Panduan Senaman untuk Pesakit Selulitis

Gambaran keseluruhan

Selulitis ialah jangkitan kuman (bakteria) pada lapisan kulit yang lebih dalam dan tisu di bawahnya. Bakteria masuk melalui luka kecil, calar, atau retakan pada kulit, lalu menyebabkan kawasan tersebut menjadi merah, bengkak, panas, dan sakit.

Selulitis adalah jangkitan kulit yang agak biasa dan boleh berlaku pada sesiapa sahaja. Ia merupakan salah satu sebab utama orang mendapatkan rawatan di klinik kesihatan dan hospital di Malaysia.

Selulitis boleh menyerang semua peringkat umur, tetapi lebih kerap berlaku pada orang dewasa yang lebih tua, pesakit kencing manis, mereka yang mempunyai sistem imun yang lemah, dan mereka yang mengalami bengkak kaki yang berpanjangan (limfedema).

Gejala

Gejala biasa

• Kulit menjadi merah dan kawasan kemerahan itu merebak
• Bengkak pada kawasan yang terjejas
• Kulit terasa panas apabila disentuh
• Sakit atau sensitif pada bahagian yang terjejas
• Demam dan menggigil
• Lepuh atau gelembung kecil yang berisi cecair pada kulit

Gejala pada kanak-kanak

• Selulitis pada kanak-kanak selalunya berlaku di bahagian muka atau di sekitar gigitan serangga
• Kanak-kanak mungkin kelihatan letih, rewang, atau merengek lebih daripada biasa
• Kemerahan dan bengkak boleh merebak dengan cepat pada kanak-kanak

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala mungkin kurang jelas, iaitu hanya perubahan warna kulit yang halus atau sedikit bengkak
• Kekeliruan atau perubahan tingkah laku boleh berlaku, terutamanya jika jangkitan sudah merebak
• Demam mungkin tidak tinggi atau tidak hadir langsung, jadi kewaspadaan tambahan diperlukan

Punca

Punca utama

• Bakteria Streptococcus atau Staphylococcus memasuki kulit melalui luka, calar, gigitan serangga, atau suntikan
• Kulit kering dan merekah akibat ekzema atau penyakit kulit lain
• Jangkitan kulat pada kaki (kaki atlet) yang menyebabkan kulit merekah dan menjadi pintu masuk bakteria
• Bengkak kaki yang berpanjangan (limfedema) yang menjadikan kulit mudah terjejas

Faktor risiko

• Kencing manis yang tidak dikawal dengan baik
• Sistem imun yang lemah, contohnya pesakit HIV atau pesakit kanser yang menjalani kemoterapi
• Pernah menghidap selulitis sebelum ini
• Obesiti dan berat badan berlebihan
• Masalah peredaran darah atau bengkak kaki yang kronik
• Luka, ulser, atau gigitan pada kulit
• Penggunaan ubat-ubatan yang menekan sistem imun

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sebaik sahaja anda mengesyaki selulitis, jangan tunggu sehingga keadaan bertambah teruk
• Kawasan kemerahan yang merebak dengan cepat
• Demam, menggigil, atau rasa tidak sihat secara keseluruhan

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai luka yang tidak sembuh dalam beberapa hari
• Jika anda mengalami bengkak kaki yang berulang dan kulit menjadi merah
• Untuk pemeriksaan susulan selepas rawatan antibiotik selesai

Diagnosis

Doktor akan memeriksa kawasan kulit yang terjejas dengan teliti dan bertanya tentang gejala, sejarah kesihatan, dan sebarang luka atau kecederaan yang baru berlaku. Dalam kebanyakan kes, diagnosis selulitis boleh dibuat berdasarkan pemeriksaan fizikal sahaja.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk memeriksa tanda jangkitan di dalam badan
• Ujian makmal daripada lelehan luka, jika ada
• Ujian pengimejan seperti ultrasound atau imbasan dalam kes yang kompleks atau tidak pasti

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor mungkin akan menandakan sempadan kawasan kemerahan dengan pen untuk memantau sama ada jangkitan merebak. Anda mungkin diminta datang semula untuk pemeriksaan susulan dalam 24 hingga 48 jam untuk memastikan rawatan berkesan.

Rawatan

Rawatan utama untuk selulitis ialah antibiotik yang ditetapkan oleh doktor. Untuk kes ringan, antibiotik diberikan dalam bentuk pil yang diambil di rumah. Untuk kes yang lebih teruk, rawatan di hospital dengan antibiotik melalui suntikan mungkin diperlukan. Sangat penting untuk menghabiskan semua antibiotik mengikut arahan doktor, walaupun anda sudah berasa sihat.

