Ani Alerji: Belirtiler, Nedenler ve Ne Yapmalısınız?

Genel Bakış

Ani alerji, bağışıklık sisteminin normalde zararsız bir maddeye (alerjen) verdiği hızlı ve aşırı tepkidir. Vücut, bu maddeyle karşılaştığında histamin gibi kimyasallar salgılar ve bu durum kaşıntı, döküntü, şişlik gibi belirtilere yol açar. Bazı ani alerjiler hafifken, bazıları hayatı tehdit edebilir.

Evet, alerjik reaksiyonlar toplumda oldukça yaygındır. Her yaştan insan, hayatının herhangi bir döneminde ani bir alerjiyle karşılaşabilir.

Ani alerji herkeste görülebilir. Ailesinde alerji öyküsü olan kişilerde, astım veya egzaması olanlarda ve daha önce alerjik reaksiyon geçirenlerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kaşıntı, kızarıklık veya kurdeşen (ürtiker) döküntüsü
• Yüz, dudak, dil veya boğazda şişme
• Burun akıntısı, hapşırma, gözlerde sulanma ve kaşıntı
• Karın ağrısı, bulantı, kusma veya ishal
• Nefes darlığı, hırıltılı solunum veya öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ani alerji sıklıkla ciltte döküntü ve kaşıntı ile başlar.
• Besin alerjisine bağlı olarak kusma veya karın ağrısı görülebilir.
• Çocuk, boğazında yumru hissi veya yutma güçlüğü yaşayabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt belirtileri daha az belirgin olabilir; tansiyon düşmesi ve baş dönmesi ön planda olabilir.
• Kullanılan ilaçlar nedeniyle alerji belirtileri maskelenebilir veya şiddetlenebilir.
• Yaşlılarda ani alerji daha çok ilaçlara bağlı gelişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Besinler: fıstık, fındık, kabuklu deniz ürünleri, yumurta, süt gibi
• Böcek ısırıkları veya sokmaları (arı, eşek arısı)
• İlaçlar (antibiyotikler, ağrı kesiciler gibi)
• Lateks (eldiven, balon gibi ürünlerde bulunur)
• Polen, ev tozu akarları, küf gibi hava yoluyla yayılan alerjenler

Risk faktörleri

• Daha önce alerjik reaksiyon geçirmiş olmak
• Astım veya egzama gibi alerjik hastalıkların varlığı
• Ailede alerji öyküsü
• Bazı ilaçları kullanmak veya yeni bir ilaca başlamak
• Yoğun alerjen maruziyeti (örneğin arı sokması)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Alerji belirtileri giderek kötüleşiyorsa aynı gün doktora başvurun.
• Şişlik veya nefes darlığı varsa gecikmeden acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık sık tekrarlayan veya hayat kalitenizi etkileyen alerji belirtileriniz varsa bir alerji uzmanına görünün.
• Alerjiye neyin yol açtığını bilmiyorsanız ve belirtileriniz yeni başladıysa bir değerlendirme planlayın.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek, fizik muayene yapacak ve maruz kaldığınız maddeleri sorgulayacaktır. Gerekirse alerji testleri önerebilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt delme testi (alerjenlerin cilde küçük bir iğne ile uygulanması)
• Kan testi (spesifik IgE antikorlarının ölçülmesi)
• Besin veya ilaç alerjisi şüphesinde provokasyon testi (doktor gözetiminde)

Randevunuzda neler beklenir

Alerji testleri genellikle ağrısızdır ve sonuçlar aynı gün veya birkaç gün içinde çıkabilir. Doktorunuz sonuçlara göre hangi maddelerden uzak durmanız gerektiğini ve kriz durumunda nasıl davranmanız gerektiğini açıklayacaktır.

Tedavi

Ani alerjinin tedavisinin temeli, alerjeni saptamak ve mümkünse ondan kaçınmaktır. Hafif belirtilerde doktorunuz antihistaminik adı verilen alerji ilaçlarını önerebilir. Şiddetli reaksiyonlarda ise acil müdahale gerekir.

