Uzun Süreli Bağışıklık Yetmezliği

Genel Bakış

Bağışıklık sistemi, vücudunuzu mikroplara karşı koruyan savunma ağıdır. Uzun süreli bağışıklık yetmezliği, bu savunma sisteminin uzun bir zaman dilimi boyunca yeterince güçlü çalışamadığı bir durumdur. Bu durum, doğuştan gelen (genetik) nedenlere ya da sonradan oluşan hastalıklara bağlı olabilir. Sonucunda kişi daha sık ve daha ağır enfeksiyonlarla karşılaşabilir.

Kalıtsal (doğuştan) olan ağır tipleri nadirdir; ancak hafif ya da sonradan kazanılmış bağışıklık zayıflıkları daha sık görülür. Özellikle şeker hastalığı, böbrek yetmezliği gibi kronik hastalıklarda ve yaşlılıkta bağışıklık yanıtı zayıflayabilir.

Her yaşta, her cinsiyette ve her toplumda görülebilir. Bazı tipleri doğuştan gelir ve bebeklikte belirti verir; bazıları sonradan geçirilen hastalıklar veya kullanılan ilaçlar nedeniyle yetişkinlikte ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık tekrarlayan enfeksiyonlar (zatürre, bronşit, sinüzit gibi)
• Enfeksiyonların normalden uzun sürmesi veya tedaviyle geçmemesi
• Cilt apseleri, selülit gibi derin ya da olağandışı enfeksiyonlar
• Sürekli yorgunluk hissi
• Yaraların geç iyileşmesi
• Tekrarlayan uçuk enfeksiyonları

Çocuklarda belirtiler

• Tekrarlayan kulak enfeksiyonları
• Zayıf büyüme ve kilo alımı (gelişme geriliği)
• Tekrarlayan zatürre veya bronşit
• İnatçı ve olağandışı enfeksiyonlar
• Ailede bağışıklık yetmezliği öyküsü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sık veya iyileşmeyen solunum yolu enfeksiyonları
• Tekrarlayan zona (herpes zoster) atakları
• Yaraların ve cerrahi kesilerin geç kapanması
• Normalde hafif geçen enfeksiyonların ciddi seyretmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik (kalıtsal) bozukluklar: Antikor veya bağışıklık hücresi eksiklikleri
• Kronik hastalıklar: Şeker hastalığı, böbrek yetmezliği, karaciğer hastalığı, kanser
• Tedavi kaynaklı baskılanma: Kemoterapi, radyoterapi, organ nakli sonrası veya otoimmün hastalıklar için kullanılan bağışıklık baskılayıcı ilaçlar
• Yetersiz beslenme: Protein, vitamin (A, C, D, B12) ve mineral (çinko, demir) eksiklikleri
• Ciddi enfeksiyonlar: HIV gibi bağışıklık sistemini doğrudan hedef alan virüsler
• Dalak alınması veya dalak fonksiyonunun bozulması

Risk faktörleri

• Ailede bağışıklık yetmezliği öyküsü
• Kronik bir hastalığa sahip olmak
• Bağışıklık baskılayıcı tedavi almak
• Yetersiz ve dengesiz beslenme
• İleri yaş
• Prematüre doğum

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Enfeksiyonlar çok sık tekrarlıyor ve normalden ağır seyrediyorsa
• Normal tedaviye rağmen iyileşme olmuyorsa
• Yüksek ateş, nefes darlığı veya hızla kötüleşen genel durum varsa
• Ciltte hızla yayılan kızarıklık veya ağrı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda iki veya daha fazla zatürre gibi ağır enfeksiyon geçiriyorsanız
• Enfeksiyonlar için sık sık antibiyotik kullanmanız gerekiyorsa
• Zona, uçuk gibi enfeksiyonları çok sık geçiriyorsanız
• Ailede bağışıklık yetmezliği olan biri varsa ve size de benzer belirtiler oluyorsa

Tanı

Bir hekim, şikayetlerinizi ve aile öykünüzü dinleyerek fizik muayene yapar. Bağışıklık sistemiyle ilgili kesin tanı için genellikle kan testleri ve bazen de ileri immünolojik incelemeler gerekir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (lökosit, lenfosit değerlendirmesi)
• İmmünoglobulin (antikor) düzeyleri
• Lenfosit alt grupları (T hücreleri, B hücreleri, NK hücreleri)
• Aşıya yanıt testleri
• Genetik testler (doğuştan gelen eksiklikler için)
• Gerekirse deri testleri (gecikmiş tip aşırı duyarlılık)

Randevunuzda neler beklenir

Aile hekiminiz veya iç hastalıkları uzmanı sizi bir immünoloji uzmanına yönlendirebilir. Tanı süreci birkaç hafta alabilir; bazı testler özel laboratuvarlarda yapılır. Kesin tanı konana kadar enfeksiyonlardan korunmak için genel önlemler almanız önerilir.

