COVID Sonrası Yatınca Kötüleşen Şikâyetler: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

COVID-19 enfeksiyonu sırasında veya iyileşme döneminde bazı kişiler, şikâyetlerinin yatınca arttığını fark eder. Özellikle nefes darlığı, öksürük, burun tıkanıklığı, göğüste baskı ve boğazda yanma hissi sırt üstü yatınca artabilir. Bunun en sık nedeni, yatış pozisyonunun akciğer, burun ve midenin üzerindeki doğal etkisidir. Bazı durumlarda yatınca artan nefes darlığı kalp veya akciğerlerle ilgili daha önemli bir sağlık sorununa işaret edebilir; bu yüzden şikâyetlerinizi bir sağlık çalışanıyla konuşmanız önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. COVID-19 sonrası haftalarca süren öksürük ve geceleri artan belirtiler, iyileşme sürecinin bir parçası olarak görülebilir. Araştırmalar, uzun süren COVID belirtileri arasında gece kötüleşen nefes darlığı ve öksürüğün önemli bir yeri olduğunu göstermektedir.

COVID-19 geçiren herkeste görülebilir. Ancak daha çok uzun süreli öksürüğü olanlarda, astım veya alerjik riniti olanlarda, mide reflüsü bulunanlarda, fazla kilosu olanlarda ve ileri yaştaki yetişkinlerde daha sıktır. Çocuklarda ise genellikle geçici burun tıkanıklığı ve gece öksürüğü olarak öne çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yatınca artan nefes darlığı
• Gece veya sabah uyanınca gelen öksürük
• Yatınca boğazda gıcık ve tıkanma hissi
• Burun tıkanıklığı ve geniz akıntısının artması
• Göğüste yanma veya ağrı hissi
• Sırt üstü yatınca ortaya çıkan hırıltılı nefes

Çocuklarda belirtiler

• Gece öksürükle uykudan sık sık uyanma
• Yatınca artan burun tıkanıklığı ve horlama
• Nefes alırken zorlanma belirtileri
• Huzursuzluk ve uykuya dalmada güçlük

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yatınca nefes darlığının artması ve dik oturma isteği
• Gece uykudan nefes darlığıyla uyanma
• Bacaklarda şişlikle birlikte gelen nefes darlığı
• Dinlenirken hissedilen çarpıntı ve yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Yatınca akciğerlerin alt ve arka bölümlerine giden hava akımı azalır; bu da nefes darlığı ve öksürüğü artırabilir.
• COVID-19 sonrası burun ve sinüslerde kalan iltihap, yatınca geniz akıntısı yaparak öksürüğü tetikler.
• Mide asidinin yemek borusuna geri kaçması (reflü) yatınca artar ve boğazı tahriş eder.
• COVID-19 enfeksiyonu sonrası hava yolları aşırı duyarlı hale gelir; yatış pozisyonu öksürük refleksini uyarabilir.
• Nadiren, kalp zarı veya kalp kası iltihabı yatınca artan göğüs ağrısı ve nefes darlığı yapabilir.
• Post-COVID sendromu olarak bilinen uzun süreli toparlanma döneminde belirtiler haftalarca dalgalanarak sürebilir.

Risk faktörleri

• Ağır seyretmiş veya hastanede tedavi görmüş COVID-19 öyküsü
• Astım, KOAH veya alerjik rinit gibi solunum yolu hastalıkları
• Mide reflüsü varlığı
• Fazla kilolu olmak
• Kalp hastalığı, kalp yetmezliği veya yüksek tansiyon öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yatınca nefes darlığınız belirgin şekilde artıyor ve uyuyamıyorsanız
• Göğüs ağrısı, çarpıntı veya bayılma hissi yaşıyorsanız
• Balgamınızda kan görüyorsanız
• Bacaklarınızda şişlikle birlikte nefes darlığı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalarca süren ve yatınca artan öksürüğünüz varsa
• Gece uykunuzu sık sık bölen öksürük veya nefes darlığı yaşıyorsanız
• Yatınca boğazınızda yanma hissi düzenli olarak oluşuyorsa

Tanı

Doktorunuz şikâyetlerinizi dinler, ateşinizi ölçer, oksijen seviyenize bakar ve akciğer dinlemesi yapar. Tanı sürecinde, belirtilerinizin dik otururken ve yatarken nasıl değiştiği çok önemlidir. Gerekli görürse sizi solunum hastalıkları, kulak-burun-boğaz veya kardiyoloji uzmanına yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: dik otururken ve sırtüstü yatarken nefesin dinlenmesi
• Parmaktan oksijen ölçümü (saturasyon takibi)
• Göğüs röntgeni
• Kan testleri: enfeksiyon bulguları ve kalp belirteçleri genel olarak değerlendirilir
• EKG (elektrokardiyografi): kalp ritminin kontrol edilmesi
• Spirometri: gerekli durumlarda nefes kapasitesinin ölçülmesi

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle aynı gün içinde muayene ve birkaç basit testle tamamlanır. Bazı testlerin sonucu birkaç gün sürebilir. Doktorunuz sonuca göre size özel bir takip ve tedavi planı önerecektir.

