Travma Yaşayanlarda Bulantı: Neden Olur ve Nasıl Hafifletilir?

Genel Bakış

Travma; kaza, şiddet, kayıp veya korkutucu bir olay gibi zorlayıcı bir deneyimin ardından yaşanan duygusal bir tepkidir. Bu tepki sırasında vücut yoğun stres hormonları salgılar. Bu hormonlar mide ve bağırsakları doğrudan etkileyebilir, bu yüzden travma yaşayan bazı kişilerde mide bulantısı görülür. Yani bulantı, zihinsel bir durumun bedensel bir belirtisi olabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Travmatik bir olay yaşayan kişilerin bir kısmında mide bulantısı, karın ağrısı, iştahsızlık gibi sindirim sistemi belirtileri görülür. Bu belirtiler psikolojik travmanın vücuttaki dışavurumlarından biridir.

Herkesi etkileyebilir. Ancak daha önce travma yaşamış kişilerde, uzun süreli strese maruz kalanlarda veya anksiyete (aşırı kaygı) ve depresyon gibi ruhsal zorlukları olanlarda daha sık görülebilir. Çocuklar, yetişkinler ve yaşlılar farklı belirtiler gösterebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı veya kusma hissi
• Mide bölgesinde rahatsızlık, gaz veya kramp
• İştah azalması
• Baş dönmesi veya sersemlik
• Hızlı kalp atışı
• Aşırı yorgunluk veya huzursuzluk
• Olayı tekrar tekrar hatırlama (flashback)
• Uyku güçlüğü veya kabuslar

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı veya mide bulantısı (tuvalete gitme isteği hariç)
• Huzursuzluk, ağlama veya öfke nöbetleri
• Anne-babaya veya bakım veren kişiye aşırı yapışma
• Beslenme güçlüğü veya yemek reddi
• Uykuya dalmakta zorluk veya kâbuslar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İştahsızlık ve halsizlik
• Sindirim şikâyetleri (bulantı, şişkinlik)
• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Sosyal ortamlardan kaçınma
• Fiziksel ağrılara daha fazla odaklanma

Nedenler

Ana nedenler

• Travmatik olay sırasında vücudun savaş ya da kaç tepkisi vererek stres hormonlarının yükselmesi
• Mide ve bağırsakların beyinle olan doğrudan bağlantısı (beyin-bağırsak ekseni)
• Kaygı ve depresyonun sindirim sistemini tetiklemesi
• Olayı hatırlatan durumların yeniden bulantı yaratması

Risk faktörleri

• Daha önce travma veya ihmal yaşamış olmak
• Uzun süreli stres verici yaşam koşulları
• Yeterli sosyal destek görememek
• Ailede anksiyete veya depresyon öyküsü
• Hassas bir mide yapısına sahip olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bulantı ile birlikte şiddetli karın ağrısı veya kusmada kan varsa
• İntihar veya kendine zarar verme düşünceleri varsa
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma gibi acil belirtiler varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bulantı birkaç günden uzun sürüyorsa
• Kilo kaybına veya günlük aktivitelerden alıkoyacak kadar şiddetliyse
• Travma sonrası uyku, iştah veya ruh hâli günlük yaşamı etkilemeye başladıysa

Tanı

Doktor öncelikle ayrıntılı bir görüşme yapar. Yaşadığınız travmatik olayı anlatmak zor olabilir, ancak doktorunuza belirtilerinizi dürüstçe anlatmak doğru tanı koymak için önemlidir. Bulantının başka bir tıbbi nedeni olup olmadığını anlamak için fizik muayene yapılır ve bazı testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (elektrolitler, böbrek ve karaciğer fonksiyonları)
• Mide ve bağırsak incelemeleri (gerekiyorsa)
• Hamilelik testi (kadınlarda, uygunsa)
• Ruh sağlığı değerlendirme ölçekleri (travma sonrası stres bozukluğu taraması gibi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size yalnızca fiziksel semptomları değil, duygusal durumunuzu da soracaktır. Travma geçmişinizle ilgili konuşmak zorunda değilsiniz, ancak bu bilgiyi paylaşırsanız daha iyi bir tedavi planı oluşturulabilir. Bazı durumlarda doktor sizi bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirebilir.

