Gelip Geçen Kaygı (Anksiyete): Neden Olur, Nasıl Başa Çıkılır?

Genel Bakış

Gelip geçen kaygı; yaşamınızın belli dönemlerinde ortaya çıkan yoğun endişe, huzursuzluk ve korku hissidir. Genellikle stresli bir olayla tetiklenir, bir süre sonra azalır ve geçer. Bu durum zaman zaman herkeste olabilir; ancak sıklaşır veya günlük yaşamı zorlaştırırsa profesyonel yardım almak önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Araştırmalara göre her üç yetişkinden biri yaşamının bir döneminde kaygı bozukluğu yaşar; gelip geçen kaygı hissi ise çok daha sık görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha sık görülür. Okul çağındaki çocuklardan yaşlılara kadar herkes, stresli dönemlerde gelip geçen kaygı yaşayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kalp çarpıntısı ya da hızlı kalp atışı
• Nefes almada zorluk veya boğuluyormuş hissi
• Titreme, terleme, sıcak basması
• Midede kelebek hissi, bulantı, karın ağrısı
• Sürekli bir şey kötü olacakmış hissi
• Düşünceleri toplamakta güçlük, odaklanamama
• Gerginlik ve huzursuzluk

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı, baş ağrısı gibi bedensel yakınmalar
• Okula gitmek istememe, ayrılık kaygısı
• Huzursuzluk, sakin duramama, sinirlilik
• Uykuya dalmada zorluk, kabuslar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha çok vücut yakınmalarıyla kendini gösterir (ağrı, yorgunluk)
• Uyku bozuklukları ve iştah değişiklikleri
• Unutkanlık ve dikkat sorunları
• Sosyal ortamlardan kaçınma, içine kapanma

Nedenler

Ana nedenler

• Beyindeki kimyasal dengenin değişmesi
• Stresli yaşam olayları (sınav, iş değişikliği, kayıp, boşanma)
• Genetik yatkınlık (ailede kaygı bozukluğu öyküsü)
• Fiziksel hastalıklar (tiroid sorunları, kalp ritim bozuklukları)
• Kafein, alkol veya bazı maddelerin tetikleyici etkisi

Risk faktörleri

• Ailede anksiyete bozukluğu olması
• Çocuklukta travma veya ihmal yaşamış olmak
• Mükemmeliyetçi kişilik yapısı
• Kronik bir hastalıkla yaşamak
• Uzun süreli stres, uyku yetersizliği ve aşırı kafein tüketimi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kaygı belirtileri şiddetliyse ve panik ataklar sıklaştıysa
• İntihar düşünceleriniz varsa
• Kaygı yüzünden dışarı çıkamıyor, işe ya da okula gidemiyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaygı belirtileri iki haftadan uzun sürüyorsa
• Belirtiler iş, okul veya ilişkilerinizi olumsuz etkiliyorsa
• Kaygıyı azaltmak için alkol veya sakinleştirici gibi maddelere yöneliyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler, tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Kaygıya yol açabilecek fiziksel bir sorun olup olmadığını değerlendirir. Gerekirse sizi bir ruh sağlığı uzmanına (psikiyatrist veya psikolog) yönlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tiroid, vitamin, kan şekeri düzeyleri)
• Elektrokardiyogram (EKG) – kalbin ritmini değerlendirmek için
• Psikolojik değerlendirme ölçekleri ve klinik görüşmeler

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde endişelenmenize gerek yok. Doktorunuz size adım adım bilgi verecek; gerekli görürse hangi tetkikleri neden istediğini açıklayacaktır. Tanı, genellikle belirtilerinizin toplamına dayanılarak konur.

Tedavi

Gelip geçen kaygının tedavisi, belirtilerin sıklığına ve şiddetine göre değişir. Çoğu kişi için yaşam tarzı değişiklikleri, terapi ve gerektiğinde ilaç desteği ile belirtiler kontrol altına alınabilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli derin nefes ve gevşeme egzersizleri yapın
• Kaygıyı tetikleyen durumları tanımaya çalışın
• Kafein ve alkolü azaltın
• Uyku düzeninize dikkat edin
• Kendinize şefkatli davranın; kaygının geçici olduğunu hatırlatın

Tıbbi tedaviler

Tedavide bilişsel davranışçı terapi en etkili yöntemlerden biridir; bu terapi sayesinde kaygıya neden olan düşünce kalıpları değişir. Gerekirse doktorunuz, kaygı belirtilerini azaltmak için antidepresan veya anksiyolitik (kaygı giderici) grubu ilaçlar önerebilir. İlaçlar mutlaka doktor gözetiminde, önerilen doz ve sürede kullanılmalıdır. Her kişiye uygun tedavi farklıdır; en doğru planı bir sağlık profesyoneliyle birlikte belirlemelisiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kaygı tedavisinde cerrahi yöntem kullanılmaz; gerekli durumlarda ilaç ve terapi yeterlidir.

Bu durumla yaşamak

Kaygıyla yaşamayı öğrenmek, onu tamamen yok etmekten daha gerçekçi bir hedef olabilir. Kaygınızı geçici bir misafir gibi görmek, onunla başa çıkmanızı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş yapın
• Her gün aynı saatte uyuyup uyanmaya çalışın
• Keyif aldığınız hobiler için zaman ayırın
• Sevdiklerinizle vakit geçirin, sosyal bağlarınızı güçlendirin
• Kaygı günlüğü tutarak düşünce kalıplarınızı fark edin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek kan şekerinizi dengeler, ani ruh hali değişimlerini azaltır. Düzenli egzersiz vücudun doğal iyi hissettiren kimyasallarını artırır ve kaygıyı hafifletir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kaygı; depresyon, uyku bozuklukları ve yaşam kalitesinde düşüşe yol açabilir. Bu yüzden kaygıyla başa çıkma becerileri geliştirmek ve gerektiğinde profesyonel yardım almak çok değerlidir. Kaygı yaşamak bir zayıflık değildir.

Önleme

Kaygıyı tamamen önlemek mümkün olmayabilir; ancak stres yönetimi, düzenli uyku, fiziksel aktivite ve sağlıklı düşünce alışkanlıkları kaygının sıklığını ve şiddetini azaltır.

Aşılar

Kaygıyla ilgili koruyucu bir aşı mevcut değildir.

Tarama programları

Gelip geçen kaygı için toplumda rutin bir tarama önerilmez; ancak risk altındaki kişilerde doktorunuz belirtilerinizi sorgulayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Panik bozukluğa dönüşebilir
• Depresyon riski artar
• Sosyal hayattan kaçınma, iş ve okul performansında düşüş
• Alkol ve madde kullanımına yatkınlık
• Uyku bozuklukları ve sürekli yorgunluk

Uzun vadeli görünüm

Gelip geçen kaygı, uygun destek ve kendi kendine yardım yöntemleriyle çoğu zaman başarıyla yönetilir. Pek çok kişi tedavi sayesinde kaygının hayatını kontrol etmesine izin vermeden dolu dolu yaşamayı öğrenir. Umutlu olmak için önemli nedenleriniz var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.