Tedavi

Tedavi, yatarken kötüleşmenin altında yatan nedene göre kişiye özel planlanır. COVID-19 sonrası hava yolu hassasiyeti, reflü veya sinüs problemleri çoğu zaman ilaç dışı önlemlerle ve doktorun önerdiği tedavilerle düzelir. Nadir durumlarda kalp zarı veya kalp kası iltihabı tespit edilirse, tedavi mutlaka bir kalp uzmanı tarafından planlanır.

Evde kişisel bakım

• Başınızı yüksekte tutarak uyuyun; bir veya iki ek yastık kullanın
• Yatmadan en az 2-3 saat önce yemek yemeyi bırakın
• Gün içinde bol su için
• Burnu tuzlu su ile temizleyin
• Sırt üstü yerine yan yatmayı deneyin
• Yatak odasının havasını nemlendirin
• Sigara ve sigara dumanından uzak durun
• Yatak odasını düzenli olarak havalandırın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; reflüye bağlı ise mide asidini dengeleyen bir tedavi, hava yolu hassasiyetine bağlı ise solunum yollarını rahatlatmaya yönelik bir yaklaşım, sinüzit düşünülüyorsa uygun bir tedavi önerebilir. Tüm ilaçlar hekimin reçetesiyle ve önerdiği şekilde kullanılmalıdır. COVID-19 sonrası görülen kalp kaynaklı durumlarda tedavi yalnızca ilgili uzman hekim tarafından düzenlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu şikâyetlerin kendisi için ameliyat önerilmez. Altta yatan ciddi bir kalp veya akciğer hastalığı bulunursa cerrahi müdahale, yalnızca ilgili uzman doktorun değerlendirmesi sonucu gündeme gelebilir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme sürecinde kendinize yavaşlamak için izin verin. Uyku düzeninizi koruyun ve yatmadan önce rahatlatıcı bir rutin oluşturun. Belirtilerinizi küçük bir not defterine yazmak, hangi durumların sizi rahatsız ettiğini anlamanıza ve doktorunuzla paylaşmanıza yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkol kullanmamaya özen gösterin
• Yeterli ve düzenli uyuyun
• Yatak başını hafifçe yükseltin
• Kısa ve hafif yürüyüşlerle günlük hareketinizi koruyun
• Stresi azaltmak için yavaş nefes egzersizleri deneyin

Diyet ve egzersiz

Yatmadan hemen önce ağır yemeklerden, asitli ve kafeinli içeceklerden kaçının. Gün içinde küçük ve dengeli öğünler yemeyi deneyin. Egzersize kısa, tempo düşük bir yürüyüşle başlayın; vücudunuzu dinleyin ve kendinizi zorlamadan her gün biraz artırın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren belirtiler yorgunluk, kaygı veya moral bozukluğuna yol açabilir; bu duygular yaşanan süreçte normaldir. Duygularınız çok yoğun veya uzun sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri gibi ciddi bir kriz yaşarsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Yatışla ilgili belirtilerin tamamını önlemek mümkün olmasa da, COVID-19'a yakalanmamak için maske kullanımı, el hijyeni ve kapalı alanların havalandırılması gibi genel korunma önlemleri alınabilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine uymak ve toplumsal korunmaya katkı sağlamak en etkili adımdır.

Aşılar

COVID-19 aşıları hastalığı tamamen önlemese de ağır hastalık ve uzun süren belirtilerin görülme riskini azaltır. Güncel aşı önerileri veya hatırlatma dozu için aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Bu şikâyetler için özel bir tarama testi bulunmaz. Ancak iyileşme döneminde düzenli doktor kontrolleri, belirtilerin takip edilmesi ve gerekiyorsa erken tedaviye başlanması açısından önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Fark edilmeyen kalp veya akciğer sorunlarının giderek artması riski
• Uyku kalitesinin düşmesi ve gün içi yorgunluğun çoğalması
• Uzayan öksürük ve nefes darlığı nedeniyle günlük yaşamın kısıtlanması
• Altta yatan enfeksiyon varsa akciğere yayılma riski

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insan tamamen iyileşir. Belirtiler bazen birkaç hafta, bazen birkaç ay sürebilse de doğru takip ve tedaviyle düzelmek mümkündür. Önemli olan belirtileri erken fark etmek, doktor görüşünü almak ve önerilen tedaviye uymaktır. Kendinize karşı sabırlı olun; vücudunuzun iyileşmesi zaman ve destek ister.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.