Gelip giden astım

Genel Bakış

Aralıklı astım, astımın sadece belirli zamanlarda, örneğin soğuk algınlığı sırasında, alerjenlere maruz kalındığında veya egzersiz yapıldığında ortaya çıkan bir türüdür. Bu durumda akciğerlere hava taşıyan borucuklar (hava yolları) daralır, şişer ve fazla balgam üretir, bu da nefes almayı zorlaştırır. Belirtiler genellikle kendiliğinden veya basit tedavilerle düzelir, ancak yine de takip edilmesi önemlidir.

Evet, aralıklı astım oldukça yaygındır. Astımı olan birçok kişi, belirtileri sürekli değil, belirli dönemlerde yaşar. Özellikle çocuklarda ve genç erişkinlerde sık görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak çocukluk çağında başlama olasılığı daha yüksektir. Ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerde, sigara dumanına maruz kalanlarda ve egzersiz yapan bireylerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı solunum (nefes verirken ıslık sesi)
• Öksürük, özellikle gece veya sabah erken saatlerde
• Göğüste baskı veya ağrı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Hızlı nefes alıp verme
• Beslenme veya uyku sırasında zorlanma
• Yorgunluk ve oyun oynarken çabuk yorulma
• Nefes alırken burun kanatlarının genişlemesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı nedeniyle günlük işlerde zorlanma
• Gece öksürük veya uykusuzluk
• Göğüste sıkışma hissiyle birlikte halsizlik
• Soğuk algınlığı sonrası astım belirtilerinin şiddetlenmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının aşırı duyarlı olması ve belirli tetikleyicilere tepki vermesi
• Tetikleyiciler: polen, toz akarları, küf, hayvan tüyü, soğuk hava, egzersiz, sigara dumanı
• Solunum yolu enfeksiyonları (nezle, grip gibi)

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Kişisel alerji öyküsü (egzama, saman nezlesi gibi)
• Erken çocuklukta ciddi solunum yolu enfeksiyonları geçirmek
• Sigara dumanına aktif veya pasif olarak maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler ilk kez ortaya çıktıysa ve şiddetliyse
• Kurtarıcı ilacı kullanmanıza rağmen 2-3 saat içinde rahatlamıyorsanız
• Gece uykunuzu bölecek kadar sık öksürük veya nefes darlığı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler hafif ama haftada birkaç kez tekrarlıyorsa, doktorunuzdan astım tanısı ve tedavi planı için randevu alın.
• Astımınız varsa ve belirtileriniz kontrol altında olsa bile yılda en az bir kez kontrol muayenesi yaptırın.
• Tetkiklerinizi (alerji testi, solunum fonksiyon testi) düzenli olarak yaptırın.

Tanı

Doktorunuz öncelikle size şikayetlerinizi, belirtilerin ne sıklıkta ve hangi durumlarda ortaya çıktığını soracaktır. Aile öykünüzü ve çevresel maruziyetlerinizi değerlendirecektir. Ardından akciğerlerinizin ne kadar iyi çalıştığını ölçen solunum fonksiyon testleri yapabilir.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Nefes alıp verme hızınız ve akciğer kapasiteniz ölçülür.
• Peak flow metre ile günlük takip: Evde kullanabileceğiniz basit bir cihazla hava akışınızı ölçebilirsiniz.
• Alerji testleri: Polen, küf, hayvan tüyü gibi maddelere alerjiniz olup olmadığına bakılır.
• Metakolin testi: Şüpheli durumlarda hava yollarının hassasiyetini ölçmek için yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. İlk muayenede doktorunuz sizi dinleyecek ve gerekli testleri isteyecektir. Testler rahatsız edici değildir, çoğu zaman derin nefes alıp vermenizi gerektirir. Sonuçlara göre size uygun bir tedavi planı oluşturulacaktır.

