Petua Gaya Hidup untuk Pesakit Tiroid

Gambaran keseluruhan

Tiroid ialah kelenjar kecil berbentuk rama-rama di bahagian hadapan leher. Kelenjar ini menghasilkan hormon yang mengawal metabolisme badan – iaitu bagaimana badan menggunakan tenaga. Apabila tiroid tidak berfungsi dengan baik, ia boleh menjadi terlalu perlahan (hipotiroidisme) atau terlalu aktif (hipertiroidisme).

Penyakit tiroid adalah salah satu masalah hormon yang paling biasa di Malaysia. Ramai pesakit tidak menyedari mereka mengalaminya kerana simptomnya serupa dengan masalah kesihatan lain.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada wanita, terutama dalam lingkungan umur 30–50 tahun. Mereka yang mempunyai sejarah keluarga penyakit tiroid atau penyakit autoimun juga berisiko lebih tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Letih yang berpanjangan
• Perubahan berat badan tanpa sebab jelas
• Sensitif kepada sejuk atau panas
• Degupan jantung laju atau tidak sekata
• Rambut gugur atau kulit kering
• Masalah tumpuan atau ingatan
• Mood berubah-ubah atau kemurungan
• Bengkak di bahagian leher (goiter)

Gejala pada kanak-kanak

• Pertumbuhan lambat atau pendek
• Prestasi sekolah merosot
• Masalah tumpuan dan hiperaktif
• Akil baligh lewat
• Keletihan atau kurang tenaga

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau gangguan ingatan
• Kemurungan
• Degupan jantung tidak teratur
• Cepat letih
• Sembelit atau masalah penghadaman
• Kulit kering dan rambut gugur

Punca

Punca utama

• Penyakit autoimun (Hashimoto untuk hipotiroidisme, Graves untuk hipertiroidisme)
• Kekurangan atau lebihan iodin dalam diet
• Keradangan tiroid (tiroiditis), termasuk selepas bersalin
• Sejarah rawatan radiasi di bahagian leher
• Pembedahan tiroid sebelumnya

Faktor risiko

• Berumur 30–50 tahun
• Wanita (terutama selepas bersalin atau menopaus)
• Sejarah keluarga penyakit tiroid
• Penyakit autoimun lain seperti diabetes jenis 1 atau anemia
• Pengambilan ubat tertentu yang menjejaskan tiroid

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami degupan jantung sangat laju atau tidak teratur
• Jika leher membengkak sehingga menyukarkan pernafasan atau menelan
• Jika anda mengalami demam tinggi dan kekeliruan yang teruk

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda berasa letih berpanjangan, berat badan berubah tanpa sebab, atau mempunyai simptom lain yang berlarutan
• Jika anda mempunyai sejarah keluarga penyakit tiroid dan ingin menjalani pemeriksaan
• Jika anda hamil atau merancang untuk hamil dan mempunyai masalah tiroid

Diagnosis

Pakar perubatan akan bertanya tentang simptom, memeriksa leher, dan menjalankan ujian darah. Ujian darah ini mengukur paras hormon tiroid dan hormon rangsangan tiroid (TSH) untuk melihat sama ada tiroid anda berfungsi secara normal.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah: TSH, T3, T4
• Ujian antibodi tiroid untuk mengesan penyakit autoimun
• Ultrasound tiroid untuk melihat saiz dan struktur kelenjar
• Imbasan tiroid (jika perlu) untuk menilai aktiviti kelenjar

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses ini biasanya pantas. Anda mungkin perlu berpuasa sebelum ujian darah tertentu – doktor atau jururawat akan memberitahu anda. Selepas keputusan keluar, doktor akan menerangkan jenis penyakit tiroid anda dan pilihan rawatan.

Rawatan

Rawatan untuk penyakit tiroid bergantung kepada jenis dan keterukan keadaan. Matlamatnya adalah untuk memulihkan paras hormon tiroid ke tahap normal dan mengurangkan simptom. Rawatan boleh berbentuk ubat, terapi iodin radioaktif, atau pembedahan.