Penjagaan diri di rumah

• Rehatkan bahagian yang terjejas dan elakkan pergerakan yang berlebihan
• Angkat bahagian yang terjejas lebih tinggi daripada paras jantung untuk mengurangkan bengkak
• Minum air secukupnya supaya badan sentiasa terhidrasi
• Pastikan kawasan kulit bersih dan kering
• Pantau sempadan kemerahan setiap hari dan catatkan perubahannya
• Ambil ubat mengikut jadual yang diberikan oleh doktor dan habiskan semua antibiotik

Rawatan perubatan

Antibiotik adalah rawatan utama bagi selulitis. Doktor akan memilih jenis antibiotik yang sesuai berdasarkan keterukan jangkitan, lokasi, sejarah alahan, dan keadaan kesihatan anda. Untuk jangkitan ringan hingga sederhana, antibiotik oral (pil) diberikan selama 5 hingga 10 hari. Untuk jangkitan yang teruk atau jika anda mempunyai masalah kesihatan lain, rawatan di hospital dengan antibiotik melalui suntikan ke dalam urat mungkin diperlukan. Doktor juga mungkin mencadangkan ubat untuk mengurangkan kesakitan dan demam.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk selulitis. Ia hanya dipertimbangkan jika terdapat abses (kumpulan nanah) yang perlu disalirkan, atau jika terdapat tisu mati (nekrosis) yang perlu dibuang. Ini akan ditentukan oleh doktor pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa fasa akut, iaitu apabila kulit masih merah, bengkak, dan sakit, rehat adalah keutamaan. Elakkan berdiri lama atau berjalan jauh. Angkat kaki atau bahagian yang terjejas ketika anda duduk atau berbaring. Selepas gejala mula reda, biasanya dalam 48 hingga 72 jam selepas rawatan bermula, anda boleh kembali ke aktiviti harian secara beransur-ansur.

Tip gaya hidup

• Basuh dan lembapkan kulit setiap hari untuk mengelakkan kulit kering dan merekah
• Bersihkan sebarang luka atau calar dengan sabun dan air, kemudian tutup dengan pembalut yang bersih
• Pakai kasut yang selesa dan elakkan berjalan tanpa alas kaki di luar rumah
• Jika anda menghidap kencing manis, pastikan paras gula sentiasa terkawal
• Potong kuku dengan kemas dan elakkan menggigit kuku

Diet dan senaman

Panduan senaman semasa selulitis: Semasa fasa akut, iaitu apabila kulit masih merah, bengkak, dan sakit, elakkan semua senaman yang melibatkan bahagian yang terjejas. Bahagian itu perlu direhatkan dan diangkat tinggi untuk membolehkan bengkak reda. Selepas gejala mula berkurangan dan doktor memberi kebenaran, mulakan dengan senaman ringan seperti berjalan perlahan atau senaman regangan lembut. Senaman ini membantu melancarkan peredaran darah dan menguatkan sistem imun. Bagi pesakit yang mengalami bengkak kaki yang kerap, senaman seperti mengangkat kaki dan berjalan secara teratur boleh membantu mencegah selulitis berulang. Sentiasa berbincang dengan doktor atau ahli fisioterapi sebelum memulakan sebarang rutin senaman, dan hentikan senaman jika anda berasa sakit atau tidak selesa.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghidap selulitis boleh membuatkan seseorang berasa cemas, tertekan, atau bimbang tentang kesihatan mereka. Ini adalah perkara biasa. Bercakap dengan ahli keluarga atau rakan rapat tentang perasaan anda boleh membantu. Jika perasaan sedih atau risau berlarutan dan mengganggu kehidupan harian, berbincanglah dengan doktor anda untuk mendapatkan bantuan lanjut.

Pencegahan

Walaupun tidak semua kes selulitis dapat dicegah, anda boleh mengurangkan risiko dengan menjaga kulit dengan baik: bersihkan luka dengan segera, lembapkan kulit setiap hari, rawat jangkitan kulat pada kaki, elakkan berkongsi tuala atau pisau cukur, dan pakai kasut pelindung. Bagi mereka yang pernah menghidap selulitis, doktor kadangkala menyarankan langkah pencegahan tambahan seperti menjaga kebersihan kaki dengan teliti dan merawat bengkak kaki dengan segera.

Vaksin

Tiada vaksin khas yang mencegah selulitis. Walau bagaimanapun, vaksin seperti vaksin pneumokokus dan vaksin influenza boleh membantu mencegah jangkitan lain yang boleh melemahkan badan. Bincangkan dengan doktor anda tentang vaksin yang paling sesuai untuk keadaan kesihatan anda.

Program saringan

Tiada saringan rutin untuk selulitis. Walau bagaimanapun, pemeriksaan kesihatan berkala untuk kencing manis dan masalah peredaran darah adalah penting kerana kedua-duanya adalah antara faktor risiko utama selulitis.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan merebak ke dalam aliran darah (sepsis), satu keadaan yang mengancam nyawa
• Pembentukan abses (kumpulan nanah) yang memerlukan pembedahan menyalirkan
• Jangkitan merebak ke lapisan tisu yang lebih dalam atau ke tulang (osteomielitis)
• Kerosakan tisu kekal atau parut pada kulit
• Bengkak kaki yang berpanjangan (limfedema) selepas jangkitan

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan pesakit selulitis pulih sepenuhnya dengan rawatan antibiotik yang sesuai dan penjagaan yang betul. Dengan mendapatkan rawatan awal, mengikuti nasihat doktor, dan menjaga kulit dengan baik, anda boleh kembali ke kehidupan normal anda. Jika selulitis berulang, doktor boleh membantu anda mengenal pasti punca dan menyusun pelan pencegahan. Anda boleh hidup sihat dan aktif selepas pulih daripada selulitis.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia
• Portal MyHealth KKM ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.