Östrojen Bağımlı Kanserler: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Östrojen bağımlı kanserler, vücuttaki östrojen hormonunun bazı kanser hücrelerinin büyümesini hızlandırdığı kanser türleridir. Östrojen, özellikle kadınlarda üreme sistemi ve göğüs dokusunun gelişiminde rol oynayan bir hormondur. Bazı kanser türleri bu hormona bağımlıdır ve hormon seviyeleri yüksek olduğunda daha hızlı büyüyebilir. Bu durum en sık meme kanseri, rahim kanseri ve yumurtalık kanserinde görülür. Kanserin östrojen bağımlı olup olmadığı, doktorlar tarafından yapılan özel testlerle belirlenir.

Östrojen bağımlı kanserler, kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden bazılarını kapsar. Özellikle meme kanseri, dünya genelinde ve Türkiye'de kadınlarda en sık teşhis edilen kanser türüdür. Rahim ve yumurtalık kanserleri de östrojenle ilişkili olabilir ve kadınlarda görülme sıklığı yaşla birlikte artar.

Östrojen bağımlı kanserler çoğunlukla kadınları etkiler, ancak meme kanseri erkeklerde de çok nadiren görülebilir. Bu kanserler genellikle 40 yaş sonrası kadınlarda daha yaygındır. Ailesinde meme, yumurtalık veya rahim kanseri öyküsü olan, erken yaşta adet görmeye başlayan, geç menopoza giren veya doğum yapmamış kadınlar risk grubunda kabul edilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Meme bölgesinde ağrısız veya ağrılı kitle, sertlik veya şişlik
• Meme başında akıntı, çökme, yara veya renk değişikliği
• Memede veya koltuk altında ele gelen kitle veya bezeler
• Vajinal kanama: adet dönemleri arasında, cinsel ilişkiden sonra veya menopoz sonrası kanama
• Adet düzensizlikleri veya normalden daha uzun süren yoğun kanamalar
• Kasık veya alt karın bölgesinde ağrı, şişkinlik veya baskı hissi
• İştahsızlık, çabuk doyma ve beklenmedik kilo kaybı
• Karında kalıcı ve rahatsız edici şişlik

Nedenler

Ana nedenler

• Vücuttaki östrojen seviyesinin yüksek olması veya östrojenin hücreler üzerindeki etkisinin fazla olması
• Östrojen hormonunun kanser hücrelerinin büyümesini tetikleyen genetik değişiklikler
• Bazı kalıtsal gen mutasyonları (örneğin BRCA1 ve BRCA2 gibi genlerdeki değişiklikler) meme, yumurtalık ve rahim kanseri riskini artırabilir
• Uzun süreli östrojen maruziyeti: erken yaşta adet görmek, geç menopoza girmek, doğum yapmamak veya ilk doğumu geç yaşta yapmak

Risk faktörleri

• Kadın cinsiyeti
• İleri yaş (özellikle 50 yaş üzeri)
• Ailede meme, yumurtalık veya rahim kanseri öyküsü olması
• Daha önce yumurtalık, meme veya rahim kanseri geçirmiş olmak
• Uzun süreli hormon tedavisi (menopoz sonrası östrojen tedavisi) kullanmak
• Obezite, sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşam
• Alkol kullanımı
• Sigara içmek
• Radyasyona maruziyet (örneğin daha önce göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Memede ele gelen sert kitle veya yumru fark ettiyseniz
• Meme başından kendiliğinden ve kanlı akıntı geliyorsa
• Menopoz sonrası vajinal kanamanız olduysa
• Karın veya kasık ağrınız sürekli hale geldiyse ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde bu kanser türlerinden birine yakalanmış kişiler varsa, genel sağlık kontrolü sırasında bu durumu doktorunuzla paylaşın
• 40 yaşınızdan itibaren düzenli jinekolojik muayene ve meme muayenesi yaptırın
• Kendi kendinize meme muayenesi yapmayı öğrenin ve her ay adet bitiminden birkaç gün sonra uygulayın
• Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği kanser tarama programlarına katılın

