Gelip Geçen Alerjiler: Belirtiler, Nedenler ve Tedavi

Genel Bakış

Alerji, vücudun bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan maddelere (polen, toz, hayvan tüyü, bazı yiyecekler gibi) aşırı tepki vermesidir. 'Gelip geçen alerji' derken, belirtilerin sürekli değil de bazı dönemlerde ortaya çıkıp sonra kaybolduğu alerji türlerini kastediyoruz. Örneğin mevsim geçişlerinde ortaya çıkan saman nezlesi ya da stresle tetiklenen kurdeşen (ürtiker) gibi.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada her 4 kişiden 1'i hayatının bir döneminde alerjik bir hastalıkla karşılaşır. Türkiye'de de alerjik nezle ve kurdeşen sık görülen sağlık sorunları arasındadır.

Alerjiler her yaşta görülebilir, ancak çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sıktır. Ailede alerji öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir. Gelip geçen alerji belirtileri, özellikle bahar aylarında veya belirli ortamlarda (tozlu, nemli, hayvanlı) yaşayanlarda daha belirgindir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hapşırma ve burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
• Öksürük, hapşırma veya hırıltılı nefes (bazı alerjilerde)
• Deride kaşıntılı kızarıklıklar, kabartılar (kurdeşen)
• Yorgunluk ve uyku hali (belirtiler gece uykuyu bölüyorsa)

Çocuklarda belirtiler

• Sık burun çekme, ağız açık nefes alma
• Okul öncesi çocuklarda tekrarlayan soğuk algınlığı benzeri belirtiler
• Kulaklarda kaşıntı veya tıkanıklık
• Deride kaşıntılı kurdeşen döküntüleri
• Uyku bozuklukları ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler bazen başka ilaçlarla veya mevcut hastalıklarla karışabilir (örneğin kalp veya tansiyon ilaçları alerji belirtilerini artırabilir).
• Burun tıkanıklığı ve geniz akıntısı sık görülür.
• Alerji nedeniyle uyku kalitesi düşebilir, bu da düşme riskini artırabilir.
• Yaşlılarda reaksiyonlar daha ağır seyredebilir, bu yüzden erken tanı önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (çimen, ağaç, yabani ot) — mevsimsel
• Ev tozu akarları (gözle görülmeyen mikroorganizmalar)
• Küf mantarları (nemli ortamlarda)
• Hayvan tüyü ve kepeği (kedi, köpek)
• Bazı yiyecekler (süt, yumurta, fındık, kabuklu deniz ürünleri gibi)
• Böcek sokmaları (arı, sinek)
• Bazı ilaçlar (alerjik reaksiyon yapabilir, ancak bu her zaman öngörülemez)
• Stres, hormon değişiklikleri gibi faktörler mevcut alerjiyi tetikleyebilir

Risk faktörleri

• Ailede alerji öyküsü (astım, egzama, saman nezlesi)
• Çocukluk döneminde geçirilen bazı enfeksiyonlar (risk artabilir veya azalabilir)
• Sigara dumanına maruz kalmak (özellikle çocuklarda)
• Evde nem ve küf varlığı
• Mevsimsel değişiklikler (ilkbahar ve sonbahar polenleri)
• Bazı meslekler (ağaç işleri, un fabrikası, kimya sektörü)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, hırıltı veya göğüste sıkışma hissi
• Yüz, dudaklar veya dilde şişme
• Yutkunma veya nefes alıp vermede zorluk
• Belirtiler 48 saatten uzun süredir devam ediyor ve günlük aktiviteleri ciddi şekilde engelliyor

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler aralıklı da olsa sizi rahatsız ediyorsa ve yaşam kalitenizi düşürüyorsa
• Hangi alerjenlerin size dokunduğunu öğrenmek istiyorsanız
• Alerji testi yaptırmayı planlıyorsanız ve öncesinde ilaçları kesmeniz gerekiyorsa randevu alın
• Belirtileriniz birkaç haftadan uzun sürüyorsa

Tanı

Doktorunuz önce ayrıntılı bir görüşme yapar: şikayetlerinizin ne zaman başladığını, nelerle tetiklendiğini, hangi ortamlarda arttığını sorar. Ardından fizik muayene yapar ve alerji testleri önerebilir.

Yapılabilecek testler

• Deri delme testi (çok küçük miktarda alerjen özütü deri altına damlatılır ve reaksiyon izlenir)
• Kan testi (spesifik IgE antikorları ölçülür)
• Eliminasyon diyeti (yiyecek alerjisi şüphesinde, bazı besinler bir süre çıkarılıp yeniden eklenerek takip edilir)
• Yama testi (kontakt alerjilerde kullanılır, alerjen içeren yamalar deriye yapıştırılır)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. Testlerin sonucuna göre doktorunuz hangi maddelerden kaçınmanız gerektiğini ve hangi tedavi yöntemlerinin size uygun olduğunu açıklar. Alerji testleri sırasında hafif kaşıntı veya kızarıklık olabilir; bunlar geçicidir. Ciddi bir alerjik reaksiyon riski çok düşüktür, ancak test ortamı bu gibi durumlara hazırlıklıdır.

