Mencegah Jangkitan Kulat Kulit dan Rambut

Gambaran keseluruhan

Jangkitan kulat kulit ialah penyakit kulit yang disebabkan oleh kulat (mikroorganisma kecil) yang hidup pada lapisan luar kulit, rambut atau kuku. Ia boleh menyebabkan kegatalan, kemerahan, ruam dan pengelupasan kulit.

Ya, jangkitan kulat kulit sangat lazim di seluruh dunia, terutamanya dalam iklim panas dan lembap seperti di Malaysia.

Semua peringkat umur boleh mengalaminya, tetapi kanak-kanak, remaja, atlet, dan mereka yang sering berpeluh, memakai kasut ketat, atau menggunakan kemudahan awam seperti kolam renang dan bilik persalinan lebih berisiko.

Gejala

Gejala biasa

• Gatal-gatal yang berterusan
• Kemerahan atau ruam berbentuk bulatan dengan sempadan yang jelas
• Kulit mengelupas, bersisik atau pecah-pecah
• Rasa panas atau terbakar pada bahagian kulit yang terjejas
• Tompok kulit kering atau menebal
• Gelembung kecil berisi air yang muncul berkelompok (terutama pada kaki)

Gejala pada kanak-kanak

• Kawasan botak atau tidak berambut yang bersisik di kulit kepala (kupang)
• Gatal di kulit kepala dan rambut gugur di tempat tertentu
• Ruam merah di lipatan seperti pangkal paha atau ketiak
• Jerawat atau folikel rambut yang meradang

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Tompok kering dan gatal yang berlarutan pada kaki atau belakang badan
• Perubahan warna kulit menjadi lebih gelap atau cerah di kawasan tertentu
• Kuku kaki menebal, rapuh atau berubah warna
• Cenderung mendapat kulat pada lipatan kulit atau tapak kaki yang lembap

Punca

Punca utama

• Kulat dermatofit – sejenis kulat yang memakan keratin dalam kulit, rambut dan kuku
• Ragi atau candida – kulat yang biasanya hidup pada kulit tetapi boleh membiak apabila kulit lembap
• Pemindahan melalui sentuhan dengan orang, haiwan, tanah atau objek yang tercemar seperti tuala, sikat dan kasut

Faktor risiko

• Berpeluh berlebihan atau tinggal dalam iklim yang panas dan lembap
• Memakai pakaian atau kasut yang ketat dan tidak menyerap peluh
• Berkongsi tuala, sikat, berus rambut, kasut atau pakaian dengan orang lain
• Kebiasaan berjalan tanpa alas kaki di bilik mandi awam, kolam renang atau gimnasium
• Kulit yang sentiasa basah atau lembap untuk jangka masa lama
• Sistem imun yang lemah – contohnya akibat penyakit kronik atau ubat tertentu
• Menghidap kencing manis yang tidak terkawal

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Ruam semakin teruk walaupun sudah mengamalkan kebersihan dan rawatan sendiri
• Kawasan kemerahan membesar dan menjadi semakin menyakitkan
• Demam atau rasa tidak sedap badan yang berkaitan dengan ruam kulit

Buat temujanji rutin jika:

• Gatal atau ruam tidak hilang selepas dua minggu
• Kulat pada kuku yang sukar dirawat di rumah
• Ruam berulang kali selepas rawatan selesai

Diagnosis

Doktor akan memeriksa kawasan kulit yang terjejas, bertanya tentang gejala, sejarah kesihatan dan aktiviti harian anda. Dalam kebanyakan kes, pemeriksaan fizikal sudah cukup untuk membuat diagnosis awal.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pengikisan kulit – doktor mengikis sedikit sel kulit untuk dilihat di bawah mikroskop
• Ujian kultur kulit – sampel kulit dihantar ke makmal untuk mengenal pasti jenis kulat
• Pemeriksaan lampu Wood – menggunakan cahaya khas untuk melihat kehadiran kulat pada kulit atau rambut

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Pemeriksaan biasanya cepat dan tidak menyakitkan. Sekiranya pengikisan kulit dilakukan, anda hanya akan merasakan sedikit cuitan. Doktor akan menerangkan keputusan dan memberikan rawatan yang sesuai mengikut keperluan anda.