Tanı

Östrojen bağımlı kanserlerin tanısı için öncelikle doktorunuz ayrıntılı bir muayene yapar. Şikayetlerinizi öğrenir, aile öykünüzü sorgular ve gerekli görürse bazı görüntüleme ve laboratuvar testleri ister. Kesin tanı için şüpheli dokudan biyopsi alınması gerekir. Biyopside alınan doku örneği patoloji laboratuvarında incelenir ve tümörün östrojen reseptörü (ER) ve progesteron reseptörü (PR) içerip içermediğine bakılır. Bu özellikler kanserin östrojen bağımlı olup olmadığını ve hangi tedavinin uygun olduğunu belirler.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve jinekolojik muayene
• Meme kanseri şüphesinde mamografi ve ultrasonografi
• Rahim ve yumurtalık şüphesinde transvajinal ultrasonografi
• Kan testleri: tümör belirteçleri tam kan sayımı ve genetik testler
• Biyopsi: meme veya rahim dokusundan örnek alınması
• Östrojen ve progesteron reseptör testleri (immünohistokimya)
• Gerekli durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç haftanızı alabilir ve birçok testi içerebilir. Meme muayenesi, görüntüleme ve biyopsi genellikle ayakta tedavi şeklinde yapılır; çoğu işlem ağrısızdır veya hafif rahatsızlık hissi verir. Patoloji sonuçları genellikle 1-2 hafta içinde çıkar. Bu süreçte kaygı duymanız normaldir; doktorunuz size sonuçları ve sonraki adımları ayrıntılı olarak açıklayacaktır. İkinci bir görüş almak isterseniz, bunu doktorunuzla görüşmekten çekinmeyin.

Tedavi

Östrojen bağımlı kanserlerin tedavisi hastalığın türüne, evresine, yayılım durumuna ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Tedavi kararını birlikte alacağınız bir tıbbi onkolog, cerrah, radyasyon onkoloğu ve patologdan oluşan bir ekip tarafından yürütülür. Amaç kanserli hücreleri yok etmek, hastalığın yayılmasını önlemek ve yaşam kalitesini korumaktır. Tedavi seçenekleri cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi), kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve hormon tedavisini içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği takip ve kontrol randevularına düzenli olarak gitmek
• Ameliyat sonrası dönemde yara bakımına özen göstermek ve doktorunuzun istirahat önerilerine uymak
• Tedavi sürecinde vücudunuzu dinlemek, yeterince uyumak ve stresten uzak durmaya çalışmak
• Tedaviyi anlamak için doktorunuza sorular sormak ve yanınızda bir yakınınızı almak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• İlaçlarınızı (varsa) doktorunuzun tarif ettiği şekilde kullanmak ve dozu asla değiştirmemek

Tıbbi tedaviler

Hormon tedavisi, östrojen bağımlı kanserlerin tedavisinde temel yaklaşımlardan biridir. Bu tedavi, vücudun östrojen üretimini azaltmayı veya kanser hücrelerinin östrojeni kullanmasını engellemeyi amaçlar. Yumurtalıkların çıkarılması veya ışınla devre dışı bırakılması da bazı hastalarda önerilebilir. Ayrıca cerrahi olarak tümörün çıkarılması, radyoterapi ile kanserli bölgenin ışınlanması ve kemoterapi ile vücuttaki kanser hücrelerinin yok edilmesi gibi tedaviler uygulanır. Günümüzde kanserin moleküler özelliklerine göre kişiye özel hedefe yönelik tedaviler de kullanılmaktadır. Doktorunuz size en uygun tedavi planını hastalığınızın detaylarına göre önerecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, östrojen bağımlı kanserlerin birçoğunda ilk tedavi seçeneğidir. Meme kanserinde tümörün bulunduğu dokunun çıkarılması (meme koruyucu cerrahi) ya da bazı durumlarda tüm memenin alınması (mastektomi) gerekebilir. Rahim kanserinde rahmin alınması sıklıkla önerilen bir işlemdir. Cerrahinin kapsamına bağlı olarak koltuk altı veya kasık bölgesindeki lenf bezleri de alınabilir. Ameliyat kararı verilmeden önce doktorunuz hastalığınızın evresini ve genel sağlık durumunuzu değerlendirecek, sizi bilgilendirecek ve onayınızı alacaktır.