Tedavi

Tedavinin ana hedefi, belirtilere yol açan tetikleyicilerden uzak durmak ve ortaya çıkan belirtileri hafifletmektir. İlaçlar, sprey veya damlalar genellikle belirtileri kontrol altına almada yardımcı olur. Alerjiden tamamen kaçınmak her zaman mümkün olmadığından doktorunuz size özel bir tedavi planı hazırlar. Bu plan, alerji aşısı (immunoterapi) gibi uzun süreli bir tedaviyi de içerebilir. Hangi ilaçların veya aşıların sizin için uygun olduğunu yalnızca doktorunuz belirlemelidir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicileri öğrenin ve mümkün olduğunca kaçının (örneğin polen yoğun olduğunda pencereleri kapalı tutun)
• Evinizde nem ve küf oluşumunu önlemek için havalandırmayı artırın
• Toz akarlarına karşı yatak ve yastıkları sık sık yıkayın; toz tutan halıları azaltın
• Hayvan tüyü alerjiniz varsa hayvanı yatak odasına sokmayın ve düzenli temizleyin
• Burun tıkanıklığı için tuzlu su ile burun yıkama (serum fizyolojik) kullanın (eczaneden temin edilebilir)
• Kaşıntı ve kızarıklık için soğuk kompres uygulayın
• Belirtilerin arttığı dönemlerde dışarı çıkarken güneş gözlüğü ve şapka kullanın (polenlere karşı korunma)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önerirse, antihistaminik adı verilen ilaçlar (alerji belirtilerini azaltan ilaçlar), burun spreyleri veya göz damlaları kullanabilirsiniz. Bunlar reçetesiz veya reçeteli olabilir; ancak doğru ürünü seçmek ve özellikle çocuklarda, yaşlılarda veya kronik hastalığı olanlarda doz ayarını doktorunuzla konuşmak önemlidir. Ciddi alerjilerde, bağışıklık sistemini alerjene alıştırmayı amaçlayan alerji aşısı (immünoterapi) uzun süreli bir seçenek olabilir. Bu tedavi yalnızca alerji uzmanı tarafından uygulanmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Bir alerjiyle yaşamak, tetikleyicileri öğrenmek ve önlem almak anlamına gelir. Belirtiler her an ortaya çıkabilir, bu yüzden yanınızda doktorunuzun önerdiği ilaçları bulundurmanız işinizi kolaylaştırır. Günlük rutininizi, belirtilerin yoğun olduğu saatlere göre ayarlayarak (örneğin polen mevsiminde sabah erken saatlerde dışarı çıkmak) rahatlayabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku, yeterli su içme ve dengeli beslenme bağışıklık sisteminizi destekler
• Egzersiz yapın, ancak polen mevsiminde açık hava egzersizini öğle saatlerine denk getirmeyin (polen yoğunluğu sabah ve akşam üstü artar)
• Sigara dumanı ve keskin kokulardan uzak durun
• Stres yönetimi teknikleri (derin nefes, meditasyon) belirtilerin şiddetini azaltabilir
• Evinizde düzenli temizlik yapın; toz ve küf birikmesini önleyin

Diyet ve egzersiz

Alerjisi olan kişiler için özel bir diyet yoktur; ancak bazı besinler alerjik reaksiyonu tetikleyebilir. Eğer yiyecek alerjiniz olduğunu düşünüyorsanız, bir diyetisyen veya doktor gözetiminde eliminasyon diyeti uygulayabilirsiniz. Egzersiz, genel sağlığı iyi yönde etkiler; ancak alerji belirtileriniz olduğunda veya nefes darlığınız varsa egzersizi erteleyin. Egzersiz öncesi doktorunuzun önerdiği ilacı kullanmanız gerekebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gelip geçen alerjiler, özellikle uykuyu ve günlük aktiviteleri etkilediğinde ruh halinizi bozabilir. Kaşıntı, hapşırma ve halsizlik sürekli tekrarlarsa kaygı, üzüntü veya sosyal çekilme yaşanabilir. Bu duygular normaldir; ancak günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa doktorunuz veya bir ruh sağlığı uzmanı desteği alın. Unutmayın, yaşadığınız zorlukların üstesinden gelebilecek kaynaklara sahipsiniz. Aklınızdan kendinize zarar verme geçiyorsa veya ciddi bir kriz yaşıyorsanız, derhal 112'yi arayın.

Önleme

Alerjileri tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak tetikleyicilerden kaçınmak ve bağışıklık sistemini güçlü tutmak belirtileri azaltabilir. Evde alınacak basit önlemler (toz önleyici yatak kılıfları, düzenli havalandırma, hayvanları yatak odasına almamak) riski önemli ölçüde düşürür.

Aşılar

Alerji aşısı (immunoterapi) aslında bir tedavi yöntemidir; alerjinin oluşmasını engelleyen bir aşı değildir. Alerjisi olan kişilere belirli alerjenlerden korunma amacıyla uygulanabilir. Bu aşının sizin için uygun olup olmadığını alerji uzmanınız belirler.

Tarama programları

Rutin alerji taraması önerilmez; ancak belirtileriniz varsa doktorunuz alerji testi önerebilir. Ailede alerji öyküsü olan çocuklarda, belirtiler ortaya çıktığında test yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sinüzit veya orta kulak enfeksiyonu gibi ikincil enfeksiyonlar
• Astım belirtilerinin şiddetlenmesi (alerjik astım veya astım krizi)
• Uyku apnesi veya uyku bozuklukları
• Yaşam kalitesinde düşme, okul/iş performansında azalma
• Nadiren, şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi) yaşamı tehdit edebilir

Uzun vadeli görünüm

Gelip geçen alerjilerin büyük çoğunluğu, doğru tedavi ve önlemlerle iyi yönetilebilir. Çocukların bazı alerjileri zamanla azalabilir veya kaybolabilir. Alerjilerle yaşamayı öğrendikçe ve tetikleyicilerden kaçındıkça, belirtileriniz daha hafif ve seyrek hale gelebilir. Doktorunuzun takibinde olmanız koşuluyla sağlıklı ve aktif bir yaşam sürmeniz mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.