Tedavi

Tedavi, bağışıklık sisteminin desteklenmesi, enfeksiyonların hızla ve etkili şekilde tedavi edilmesi ve altta yatan nedenin mümkünse düzeltilmesi üzerine kuruludur. Tedavi planı, bağışıklık yetmezliğinin tipine ve şiddetine göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın (en az 20 saniye)
• Kalabalık ortamlardan, özellikle grip sezonunda, mümkün olduğunca uzak durun; maske kullanın
• Dengeli beslenin; işlenmiş gıdalardan kaçının
• Düzenli ve yeterli uyuyun (7–9 saat)
• Stresi yönetin; gevşeme egzersizleri veya doğa yürüyüşleri deneyin
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Enfeksiyon belirtileri başladığında erken dönemde doktorunuza başvurun

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz, tekrarlayan enfeksiyonları önlemek için koruyucu antibiyotik tedavisi, enfeksiyon sırasında uygun antiviral veya antifungal ilaçlar önerebilir. Antikor eksikliği olan kişilere damar içi veya deri altı immünoglobulin (antikor) tedavisi uygulanabilir. Bazı durumlarda bağışıklık hücrelerini artıran büyüme faktörleri veya kök hücre nakli söz konusu olabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuz belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, bağışıklık yetmezliğinin tedavisinde her zaman gerekli değildir. Nadiren dalak kaynaklı sorunlarda dalak cerrahisi veya bazı ağır formlarda kemik iliği/kök hücre nakli planlanabilir. Bu seçenekleri ilgili uzman doktorunuzla görüşün.

Bu durumla yaşamak

Bağışıklık sisteminizin uzun süre zayıf olduğunu bilmek yaşamınızı etkileyebilir; ancak planlı ve bilinçli bir yaklaşımla birçok aktiviteniz mümkündür. Enfeksiyonlardan korunmak için bir 'savunma rutini' oluşturun: temizlik, uyku, beslenme ve erken ilgi.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli hafif-orta tempolu egzersiz yapın (örn. günlük 30 dakika yürüyüş)
• Aşı takviminizi ve enfeksiyon önlemlerinizi doktorunuzla güncelleyin
• Büyük kalabalıklarda ve seyahat sırasında maskeyi ihmal etmeyin
• Evcil hayvanlarınızın aşılarını yaptırın ve temizliklerine dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Bağışıklık için protein, taze sebze-meyve, tam tahıl ve yeterli sıvı alımı önemlidir. Bazı vitamin ve mineralleri takviye olarak kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın, çünkü yüksek doz almak zararlı olabilir. Düzenli egzersiz genel sağlığa ve ruh haline iyi gelir; ancak aşırı yorgunluk hissettiğinizde dinlenmeye öncelik verin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süreli bir bağışıklık sorunu yaşamak yalnızlık, kaygı veya çaresizlik hissettirebilir. Bu duyguları tanımak ve adlandırmak önemlidir. Bunları aileniz, dostlarınız veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşabilirsiniz. Devlet hastaneleri ve toplum ruh sağlığı merkezlerinden destek alabilirsiniz. Eğer bir kriz yaşıyorsanız ve kendinize zarar verme düşüncesi olursa, lütfen 112'yi aramayı ihmal etmeyin.

Önleme

Doğuştan gelen (kalıtsal) bağışıklık yetmezlikleri önlenemez. Ancak sonradan gelişen bazı bağışıklık zayıflıkları, altta yatan hastalığın iyi yönetilmesi, dengeli beslenme ve gereksiz bağışıklık baskılayıcı tedavilerden kaçınılması ile tamamen olmasa da önemli ölçüde engellenebilir.

Aşılar

Aşılar, bağışıklık sistemini güçlendiren önemli bir koruma sağlar. Ancak ağır bağışıklık yetmezliği olan kişilere bazı canlı aşılar yapılamayabilir. Hangi aşıların sizin ve aileniz için güvenli olduğunu doktorunuza danışın. Ev halkının aşılarının güncel olması da sizi korur.

Tarama programları

Yeni doğan bebeklerde bazı ağır bağışıklık yetmezliği türleri için tarama yapılabilmektedir. Ailede bağışıklık yetmezliği öyküsü varsa, genetik danışmanlık ve doğum öncesi testler hakkında doktorunuzdan bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve ağır enfeksiyonlar (zatürre, menenjit, sepsis gibi)
• Organ hasarları (akciğer, böbrek, beyin)
• Büyüme ve gelişme geriliği
• Bazı otoimmün hastalıkların ortaya çıkması
• Belirli kanser türlerinin riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Uzun süreli bağışıklık yetmezliği olan birçok kişi, uygun tedavi ve enfeksiyon koruması ile sağlıklı ve üretken bir yaşam sürebilir. Bilimsel araştırmalar yeni tedavi seçenekleri geliştirmeye devam etmektedir. Umutlu olmak ve doğru sağlık desteğini almak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.