Gece Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Belirtileri

Genel Bakış

Obsesif kompulsif bozukluk, yani OKB; kişinin zihnine sürekli gelen, kaygı yaratan istenmeyen düşünceler (obsesyon) ve bu kaygıyı azaltmak için tekrarlanan davranışlar (kompulsiyon) ile kendini gösteren bir ruhsal durumdur. Gece belirtileri, uyku öncesi ve uyku sırasında bu düşüncelerin ve ritüellerin artmasıdır.

Evet, OKB toplumda yaklaşık her 100 kişiden 2 ila 3'ünde görülür. Gece belirtileri de OKB yaşayan kişilerde oldukça sıktır.

OKB her yaşta başlayabilir; belirtiler sıklıkla çocukluk, gençlik veya genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkar. Gece belirtileri, özellikle yalnız kalan ve gün boyu bastırdığı kaygısını akşam saatlerinde yoğun biçimde hisseden bireylerde daha belirgin hale gelebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yatmadan önce kapı, kilit, ocak veya prizleri tekrar tekrar kontrol etme
• Uyandıktan sonra odadaki eşyaları belirli bir düzene yerleştirme zorunluluğu hissetme
• Gece yarısı uyanıp sayma, el yıkama veya aynı cümleyi tekrarlama
• Kir, mikrop, hastalık veya güvenliğe yönelik korku dolu düşüncelerin artması
• Yatağa girmeden önce belirli bir sırayı takip etme ya da eşyalara belirli sayıda dokunma
• Uykuya dalmayı zorlaştıran bitmek bilmeyen 'ya şöyle olursa?' düşünceleri

Çocuklarda belirtiler

• Yatma vakti geldiğinde aşırı huzursuzluk ve uykuya direnç gösterme
• Işıkların açık kalmasını isteme ve yalnız kalmaktan kaçınma
• Anne veya babasını tekrar tekrar çağırarak 'İyi oldum değil mi?' biçiminde güvence isteme
• Aynı hikayeyi veya soruyu uyku öncesi sürekli tekrarlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Gece kalkıp evi veya eşyalarını kontrol etme ihtiyacı
• Banyoda uzun süre temizlik yaparak düşme veya yaralanma riskini artırma
• Uyku sırasında belirli ritüelleri yapmak için kalkma ve dinlendirici uyuyamama
• İlaçların doğru alındığından emin olmak için birden fazla kez kontrol etme

Nedenler

Ana nedenler

• Beyindeki serotonin gibi kimyasal maddelerin dengesinin bozulması
• Genetik yatkınlık, yani ailede OKB veya kaygı bozukluğu olması
• Çevresel stres faktörleri: kayıplar, sınavlar, iş stresi veya travmatik olaylar
• Uyku düzensizliği ve gece gürültüsü gibi tetikleyiciler

Risk faktörleri

• Ailede OKB veya benzeri kaygı bozukluğu öyküsü
• Mükemmeliyetçi ve aşırı sorumluluk sahibi kişilik yapısı
• Kronik uyku yoksunluğu veya vardiyalı çalışma
• Ağır stresli yaşam olayları veya çocuklukta yaşanan travmalar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinize veya başkasına zarar verme düşünceniz varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Gece belirtileri nedeniyle haftalardır hiç uyuyamıyorsanız en kısa sürede bir hekime başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gece belirtileri haftada birkaç kez ortaya çıkıyorsa
• Gece kontrol etme veya ritüeller gündüz işlerinizi de aksatmaya başladıysa
• Aile yaşamınız, okul veya iş hayatınız bu belirtilerden etkileniyorsa

Tanı

OKB, genellikle bir laboratuvar testiyle konulan bir tanı değildir. Bir psikiyatri uzmanı belirtilerinizi ve yaşam öykünüzü dinleyerek değerlendirme yapar. Gece belirtileri de gündüz belirtileriyle birlikte ele alınır.

Yapılabilecek testler

• Psikiyatrik görüşme: Düşünceleriniz, hisleriniz ve davranışlarınız hakkında sorular sorulur
• Belirti şiddetini ölçen psikolojik değerlendirme ölçekleri
• Uyku günlüğü: Gece ritüellerinizi ve uyku düzeninizi kaydetmeniz istenebilir
• Gerek görülürse kan testleri: Tiroid veya başka tıbbi durumları dışlamak için

Randevunuzda neler beklenir

İlk görüşme genellikle 30-60 dakika sürer. Doktorunuz yargılayıcı olmadan, rahat hissetmenizi sağlayacak şekilde konuşur. Tanı koymak için belirtilerin günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi ve en az bir süredir devam etmesi göz önünde bulundurulur. Görüşmeye not alarak gitmeniz faydalı olur.