Tedavi

Travma sonrası bulantının tedavisinde asıl hedef, travmanın psikolojik etkisini azaltmaktır. Bulantı genellikle kaygı ve stres azaldıkça iyileşir. Tedavi; psikoterapi (konuşma terapisi), gevşeme teknikleri ve gerektiğinde kaygı ve mide bulantısını kontrol altına almaya yardımcı olacak ilaç tedavisini içerebilir. İlaçlar mutlaka doktor önerisiyle kullanılmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Küçük ve sık öğünler yemek; yağlı, aşırı baharatlı ve asitli yiyeceklerden bir süre uzak durmak
• Gün içinde yavaşça su veya maden suyu içmek, susuz kalmamak
• Rahatlatıcı nefes egzersizleri yapmak: burnunuzdan derin nefes alıp ağzınızdan yavaşça vermek
• Travmayı hatırlatan ortamlardan geçici olarak uzaklaşmak veya yanınızda güvendiğiniz biriyle bulunmak
• Yeterince uyumak ve düzenli bir uyku rutini oluşturmak
• Gün içinde kısa yürüyüşler yapmak, ancak aşırı yorucu egzersizden kaçınmak
• Alkol ve kafeini azaltmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, travmanın etkilerini ve bulantıyı yönetmek için psikoterapi önerebilir. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) gibi terapi türleri, travmatik anıların yarattığı korku ve kaygıyı azaltmaya yardımcı olur. Kaygı ve depresyon belirtileri belirginse, doktorunuz belirtilere göre bir ilaç tedavisi başlayabilir. Bu ilaçlar reçeteyle satılır ve mutlaka doktor denetiminde kullanılması gerekir. Ayrıca şiddetli mide bulantısı için doktorunuz kusma önleyici bir ilaç da önerebilir; ancak bu ilaçların hepsi bir uzman görüşüyle belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bulantı travmanın doğrudan bir sonucu olduğunda cerrahi müdahale gerekmez. Eğer altta yatan başka bir tıbbi durum (örneğin safra kesesi hastalığı, apandisit) bulunursa, o durum için cerrahi önerilebilir; bu tamamen ayrı bir durumdur.

Bu durumla yaşamak

Travmayla birlikte yaşarken kendinize karşı sabırlı olun. Bulantınız olduğunda durup dinlenin ve nefesinize odaklanın. Günlük rutininizi mümkün olduğunca koruyun, ancak kendinizi zorlamayın. Duygularınızı yazmak, güvendiğiniz biriyle konuşmak veya bir destek grubuna katılmak iyileşme sürecine yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte uyumaya ve uyanmaya çalışın
• Hobilerle ilgilenerek zihninizi dinlendirecek aktiviteler bulun
• Stresle başa çıkmak için yoga, meditasyon veya müzik dinleme gibi rahatlatıcı yöntemleri deneyin
• Travmayı hatırlatan tetikleyicilerin farkına varın ve bu konuda bir uzmandan yardım isteyin
• Ruh sağlığınız için sigara ve alkol kullanmaktan kaçının

Diyet ve egzersiz

Mideyi yormayan, hafif ve yumuşak gıdalar (örneğin çorba, pirinç lapası, haşlanmış patates) bulantıyı hafifletebilir. Yemeklerden hemen sonra yatmak yerine kısa bir süre oturmak veya yavaşça yürümek faydalı olabilir. Düzenli, hafif egzersizler (yürüyüş, bisiklet) kaygıyı azaltır ve sindirimi düzenlemeye yardımcı olur. Aşırı egzersizden ve aç kalmaktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Travma sonrası bulantı yaşamak, kişinin kendini çaresiz ve yalnız hissetmesine yol açabilir. Kaygı, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gelişebilir. Bu normal bir süreçtir ve utanılacak bir durum değildir. Duygusal destek almak, iyileşmenin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Travmayı tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak travmatik bir olayın ardından erken dönemde psikolojik destek almak, olayın ruhsal etkilerini ve buna bağlı fiziksel belirtileri (bulantı gibi) azaltmaya yardımcı olabilir. Stresle başa çıkma becerilerini geliştirmek de koruyucudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bulantı ve kusma nedeniyle vücutta sıvı ve elektrolit kaybı (dehidrasyon) gelişebilir
• Kilo kaybı ve yetersiz beslenme ortaya çıkabilir
• Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), depresyon veya panik bozukluk riski artabilir
• Sosyal izolasyon ve iş veya okul yaşamında işlevsellik kaybı yaşanabilir

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki travma sonrası bulantı ve diğer belirtiler uygun tedaviyle büyük ölçüde iyileşir. Psikoterapi, destek ve zamanla birlikte çoğu kişi semptomların azaldığını ve yaşam kalitesinin yeniden yükseldiğini görür. İyileşme süreci kişiden kişiye değişir, ancak umut verici bir tablo vardır. Profesyonel yardım almak ve kendine şefkat göstermek iyileşmenin en önemli adımlarıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.