Egzersiz Sonrası Alerji

Genel Bakış

Egzersiz sonrası alerji; vücudun bazı durumlarda egzersizi bir tehdit gibi algılayıp bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesidir. Normalde zararlı olmayan bu tepki, ciltte kızarıklık, burun akıntısı, nefes darlığı veya nadiren ciddi yaşamı tehdit eden belirtilere yol açabilir. Bu durumun kesin nedeni tam bilinmemekle birlikte, egzersizin kendisi değil; vücudun verdiği aşırı alerjik yanıttır.

Egzersize bağlı ciddi alerjik reaksiyonlar nadirdir. Ancak egzersiz sonrası burun tıkanıklığı, hapşırma veya astım benzeri şikayetler daha yaygın görülür.

Genç erişkinlerde ve düzenli spor yapanlarda daha sık görülür. Ailede alerji veya astım öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir; ancak her yaştan kişide ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücutta kaşıntılı kırmızı kabarcıklar (ürtiker)
• Yüz, dudak veya göz kapaklarında şişlik
• Burun akıntısı, hapşırma veya tıkanıklık
• Göğüste sıkışma, hırıltı veya nefes darlığı
• Karın ağrısı, bulantı veya kramplar
• Aşırı yorgunluk veya bayılacakmış gibi hissetme

Çocuklarda belirtiler

• Oyun sırasında aniden yorgunluk ve hırıltı
• Vücutta döküntü veya kaşıntı
• Karın ağrısı ve kusma
• Çocuk her zamankinden daha sinirli veya huzursuz olabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve kalp atışında hızlanma (çarpıntı) gibi belirtiler ön plandadır
• Tansiyon düşmesi sonucu bayılma olasılığı daha yüksektir
• Yaşlılar belirtileri bazen yaşlanma veya kalp hastalığıyla karıştırabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun bağışıklık hücrelerinin; ısınma, hormon ve sinir sistemi değişiklikleriyle alerji maddesi (histamin) salgılaması
• Egzersizden önce alerjen olan bir besini yemiş olma
• Yüksek nem, soğuk hava veya aşırı sıcak hava gibi çevresel tetikleyiciler
• Yoğun ve uzun süreli egzersiz, özellikle koşu, futbol gibi yorucu aktiviteler
• Bazı ilaçlar egzersizle birlikte reaksiyonu tetikleyebilir

Risk faktörleri

• Alerjik astım veya saman nezlesi (alerjik rinit) öyküsü
• Bilinen gıda alerjisi
• Daha önce egzersiz sonrası geçici döküntü veya kaşıntı yaşamış olmak
• Genç erişkin olmak
• Egzersizi çok sıcak, soğuk veya nemli havada yapmak
• Ailede ciddi alerjik reaksiyon öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Egzersiz sonrası ortaya çıkan nefes darlığı, hırıltı veya bayılma varsa en kısa sürede acil servise başvurun.
• Vücudun geniş bir bölümünü kaplayan döküntüler ve kusma görülürse 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Her egzersiz sonrası tekrarlayan kaşıntı, döküntü, burun akıntısı veya öksürük yaşıyorsanız bir alerji uzmanına başvurun.
• Egzersize bağlı ani yorgunluk veya halsizlik şikayetiniz varsa bunu mutlaka doktorunuzla konuşun.

Tanı

Doktorunuz önce ayrıntılı bir görüşme yapar; belirtilerin ne zaman başladığını, ne yediğinizi, hava koşullarını ve egzersizin türünü sorar. Daha sonra alerji testleri ve koşu bandı gibi efor testi yapılabilir. Tanı ve tedavi, Sağlık Bakanlığı onaylı alerji kliniklerinde gerçekleştirilebilir.

Yapılabilecek testler

• Egzersiz testi: belirtileri güvenli bir ortamda tetiklemek için yapılır
• Deri alerji testleri: gıda veya çevre alerjenlerini saptamak için
• Kan testleri: egzersize bağlı diğer hastalıkları dışlamak için
• Belirtilerin takibi için egzersiz günlüğü tutmanız istenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için hastaneye veya alerji kliniğine başvurmanız gerekir. Gerekli testler genellikle birkaç saat içinde tamamlanır. Bazı durumlarda doktorunuz egzersiz sırasında sizi gözlem altında tutmak isteyebilir.

