oluşan reaksiyon değerlendirilir.
• Kan testi: Bağışıklık sisteminin alerjide rol oynayan antikorlarının düzeyi ölçülür.
• Eliminasyon diyeti: Şüpheli besin bir süre diyetten çıkarılır, belirtiler izlenir ve doktor kontrolünde yeniden eklenerek test edilir.
• Ağızdan gıda yükleme testi: Deneyimli bir sağlık ekibi gözetiminde, şüpheli besin azar azar ağızdan verilerek vücudun tepkisi izlenir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktor görüşmesinde sizden yemek günlüğü tutmanız istenebilir. Alerji testleri genellikle kısa sürer ve sonuçlar doktorunuz tarafından sizinle birlikte değerlendirilir. Gıda yükleme testi gibi bazı testler yalnızca acil müdahale imkanı olan merkezlerde yapılır.

Tedavi

Besin alerjisinin bugün için kesin bir tedavisi yoktur. Tedavinin temeli, alerjiye yol açan besinden kaçınmak ve gelişen belirtileri doğru şekilde yönetmektir. Doktorunuz size reaksiyon durumunda nasıl davranmanız gerektiğini adım adım anlatan kişisel bir plan hazırlar.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyici besini belirleyin ve beslenmenizden çıkarın
• Satın aldığınız her ürünün etiketini okuyun; 'eser miktarda içerebilir' uyarılarını ciddiye alın
• Dışarıda yemek yerken garsonlara ve aşçılara alerjinizi açıkça söyleyin
• Yanınızda doktorunuzun yazdığı acil durum planını ve gerekliyse ilacını bulundurun
• Belirtilerinizi takip etmeyi ve ne zaman yardım isteyeceğinizi doktorunuzla konuşun

Tıbbi tedaviler

Hafif belirtilerde doktorunuzun önerdiği alerji ilaçları kısa süreli kullanılabilir. Ağır alerjisi olan kişilere, acil durumlarda kendi kendilerine uygulayabilecekleri bir enjeksiyon kalemi reçete edilebilir. Bu ilacın nasıl kullanılacağı mutlaka doktor veya hemşire tarafından öğretilmelidir. Bazı özel durumlarda alerji immünoterapisi adı verilen tedavi, deneyimli merkezlerde ve sadece doktor kararıyla değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Besin alerjisiyle yaşamak, öğrenilmiş bir özen gerektirir. Evinizde tetikleyici besini bulundurmamak, okul veya iş yerinizde alerjinizi bilen kişilerin olması güvenliğinizi artırır. Küçük çocuklarda bakıcıların ve öğretmenlerin alerji konusunda bilgilendirilmesi çok önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli olarak alerji doktorunuzun kontrollerine gidin
• Restoranlarda yemeğin içeriğini her zaman sorun
• Yeni bir besin denerken yanınızda birinin olmasına dikkat edin
• Aile üyelerinize ve yakın arkadaşlarınıza alerjinizi anlatın
• Doktorunuzun önerdiği acil durum bilgilerini cüzdanınızda veya telefonunuzda taşıyın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek mümkündür; önemli olan alerjen besini bilinçli bir şekilde çıkarırken yerine besleyici alternatifler koymaktır. Bir beslenme uzmanı size kişisel ve güvenli bir yemek planı hazırlayabilir. Egzersiz genellikle güvenlidir; ancak çok nadir görülen egzersiz sonrası besin alerjisi durumunda reaksiyon gelişebilir. Bu nedenle egzersiz sırasında yanınızda birinin bulunması daha güvenlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli 'yanlış bir şey yersem ne olur' kaygısı yaşamak normaldir. Bu kaygı bazen sosyal ortamlardan kaçınmaya, yemek yemekten korkmaya yol açabilir. Günlük yaşamınızı sınırlıyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almanız önemlidir; bu, hastalığın kendisi kadar değerli bir adımdır.

Önleme

Mevcut bir besin alerjisini tamamen önlemek mümkün değildir; asıl korunma yolu tetikleyici besinden uzak durmaktır. Risk altındaki bebeklerde besinlere başlama zamanı ve şekli konusunda doktorunuzun önerilerini izlemek önemlidir. Uzman desteğiyle bazı durumlarda alerji gelişme riski azaltılabilir.

Aşılar

Besin alerjisi için rutin bir aşı bulunmamaktadır. Alerji immünoterapisi olarak bilinen uygulamalar, bazı alerji türlerinde kullanılır ancak besin alerjisinde yalnızca doktor değerlendirmesi ve uygun merkez koşullarında denenebilir.

Tarama programları

Besin alerjisi için toplumda yapılan rutin bir tarama testi önerilmez. Alerji testleri yalnızca, yaşanan belirtiler ve öykü doğrultusunda doktorun gerekli görmesi durumunda yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anafilaksi denilen, solunumu ve tansiyonu tehdit eden ciddi alerjik reaksiyon
• Şiddetli kusma ve ishale bağlı sıvı kaybı
• Bilinçsiz besin kısıtlamaları nedeniyle vitamin ve mineral eksiklikleri

Uzun vadeli görünüm

Doğru tanı ve iyi bir yönetim planı ile besin alerjisi olan kişiler sağlıklı ve aktif bir yaşam sürebilir. Çocukların bir kısmı süt, yumurta gibi alerjileri zamanla aşabilir. Fıstık, fındık ve deniz ürünü alerjileri daha kalıcı olabilir ancak uygun önlemlerle güvenli bir yaşam mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.