Penjagaan diri di rumah

• Ambil ubat mengikut jadual yang ditetapkan oleh doktor – jangan berhenti tanpa nasihat doktor
• Buat temu janji susulan secara berkala untuk memantau paras hormon
• Simpan jurnal simptom untuk melihat perubahan
• Bincang dengan doktor sebelum mengambil sebarang suplemen, kerana sesetengah suplemen boleh menjejaskan ubat tiroid
• Elakkan merokok, terutamanya jika anda ada masalah mata tiroid

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan boleh termasuk ubat untuk menggantikan hormon tiroid (untuk hipotiroidisme) atau ubat untuk menyekat pengeluaran hormon berlebihan (untuk hipertiroidisme). Terapi iodin radioaktif boleh digunakan untuk mengecutkan kelenjar tiroid yang terlalu aktif. Pembedahan untuk membuang sebahagian atau keseluruhan tiroid mungkin disyorkan jika terdapat bengkak yang besar, kanser, atau rawatan lain tidak berkesan. Semua rawatan ini perlu diputuskan bersama doktor pakar.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tiroid mungkin dicadangkan jika ada nodul atau ketulan yang mencurigakan, kanser tiroid, atau goiter yang menyukarkan pernafasan atau menelan. Selepas pembedahan, anda mungkin perlu mengambil ubat hormon seumur hidup.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan penyakit tiroid memerlukan sedikit pengurusan, tetapi ia tidak menghalang anda daripada menjalani kehidupan yang aktif. Ambil ubat secara konsisten, datang ke temujanji doktor, dan beri perhatian kepada isyarat badan anda.

Tip gaya hidup

• Tidur yang cukup 7–9 jam setiap malam untuk membantu badan pulih
• Uruskan tekanan dengan teknik relaksasi, pernafasan dalam, atau meditasi
• Elakkan kafein berlebihan, terutamanya jika anda mengalami degupan jantung laju
• Kenal pasti dan patuh pada jadual makan yang teratur
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang yang kaya dengan sayur-sayuran, buah-buahan, bijirin penuh, dan protein tanpa lemak. Tidak perlu diet khas, tetapi anda perlu berbincang dengan doktor tentang pengambilan iodin dan suplemen. Senaman ringan hingga sederhana seperti berjalan kaki, berbasikal, atau yoga boleh membantu meningkatkan tenaga, mengelakkan penambahan berat badan, dan memperbaiki mood.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Penyakit tiroid boleh menjejaskan emosi anda – rasa murung, cemas, atau tidak bertenaga adalah perkara biasa. Ingat bahawa ini bukan kelemahan diri. Jangan malu untuk mendapatkan sokongan daripada keluarga, rakan, atau pakar kesihatan mental jika perlu.

Pencegahan

Penyakit tiroid yang berkaitan autoimun tidak dapat dicegah sepenuhnya. Walau bagaimanapun, jika ianya berpunca daripada kekurangan iodin, mengambil makanan yang kaya dengan iodin (seperti ikan laut, kerang, garam beriodin) secara sederhana boleh membantu mengurangkan risiko. Namun, jangan mengambil suplemen iodin tanpa nasihat doktor kerana lebihan iodin juga boleh menyebabkan masalah.

Program saringan

Sekiranya anda berisiko tinggi – contohnya ada sejarah keluarga atau penyakit autoimun – berbincang dengan doktor tentang ujian darah berkala. Wanita hamil atau merancang kehamilan juga dinasihatkan untuk membuat pemeriksaan tiroid kerana tiroid yang tidak normal boleh menjejaskan kandungan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Penyakit jantung dan tekanan darah tinggi
• Kolesterol tinggi dan aterosklerosis
• Kemandulan atau masalah kehamilan
• Keletihan mental dan kemurungan
• Krisis tiroid (thyroid storm) yang mengancam nyawa
• Koma myxedema (keadaan sangat teruk akibat hipotiroidisme yang tidak dirawat)

Pandangan jangka panjang

Berita baik: penyakit tiroid sangat boleh dirawat. Dengan diagnosis yang tepat, ubat yang sesuai, dan gaya hidup yang sihat, kebanyakan pesakit dapat menjalani kehidupan yang normal dan produktif. Kunci utamanya ialah mematuhi rawatan dan sentiasa berhubung dengan doktor anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.