Tedavi

Egzersiz alerjisinin asıl tedavisi, belirtileri tetikleyen durumlardan kaçınmak ve reaksiyon başladığında egzersizi hemen bırakmaktır. Sık reaksiyonu olan kişilere doktorlar tarafından bireysel bir plan oluşturulur; bu plan koruyucu önlemler ve acil durum ilaçlarını içerir.

Evde kişisel bakım

• Egzersize düşük tempoda başlayın ve sonunda soğumaya vakit ayırın.
• Egzersiz sırasında ve sonrasında yeterince su için.
• Çok sıcak, soğuk veya nemli havalarda kendinizi zorlamayın.
• Egzersiz öncesi ve sonrası belirtileri not ederek tetikleyicileri tanımaya çalışın.
• Reçete edilen acil ilaçlarınızı her zaman yanınızda taşıyın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, alerji belirtilerini durduran antihistaminikler veya nefes yollarını rahatlatan bronş genişletici ilaçlar önerebilir. İlaç seçimi ve dozu mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir. Ciddi reaksiyon riski olanlara, hayat kurtarıcı bir enjeksiyon kalemi (adrenalin otoenjektörü) reçete edilebilir. Bu ilacı ne zaman ve nasıl kullanmanız gerektiğini doktorunuzdan öğrenin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzersiz alerjisinin tedavisinde cerrahi yöntem uygulanmaz.

Bu durumla yaşamak

Teşhis konulduktan sonra günlük hayatınızı buna göre düzenlemeniz gerekir. Egzersiz yapabileceğiniz saatler, yanınızda bulunduracağınız acil ilaçlar ve hangi durumlarda doktora gideceğiniz konusunda net bir plan oluşturun. Ailenize ve arkadaşlarınıza belirtilerinizi ve neler yapmaları gerektiğini anlatın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Egzersiz arkadaşınıza bu durumu bildirin ve tek başınıza yoğun egzersiz yapmaktan kaçının.
• Egzersizden önce alerjen olabilecek gıdalardan kaçının; yemekle egzersiz arasında en az 2-3 saat bırakın.
• Vücudunuzu dinleyin; ilk belirtide egzersizi bırakıp dinlenin.
• Yanınızda alerji bilgilerinizi içeren bir kimlik kartı veya bileklik taşıyın.
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın; stres reaksiyonları kolaylaştırabilir.

Diyet ve egzersiz

Egzersiz alerjisi olan kişiler egzersizden tamamen kaçınmamalıdır. Uygun önlemlerle yaşam kalitesi korunabilir. Egzersiz öncesi gıda seçimleri önemlidir; özellikle belirtiler belirli bir gıdayla ilişkiliyse, o gıdayı yedikten sonra egzersiz önerilmez. Doktorunuz hangi egzersiz türlerinin daha güvenli olduğu konusunda size yol gösterebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Egzersiz alerjisi, özellikle şiddetli reaksiyon yaşayanlarda kaygı ve korkuya neden olabilir. Sürekli tetikte olmak günlük hayatı zorlaştırabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin ve gerekiyorsa bir psikolog veya terapistten destek alın.

Önleme

Egzersiz alerjisini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir; ancak reaksiyonların çoğu önlenebilir. Tetikleyicilerden kaçınmak, vücudun sinyallerine dikkat etmek ve doktorun önerdiği koruyucu önlemleri uygulamak reaksiyon riskini büyük ölçüde azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hava yollarının daralması sonucu ciddi solunum yetmezliği
• Tansiyon düşüklüğü, şok ve bilinç kaybı (anaflaktik şok)
• Boğazda şişlik nedeniyle nefes alamama
• Kalp ritim bozuklukları ve bayılma

Uzun vadeli görünüm

Egzersiz alerjisi doğru tanı ve bireysel bir önlem planı ile çok iyi yönetilebilir. Çoğu insan, doktorunun yönlendirmesiyle güvenli bir şekilde spora ve günlük aktivitelerine devam edebilir. Yaşamı tehdit eden reaksiyonlar nadirdir ve acil tedavi planı hazırlandığında büyük ölçüde önlenebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Allergy Organization ↗
• European Academy of Allergy and Clinical Immunology ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği ↗ · Türkiye
• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.