Bu durumla yaşamak

Kanser tedavisi süreci hem fiziksel hem duygusal olarak zorlu olabilir. Günlük yaşamınızı planlarken kendinize zaman tanıyın, dinlenmeye özen gösterin ve sosyal destek alın. Tedavi sonrası yorgunluk, ağrı veya lenfödem (kol veya bacakta şişme) gibi durumlarla başa çıkmak için doktorunuz ve fizyoterapistinizden yardım isteyin. Düzenli olarak kısa yürüyüşler yapmak, esneklik egzersizleri ve nefes çalışmaları hem vücudunuzu hem ruhunuzu güçlendirir. Kendinizi kötü hissettiğiniz günler de olacaktır; bu çok normaldir, kendinize karşı nazik olun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya yüzme gibi egzersizler yapın
• Sigara içmeyin ve alkol kullanımını sınırlandırın
• Vücut ağırlığınızı sağlıklı bir aralıkta tutmaya çalışın
• Güneşe çıkarken korunmayı ihmal etmeyin ve gerekiyorsa doktorunuza danışıp D vitamini seviyenizi kontrol ettirin
• Uyku düzeninize özen gösterin, uyku apnesi veya uykusuzluk sorunlarınız varsa doktorunuzla paylaşın
• Stressiz kalmak için derin nefes, meditasyon veya hobilerinize vakit ayırın

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli bir beslenme düzeni, tedavi sürecinde vücudunuzu güçlendirir ve iyileşmeyi destekler. Bol miktarda sebze, meyve, tam tahıllar ve baklagiller tüketin. İşlenmiş et, aşırı yağlı ve şekerli gıdalardan kaçının. Yemeklerinizi taze ve az işlenmiş ürünlerden hazırlayın. Egzersiz, kas gücünü artırır, yorgunluğu azaltır ve kemik sağlığını korur. Düzenli ve orta yoğunlukta egzersiz yapmak, östrojen bağımlı kanser riskini ve tekrarlama riskini azaltabilir. Ancak egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı almak kaygı, korku, üzüntü ve belirsizlik duygularına yol açabilir. Bu duygular çok doğaldır ve yaşamın normal bir parçasıdır. Tedavi süresince bazı kadınlar depresyon, anksiyete ve uyku sorunları yaşayabilir. Böyle durumlarda bir psikolog veya psikiyatristten destek almak önemlidir. Duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşmaktan çekinmeyin. Ayrıca kanser destek grupları, sizinle benzer deneyimleri yaşamış kişilerle bağ kurmanıza yardımcı olabilir. Unutmayın, tedavi sürecinde ruh sağlığınız da en az fiziksel sağlığınız kadar önemlidir.

Önleme

Östrojen bağımlı kanserlerin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmayabilir, çünkü genetik ve yaş gibi bazı risk faktörleri kontrol edilemez. Ancak yaşam tarzı değişiklikleriyle riski önemli ölçüde azaltmak mümkündür. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, alkolü sınırlamak ve sigara içmemek bu kanserlerin gelişme riskini düşürür. Ayrıca, uzun süreli hormon tedavisi kullanmadan önce doktorunuzla risk ve yararları tartışmanız önemlidir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, kadınlara yönelik ulusal kanser tarama programları yürütmektedir. Meme kanseri için 40-69 yaş arası kadınlarda 2 yılda bir mamografi, rahim ağzı kanseri için 30-65 yaş arası kadınlarda 5 yılda bir HPV-DNA testi ve bu testin yapılamadığı durumlarda yılda bir pap-smear testi önerilmektedir. Aile öykünüz varsa taramaların daha erken başlaması gerekebilir. Hangi tarama testlerinin size uygun olduğunu aile hekiminize veya jinekoloğunuza danışın. Ayrıca her ay kendi kendinize meme muayenesi yaparak memenizdeki değişiklikleri fark edebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin çevre dokulara ve lenf bezlerine yayılması
• Uzak organlara (kemik, karaciğer, akciğer ve beyin) metastaz yapması
• Tedavi edilmezse ağrı, kanama, kırıklar ve organ yetmezlikleri gibi ciddi komplikasyonların ortaya çıkması
• Hastalığın ilerlemesi nedeniyle yaşam kalitesinin ciddi şekilde düşmesi
• İleri evrede tedavi şansının azalması ve hastalığın kontrol altına alınmasının zorlaşması

Uzun vadeli görünüm

Östrojen bağımlı kanserler, erken teşhis edildiğinde büyük oranda tedavi edilebilir. Özellikle hormon reseptörü pozitif meme ve rahim kanserlerinde tedavi başarı oranları yüksektir ve hastalar yıllarca sağlıklı yaşamlar sürdürebilir. Tedavi yöntemleri gelişmekte ve hastalara daha az yan etkiyle daha etkili seçenekler sunulmaktadır. Tedavi sonrası düzenli kontrol ve sağlıklı yaşam tarzı, hastalığın tekrarlama riskini azaltır. Umutlu olmak ve tedavi sürecinde doktorunuzla iş birliği yapmak, iyi bir sonuç almanın en önemli anahtarıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.