Yatarken kötüleşen KOAH

Genel Bakış

KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), akciğerlerde hava akışını zorlaştıran bir hastalıktır. 'Yatınca nefes darlığı' (ortopne), KOAH'ın ilerlemesi veya başka bir sağlık sorununun işareti olabilir. Bu durum, yatınca akciğerlere giden havanın azalması ve kalbin zorlanması nedeniyle oluşur.

KOAH, dünyada ve Türkiye'de yaygın bir hastalıktır. Yatınca nefes darlığı, KOAH hastalarında sık görülür ve genellikle hastalığın ilerlediğini gösterir.

Genellikle 40 yaş üstü, uzun süre sigara içmiş veya içmekte olan kişilerde görülür. Ayrıca hava kirliliği ve tozlu ortamlarda çalışanları da etkileyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle yatarken veya efor sırasında
• Kronik öksürük (genellikle sabahları balgamlı)
• Balgam çıkarma
• Hırıltılı solunum
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda KOAH nadirdir, ancak varsa benzer belirtiler görülebilir.
• Özellikle yatarken nefes darlığı ve hırıltı
• Sık solunum yolu enfeksiyonları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ek olarak yorgunluk, bacaklarda şişlik, uyku sorunları görülebilir.
• Nefes darlığı nedeniyle günlük aktivitelerde kısıtlanma
• Zihinsel bulanıklık veya dalgınlık

Nedenler

Ana nedenler

• Sigara içmek (en yaygın neden)
• Uzun süre hava kirliliğine veya mesleki tozlara (maden, inşaat, tekstil) maruz kalmak
• Nadir görülen genetik bir hastalık olan alfa-1 antitripsin eksikliği
• Yatınca nefes darlığı, akciğerlerdeki hava keseciklerinin hasarı ve kalbin sol tarafına binen yük nedeniyle oluşur.

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde yaşamak
• Tozlu, dumanlı iş ortamlarında çalışmak
• Ailede KOAH öyküsü
• 40 yaş üstü olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız dinlenirken bile kötüleşiyorsa
• Göğüs ağrısı veya sıkışma hissi varsa
• Dudaklarınızda veya tırnaklarınızda morarma fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yatınca nefes darlığı yaşıyorsanız ve günlük aktivitelerinizi etkiliyorsa
• Uzun süreli öksürük ve balgamınız varsa
• Sigara içiyorsanız ve nefes darlığınız artıyorsa

Tanı

Doktorunuz, tıbbi geçmişinizi dinleyip fizik muayene yaptıktan sonra solunum testleri isteyerek tanı koyar.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri) – akciğerlerin ne kadar hava alıp verdiğini ölçer
• Göğüs röntgeni veya bilgisayarlı tomografi (BT)
• Kan testleri (oksijen ve karbondioksit seviyeleri için)
• Nabız oksimetresi (parmağa takılan bir cihazla kandaki oksijen miktarını ölçer)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size nefes alıp verme testleri yaptıracak, nefes darlığınızın ne zaman arttığını soracak ve yaşam tarzınızı değerlendirecektir. Tanı genellikle birkaç testle netleşir.

Tedavi

Tedavi, semptomları kontrol altına almayı, akciğer fonksiyonlarını korumayı ve yaşam kalitesini artırmayı amaçlar. En önemli adım sigarayı bırakmaktır.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı bırakmak (bunun için doktorunuzdan veya sigara bırakma polikliniklerinden yardım alın)
• Yatarken başı yüksekte tutmak (iki yastık kullanmak gibi)
• Nefes egzersizleri yapmak (büzük dudak solunumu, diyafram solunumu)
• Tetikleyicilerden (toz, duman, parfüm) kaçınmak
• Düzenli olarak doktor kontrolüne gitmek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hava yollarını açmak için inhaler (nefesle alınan ilaç) tedavisi önerebilir. Gerekirse oksijen tedavisi, pulmoner rehabilitasyon (solunum fizyoterapisi) veya ilaçların bir kombinasyonu kullanılır. İlaçların adı ve dozu doktor tarafından belirlenir; kendi başınıza ilaç değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evre KOAH'ta, ilaç tedavisine yanıt alınamazsa akciğer hacim azaltma cerrahisi veya akciğer nakli düşünülebilir. Bu seçenekler nadiren uygulanır ve doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

KOAH ile yaşamak, nefes darlığını yönetmeyi öğrenmeyi gerektirir. Günlük işlerinizi yavaş yapın, sık sık dinlenin. Nefes darlığınızı artıran aktivitelerden kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı bırakın ve sigara içilen ortamlarda bulunmayın.
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, hafif yoga gibi).
• Enfeksiyonlardan korunmak için grip ve zatürre aşılarını yaptırın.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenin; aşırı kilo nefes darlığını artırabilir. Bol su için. Nefes almayı kolaylaştıracak egzersizler (yürüyüş, nefes egzersizleri) yapın. Pulmoner rehabilitasyon programlarına katılmak faydalı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

KOAH, kaygı ve depresyona yol açabilir. Nefes darlığı hissi korkutucu olabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşın. Gerekirse destek gruplarına katılın.

Önleme

KOAH tamamen önlenemez, ancak riskinizi azaltabilirsiniz. Sigara içmemek, hava kirliliğinden korunmak ve mesleki maruziyetleri azaltmak en önemli önlemlerdir.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları, KOAH hastalarına önerilir. Bu aşılar, hastalığın alevlenmesini ve ciddi enfeksiyonları önlemeye yardımcı olur. Aşı takviminizi doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Risk grubundakiler (40 yaş üstü sigara içenler) için solunum fonksiyon testi (spirometri) ile tarama önerilebilir. Erken teşhis, tedavinin etkinliğini artırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Solunum yetmezliği (akciğerlerin yeterli oksijen sağlayamaması)
• Kalp yetmezliği (özellikle sağ kalp yetmezliği)
• Sık ve ağır solunum yolu enfeksiyonları (zatürre gibi)
• Akciğer kanseri riskinde artış
• Kilo kaybı ve kas güçsüzlüğü

Uzun vadeli görünüm

KOAH ilerleyici bir hastalık olmasına rağmen, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile semptomlar kontrol altına alınabilir, alevlenmeler azaltılabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir. Sigarayı bırakmak bu sürecin en önemli parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.