Tedavi

OKB tedavisinde temel olarak bilişsel davranışçı terapi ve ilaç tedavisi birlikte kullanılabilir. Amaç, rahatsız edici düşüncelerin yarattığı kaygıyla baş etmeyi öğrenmek ve tekrarlayan davranışları azaltmaktır. Gece belirtileri için uyku hijyeni alışkanlıkları da tedavi planına eklenir.

Evde kişisel bakım

• Her gece aynı saatte yatmaya ve uyanmaya çalışın
• Yatmadan önce kafein, alkol ve ağır yemeklerden kaçının
• Yatağı yalnızca uyku için kullanın, telefonda veya televizyonda uzun süre vakit geçirmeyin
• Gece kontrol davranışlarını sınırlamak için odanızda sizi tetikleyen eşyaları gözden uzak tutun
• Yatmadan önce sakinleşme ve nefes egzersizleri yapın
• Kendinize 'Bu düşünce yalnızca bir düşüncedir, gerçekleşmek zorunda değil' biçiminde hatırlatmalar yapın

Tıbbi tedaviler

Bilişsel davranışçı terapi, özellikle maruz bırakma ve tepki önleme tekniği, OKB için en etkili yöntemlerden biridir. Gerekirse bir psikiyatri uzmanı, antidepresan grubunda yer alan ilaçlar önerebilir. İlaçların mutlaka doktor gözetiminde ve düzenli kullanılması gerekir; doktora danışmadan doz değiştirilmemeli veya bırakılmamalıdır. Tedavi süreci kişiye özeldir ve doktorunuz sizin için en uygun olanı planlayacaktır.

Bu durumla yaşamak

OKB ile yaşamak zorlu olabilir, ancak yönetilebilir. Gece belirtilerini azaltmak için gündüz stresini yönetmek, düzenli bir uyku rutini oluşturmak ve ritüelleri azaltacak küçük adımlar atmak önemlidir. Kendinizi yalnız hissettiğinizde sevdiklerinizle konuşmayı ihmal etmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Konuşma terapisine düzenli aralıklarla devam edin ve randevularınıza gidin
• Gün içinde kısa yürüyüşler yaparak enerjinizi atın
• Uyku öncesi rutin oluşturun: ılık duş, hafif müzik veya kitap okuma gibi
• Gece düşünceler arttığında yatağınızın yanında sizi sakinleştiren hatırlatma kartları bulundurun
• Akşam saatlerinde kaygı veren haber ve sosyal medyadan uzak durun

Diyet ve egzersiz

Düzenli egzersiz kaygıyı azaltır ve uyku kalitesini artırır. Haftada birkaç gün yürüyüş, hafif koşu veya yoga yapmak olumlu katkı sağlar. Akşamları ağır yemeklerden kaçınmak; yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar ve kuruyemişleri dengeli tüketmek genel sağlığı destekler. Ancak hiçbir besin tek başına tedavi edici değildir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gece belirtileri uyku yoksunluğuna ve gün içinde yorgunluğa yol açabilir. Bu durum kaygıyı ve huzursuzluğu artırabilir. OKB'nin bir kişilik kusuru değil, tıbbi bir rahatsızlık olduğunu hatırlamak çok önemlidir. Kendinize şefkatli davranın ve bu süreçte yalnız olmadığınızı unutmayın.

Önleme

OKB'yi tamamen önlemek için bilinen bir yöntem henüz yoktur. Ancak belirtileri erken fark etmek, düzenli uyku alışkanlıkları edinmek ve stres yönetimini öğrenmek, gece belirtilerinin yaşamı olumsuz etkilemesini büyük ölçüde azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik uyku yoksunluğu ve gün içinde aşırı yorgunluk
• Depresyon ve yaygın kaygı bozukluğu gelişme riskinin artması
• İş, okul ve sosyal ilişkilerde bozulma
• Nadiren de olsa kendine veya başkalarına zarar verme düşünceleri

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, OKB tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru terapi ve gerekli destekle, gece belirtileri de dahil pek çok şikayet belirgin şekilde azalır. Birçok insan yaşam kalitesini geri kazanır ve günlük yaşamına devam eder. Umutlu olmak için her türlü sebep vardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası OKB Vakfı (IOCDF) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.