Gelip giden KOAH

Genel Bakış

KOAH, yani Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı, akciğerlerde hava yollarının daralması ve hasar görmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Bazı kişilerde belirtiler sürekli değildir; zaman zaman kötüleşip iyileşebilir. Bu kötüleşme dönemlerine 'alevlenme' denir. Yani KOAH, bazen sessiz seyrederken bazen de belirti veren bir durum olabilir.

KOAH dünyada yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de de her yıl binlerce kişiye KOAH tanısı konmaktadır. Özellikle 40 yaş üstü ve sigara içmiş kişilerde sık görülür.

KOAH genellikle 40 yaş üstü, uzun süre sigara içmiş veya mesleki olarak zararlı toz, duman ve kimyasallara maruz kalmış kişilerde görülür. Nadiren, genetik yatkınlığı olan kişilerde daha erken yaşta da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı (özellikle eforla artan)
• Kronik öksürük (genellikle balgamlı)
• Balgam çıkarma (rengi ve miktarı değişebilir)
• Hırıltılı solunum (göğüste ıslık sesi)
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• KOAH genellikle çocuklarda görülmez. Ancak kronik akciğer hastalığı olan çocuklarda benzer belirtiler (nefes darlığı, öksürük) olabilir. Bu durumda mutlaka çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha belirgin olabilir. Nefes darlığı günlük işleri yapmayı zorlaştırabilir.
• Yorgunluk, halsizlik ve iştahsızlık da sık görülür.
• Alevlenmeler sırasında bilinç bulanıklığı veya dalgınlık olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli sigara içimi (en önemli neden)
• Hava kirliliği ve kirli hava solumak
• Mesleki olarak toz, duman veya kimyasal maddelere maruz kalmak (maden, inşaat, tekstil gibi işler)
• Genetik faktörler (nadiren alfa-1 antitripsin eksikliği)

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif içicilik
• 40 yaşın üzerinde olmak
• Astım veya kronik bronşit öyküsü
• Ailede KOAH öyküsü
• Zararlı toz ve dumanlara mesleki maruziyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız giderek artıyorsa
• Balgamınızın rengi koyulaştıysa veya kan geldiyse
• Ateşiniz varsa ve evde tedavi ile geçmiyorsa
• Kullandığınız ilaçlar belirtilerinizi kontrol etmiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez düzenli kontrol için doktorunuza görünün.
• Solunum fonksiyon testinizi (spirometri) yaptırın.
• Grip ve zatürre aşılarınızı zamanında olun.

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler, fizik muayene yapar ve solunum fonksiyon testi (spirometri) ister. Spirometri, KOAH tanısında en önemli testtir.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri) - derin nefes alıp güçlü bir şekilde üflemeniz istenir
• Göğüs röntgeni - akciğerlerin yapısını görmek için
• Kan testleri - enfeksiyon veya genetik nedenleri araştırmak için
• Oksijen seviyesi ölçümü (nabız oksimetresi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle ağrısızdır. Spirometri sırasında bir ağızlığa üflerken nefesinizi ölçen bir cihaz kullanılır. Testten önce sigara içmemeniz ve ağır yemek yememeniz istenebilir.

Tedavi

Tedavinin amacı alevlenmeleri önlemek, belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitenizi artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve doktorunuz size en uygun planı oluşturacaktır.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı bırakmak (en önemli adım)
• Hava kirliliğinden ve pasif içicilikten korunmak
• Düzenli olarak doktorunuzun önerdiği egzersizleri yapmak
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Grip ve zatürre aşılarını yaptırmak
• Alevlenme durumunda doktorunuzun verdiği ilaçları doğru kullanmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz nefes açıcı ilaçlar (inhaler) ve alevlenme dönemlerinde kısa süreli kortikosteroid tedavisi önerebilir. İlaçlar düzenli ve doğru teknikle kullanılmalıdır. Ayrıca oksijen tedavisi ve pulmoner rehabilitasyon (nefes egzersizleri, egzersiz programları) de tedavinin bir parçası olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri derecede KOAH vakalarında, akciğer hacim azaltma ameliyatı veya akciğer nakli gibi cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Ancak bu nadir bir durumdur ve uzman doktor tarafından karar verilir.

Bu durumla yaşamak

KOAH ile yaşamak dikkat ve düzen gerektirir. Nefes darlığı yaşadığınızda sakin olun ve 'büzük dudak solunumu' gibi teknikleri kullanın. Günlük aktivitelerinizi nefesinizi dinleyerek planlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun
• Temiz havada yürüyüş gibi hafif egzersizleri alışkanlık haline getirin
• Aşırı yorgunluktan kaçının
• Kilo kontrolünü sağlayın
• Stresten uzak durmak için gevşeme teknikleri öğrenin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme akciğer sağlığı için önemlidir. Bol sebze ve meyve tüketin. Yürüyüş, bisiklet gibi hafif kardiyo egzersizleri nefes kapasitenizi artırabilir. Egzersizlere başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

KOAH kronik bir hastalık olduğu için kaygı, üzüntü veya depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir ancak destek almak önemlidir. Ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

KOAH'ı tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, sigara içmemek veya bırakmak, kirli hava ve kimyasallardan uzak durmak riski büyük ölçüde azaltır. Aşılar ve düzenli kontroller de alevlenmeleri önlemeye yardımcı olur.

Aşılar

Grip (influenza) aşısı her yıl, zatürre (pnömokok) aşısı ise doktorunuzun önerdiği aralıklarla yaptırılmalıdır. Bu aşılar enfeksiyonlara bağlı alevlenmeleri önleyebilir.

Tarama programları

Risk grubundaki kişilerin (40 yaş üstü, sigara içmiş, mesleki maruziyeti olan) düzenli olarak solunum fonksiyon testi yaptırması erken teşhis için önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli alevlenmeler
• Akciğer fonksiyonlarında hızlı kayıp
• Kalp yetmezliği ve diğer kalp sorunları
• Depresyon ve sosyal izolasyon
• Kilo kaybı ve kas güçsüzlüğü

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile KOAH alevlenmeleri kontrol altına alınabilir. Birçok kişi uzun yıllar aktif bir yaşam sürdürebilir. Hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve şikayetler azaltılabilir. Önemli olan düzenli doktor takibi ve tedaviye uyumdur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.