Rawatan

Rawatan bergantung pada jenis, lokasi dan tahap keterukan jangkitan. Kebanyakan jangkitan kulat kulit boleh dirawat dengan ubat antikulat sapuan (topikal), manakala jangkitan yang lebih teruk atau meluas mungkin memerlukan ubat oral yang diambil secara berkala.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan kulit sentiasa bersih dan benar-benar kering, terutamanya pada lipatan badan
• Tukar pakaian, tuala dan stoking setiap hari
• Elakkan berkongsi barangan peribadi seperti tuala, sikat, kasut dan pakaian
• Gunakan kasut yang longgar dan stoking yang menyerap peluh; tukar jika kaki berpeluh
• Jangan menggaru kawasan ruam kerana boleh menyebabkan luka dan jangkitan bakteria
• Bersihkan kawasan yang dijangkiti dengan cara yang lembut dan keringkan dengan pat

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat antikulat dalam bentuk krim, losyen, syampu atau tablet. Rawatan perlu diteruskan mengikut tempoh yang ditetapkan, walaupun gejala sudah lesap, untuk memastikan kulat dibasmi sepenuhnya. Jangan mengubat sendiri dengan ubat yang bukan daripada preskripsi tanpa nasihat profesional, kerana penggunaan yang tidak betul boleh merumitkan jangkitan.

Hidup dengan keadaan ini

Mengamalkan kebersihan yang baik setiap hari adalah kunci untuk mengawal jangkitan kulat. Basuh tangan dengan kerap, terutamanya selepas menyentuh kawasan yang terjejas, dan keringkan badan dengan teliti selepas mandi. Tukar pakaian sebaik sahaja basah atau berpeluh, dan beritahu ahli keluarga tentang langkah pencegahan agar mereka turut melindungi diri.

Tip gaya hidup

• Pilih pakaian longgar yang diperbuat daripada bahan menyerap peluh seperti kapas
• Pakai selipar di kolam renang, bilik mandi awam dan pusat kecergasan
• Potong kuku pendek dan bersih, serta elakkan menggigit kuku
• Gunakan tuala yang berbeza untuk badan dan muka; jangan kongsi dengan orang lain
• Pastikan kasut kering sepenuhnya sebelum dipakai semula; putar kasut setiap hari

Diet dan senaman

Tiada diet khusus yang boleh menghalang jangkitan kulat, tetapi diet seimbang membantu menyokong sistem imun. Bagi penghidap kencing manis, mengawal paras gula dalam darah adalah penting. Selepas bersenam, mandi dan keringkan badan dengan segera untuk mengelakkan kelembapan yang berpanjangan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Gatal dan ruam yang berlarutan boleh membuat anda berasa malu, kurang yakin diri dan sukar tidur. Ia adalah perkara biasa untuk berasa kecewa, tetapi ingat bahawa jangkitan kulat sangat lazim dan boleh dirawat. Jangan biarkan ia menjejaskan kualiti hidup anda – dapatkan rawatan dan sokongan awal.

Pencegahan

Ya, jangkitan kulat kulit boleh dicegah dengan menjaga kebersihan diri dan persekitaran. Amalkan langkah pencegahan setiap hari, terutamanya dalam iklim panas dan lembap seperti di Malaysia. Pastikan kulit kering, elakkan berkongsi barangan peribadi, dan gunakan kasut di kawasan awam yang lembap.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan merebak ke bahagian lain badan seperti kaki, pangkal paha atau kuku
• Kulat pada kuku boleh menyebabkan kuku menebal, rapuh atau tidak sama bentuk dan sukar dirawat
• Kulit yang rosak akibat menggaru boleh dijangkiti bakteria, menyebabkan selulitis
• Jangkitan yang berpanjangan boleh meninggalkan parut atau perubahan warna kulit yang kekal

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul dan didiagnosis awal, kebanyakan jangkitan kulat kulit sembuh sepenuhnya dalam beberapa minggu hingga beberapa bulan. Walaupun ada yang berulang, langkah pencegahan yang konsisten dan rawatan yang diawasi doktor dapat membantu anda mengawal jangkitan dan menjalani kehidupan yang aktif tanpa gangguan berpanjangan.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Portal Rasmi Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia
• MyHEALTH – Kementerian Kesihatan Malaysia ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.