Evde kişisel bakım

• Şüphelendiğiniz alerjenden uzaklaşın (örneğin arı soktuysa ortamdan ayrılın).
• Kaşınan bölgeye soğuk kompres uygulayın.
• Dar kıyafetleri gevşetin ve rahat bir pozisyonda oturun.
• Reaksiyonu tetikleyen gıdayı tükettiyseniz ve bilinciniz yerindeyse bol su içmeye çalışın.
• Alerji belirtilerinizi not alın; ne yediğinizi, neye temas ettiğinizi yazın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz durumunuza göre alerji ilaçları (antihistaminikler), kortikosteroidler veya ciddi durumlarda epinefrin (adrenalin) otomatik enjektörü önerebilir. Bu tedavilerin hangi durumda ve nasıl kullanılacağını mutlaka doktorunuzla konuşun. İlaç isimlerini ve dozlarını doktorunuz belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ani alerjinin cerrahi bir tedavisi yoktur. Tedavi ilaçlar ve alerjenden kaçınmaya dayanır.

Bu durumla yaşamak

Ani alerjiyle yaşamak, tetikleyicilerinizi bilmek ve hazırlıklı olmak demektir. Alerjinizi arkadaşlarınızla, ailenizle ve iş yerinizdeki kişilerle paylaşın; gerektiğinde size nasıl yardım edebileceklerini anlatın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alerji tetikleyicilerinizi öğrenin ve bunlardan uzak durun.
• Yeni bir besin veya ilaç kullanırken içerik listesini okuyun.
• Dışarıdayken yanınızda doktorunuzun önerdiği acil durum ilaçlarını taşıyın.
• Alerji belirtilerinizi takip eden bir günlük tutun.

Diyet ve egzersiz

Alerjen olduğu bilinen besinlerden kaçınmak dışında özel bir diyet gerekmez. Dengeli beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak genel sağlığınıza katkı sağlar. Egzersiz sırasında alerjik reaksiyon gelişirse, özellikle besin alerjisi olanlar dikkatli olmalıdır; ancak bunu doktorunuzla görüşün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ani alerji geçirme korkusu kaygıya ve sosyal ortamlardan kaçınmaya yol açabilir. Bu duygular normaldir. Kaygılarınız günlük hayatınızı etkiliyorsa, bir ruh sağlığı uzmanından destek almanız faydalı olabilir. Unutmayın, hazırlıklı olmak kontrol duygunuzu artırır.

Önleme

Ani alerjinin tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir, ancak bilinen tetikleyicilerden kaçınmak reaksiyon riskini büyük ölçüde azaltır. Alerjiniz varsa, hangi durumlarda ne yapmanız gerektiğini doktorunuzla bir eylem planına bağlayın.

Aşılar

Alerji aşıları (immünoterapi), bazı alerji türlerinde (örneğin polen veya arı alerjisi) doktorunuzun uygun görmesi durumunda reaksiyon riskini azaltabilir. Bu tedavi yalnızca uzman doktor gözetiminde uygulanmalıdır.

Tarama programları

Alerjiye yatkınlığı belirleyen rutin bir tarama testi yoktur. Ancak şüpheli belirtileriniz varsa alerji uzmanı testler yaparak tetikleyicileri belirleyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi) solunum güçlüğüne ve tansiyon düşmesine yol açabilir.
• Tedavi edilmeyen cilt döküntüleri enfeksiyon kapabilir.
• Tekrarlayan alerjik reaksiyonlar bronşların daralmasına ve astım ataklarına zemin hazırlayabilir.

Uzun vadeli görünüm

Ani alerjiler çoğu zaman başarıyla kontrol altına alınabilir. Doğru teşhis, tetikleyicilerden kaçınma ve gerektiğinde doğru ilacı zamanında kullanma ile ciddi sorunların önüne geçmek mümkündür. Şiddetli alerjisi olan kişiler bile hazırlıklı olduklarında sağlıklı ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.