Tedavi

Aralıklı astımın tedavisi, belirtilerin sıklığına ve şiddetine göre kişiselleştirilir. Amaç, belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve normal bir yaşam sürmenizi sağlamaktır. Tedavi genellikle tetikleyicilerden kaçınma ve gerektiğinde kullanılan kurtarıcı ilaçları içerir.

Evde kişisel bakım

• Bildiğiniz tetikleyicilerden (polen, toz, hayvan tüyü, sigara dumanı) uzak durun.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak soğuk havada dışarı çıkarken ağzınızı ve burnunuzu bir atkıyla kapatın.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya rahatlama teknikleri uygulayın.
• Soğuk algınlığı ve gripten korunmak için el hijyenine dikkat edin ve kalabalık ortamlardan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtileriniz olduğunda hızlıca rahatlamanızı sağlayan bir kurtarıcı sprey (bronş genişletici) reçete edebilir. Aralıklı astımda genellikle sürekli kullanılan bir ilaç gerekmez, ancak atak sıklığı artarsa düzenli kullanılan anti-enflamatuar spreyler (kortikosteroid) önerilebilir. İlaçların düzenli kullanımı ve doğru teknikle uygulanması önemlidir. Doktorunuz size ilaçlarınızı nasıl ve ne zaman kullanacağınızı anlatacaktır.

Bu durumla yaşamak

Aralıklı astım günlük yaşamınızı çoğu zaman etkilemez. Belirtileriniz olduğunda hemen müdahale edebilmek için kurtarıcı ilacınızı yanınızda taşıyın. Tetikleyicilerden nasıl kaçınacağınızı öğrenin ve belirtilerinizi takip etmek için bir astım günlüğü tutun. Sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek atak riskini azaltabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evinizi düzenli olarak havalandırın ve toz oluşumunu azaltmak için nemli bezle silin.
• Sigara içilen ortamlardan uzak durun ve kendiniz sigara kullanmayın.
• Ev hayvanı besliyorsanız yatak odanıza almayın ve sık sık temizleyin.
• Polen mevsiminde kapı ve pencereleri kapalı tutun, dışarı çıkarken maske kullanabilirsiniz.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Egzersiz yapmak akciğer kapasitenizi artırır, ancak egzersiz tetikleyicinizse doktorunuza danışın. Yüzme gibi sıcak ve nemli ortamda yapılan sporlar genellikle daha rahattır. Soğuk havada egzersiz yaparken atkı ile ağız ve burnunuzu sarın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, bazen kaygı ve strese neden olabilir. Nefes alamama korkusu, gelecekteki ataklar konusunda endişe yaratabilir. Bu duyguları doktorunuz veya bir danışmanla paylaşmak faydalı olabilir. Stres yönetimi teknikleri ve nefes egzersizleri hem zihinsel hem fiziksel sağlığınıza iyi gelir.

Önleme

Aralıklı astımın kesin önlenmesi mümkün olmasa da tetikleyicilerden kaçınarak ve düzenli doktor kontrolleri ile atakların sıklığı ve şiddeti azaltılabilir. Alerjenlerden korunma ve sağlıklı yaşam tarzı önleyici rol oynar.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı astım ataklarını önlemeye yardımcı olabilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Astım taraması rutin olarak önerilmez, ancak ailede astım öyküsü veya tekrarlayan solunum şikayetleri olan kişilerde erken tanı için doktor değerlendirmesi önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Atakların sıklaşması ve şiddetlenmesi
• Uzun süreli iltihaplanma sonucu hava yollarında kalıcı hasar (hava yolu yeniden yapılanması)
• Günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlanma
• Acil servis başvuruları ve hastane yatışlarının artması

Uzun vadeli görünüm

Aralıklı astım, doğru yönetildiğinde genellikle iyi bir prognoza sahiptir. Çoğu kişi uygun tedavi ve tetikleyici kaçınması ile normal bir yaşam sürebilir, spor yapabilir ve sosyal aktivitelerine devam edebilir. Düzenli doktor takibi, ilaçları doğru kullanma ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile astımınızı kontrol altında tutabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.