Tek taraflı astım

Genel Bakış

Astım, akciğerlere hava taşıyan hava yollarının daralmasına yol açan uzun süreli bir solunum hastalığıdır. 'Tek taraflı astım' diye bir tanı yoktur; astım genellikle her iki akciğeri de etkiler. Ancak bazı kişiler, balgam tıkaçları, enfeksiyon veya başka bir nedenle belirtilerini daha çok bir tarafta hissedebilir.

Astım Türkiye'de sık görülen bir hastalıktır. Tek taraflı hissedilmesi daha az yaygındır ve genellikle başka bir durumun işareti olabilir.

Astım her yaşta görülebilir. Çocuklarda daha sık teşhis edilir, ancak erişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürük (özellikle gece veya sabaha karşı)
• Hırıltılı solunum (nefes alıp verirken ıslık benzeri ses)
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Sık öksürük nöbetleri
• Oyun oynarken çabuk yorulma
• Nefes alırken hırıltı
• Uyku sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha hafif olabilir veya yorgunluk, halsizlik gibi atipik şikayetler görülebildiği için astım tanısı gecikebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Genellikle genetik yatkınlık ve çevresel faktörler bir arada rol oynar.
• Hava yollarının iltihaplanması ve aşırı duyarlılığı sonucu daralmalar oluşur.

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü
• Sigara içmek veya pasif içiciliğe maruz kalmak
• Obezite
• Polen, ev tozu, hayvan tüyü gibi alerjenlere maruziyet
• Soğuk hava veya hava kirliliği
• Mesleki kimyasallar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi birini yaşarsanız hemen 112'yi arayın.
• Astım krizi geçirdiğinizi düşünüyorsanız vakit kaybetmeden acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım teşhisi konduktan sonra düzenli kontrollerinizi yaptırın.
• İlaçlarınıza rağmen belirtileriniz sıklaşırsa veya kötüleşirse doktorunuzla görüşün.
• Yılda en az bir kez astım kontrolü için doktor ziyareti planlayın.

Tanı

Astım tanısı, belirtileriniz, fizik muayene ve solunum fonksiyon testleri ile konur. Doktorunuz ayrıca alerji testleri de isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri (nefes alma ve verme hızınızı ölçer)
• Tepe akım ölçümü (günlük peak flow takibi)
• Alerji deri testleri veya kan testleri
• Göğüs röntgeni (diğer hastalıkları elemek için)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size bir aletle derin nefes alıp vermenizi söyleyecektir. Testler ağrısızdır ve Genellikle 15-20 dakika sürer. Tanı konduktan sonra sizinle bir astım eylem planı hazırlayacaktır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı, belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve normal bir yaşam sürmenizi sağlamaktır. Tedavi genellikle düzenli kullanılan nefes açıcı ve iltihap önleyici ilaçlardan oluşur.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi tanıyın ve onlardan uzak durun (örneğin polen, sigara dumanı, soğuk hava).
• Doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli ilaç kullanın.
• Astım eylem planınızı takip edin ve belirtilerinizi günlük olarak kaydedin.
• Acil durumlar için her zaman yanınızda nefes açıcı ilaç bulundurun.

Tıbbi tedaviler

Tedavide kullanılan başlıca ilaçlar, hava yollarını genişleten ve iltihabı azaltan inhalerlerdir (nefes yoluyla alınan ilaçlar). Kontrol edici ilaçlar düzenli kullanılır; rahatlatıcı ilaçlar ise ani belirtiler için kullanılır. İleri vakalarda biyolojik tedaviler veya ağız yoluyla alınan ilaçlar da eklenebilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğunu doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım için cerrahi tedavi genellikle uygulanmaz. Nadir durumlarda, şiddetli ve kontrol edilemeyen astımda bronşiyal termoplasti adı verilen bir işlem düşünülebilir; ancak bu da yaygın bir tedavi değildir.

Bu durumla yaşamak

Astım eylem planınıza sadık kalın. Günlük yaşamınızda belirtilerinizi takip edin ve ilaçlarınızı düzenli kullanın. Tetikleyicilerden kaçının; örneğin ev tozuna karşı düzenli temizlik ve havalandırma yapın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanına maruz kalmayın.
• Hava kirliliğinin yüksek olduğu saatlerde dışarı çıkmaktan kaçının.
• Düzenli egzersiz yapın ancak soğuk havalarda atkı ile ağzınızı kapatın.
• Stres yönetimi teknikleri öğrenin (nefes egzersizleri, meditasyon).

Diyet ve egzersiz

Astım için özel bir diyet yoktur; ancak sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Yürüyüş, yüzme gibi hafif egzersizler astım kontrolünü iyileştirebilir. Yüksek yoğunluklu aktiviteler öncesinde doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, kaygı ve strese yol açabilir. Sürekli nefes alma endişesi yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu duygular normaldir; ancak bunlarla başa çıkmak için psikolojik destek almak faydalı olabilir.

Önleme

Astım tamamen önlenemez ancak belirtilerin kontrolü ve atakların önlenmesi için tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli ilaç kullanmak ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek etkilidir.

Aşılar

Grip (influenza) aşısı ve zatürre (pnömokok) aşısı, astımlı hastalar için önerilir. Aşılar, enfeksiyonlara bağlı astım ataklarını azaltmaya yardımcı olabilir. Aşı takvimi için Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine uyun.

Tarama programları

Astım taraması rutin olarak tüm topluma önerilmez. Ancak ailede astım öyküsü olan veya sürekli öksürük, hırıltı gibi belirtileri bulunan kişilerin doktora başvurması uygundur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Astım ataklarının sıklaşması ve şiddetlenmesi
• Acil servis başvurularında artış
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Uyku bozuklukları ve günlük aktivitelerde kısıtlanma

Uzun vadeli görünüm

Astım uygun tedavi ile çoğunlukla iyi kontrol edilebilir. Düzenli doktor takibi, ilaçlarınızı doğru kullanmak ve tetikleyicilerden kaçınmak sayesinde normal bir hayat sürebilirsiniz. Astım, tedavi edilmezse ilerleyebilir ancak erken müdahale ile ciddi sorunların önüne geçilebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.