Göz Tembelliği (Ambliyopi)

Genel Bakış

Göz tembelliği (ambliyopi), genellikle çocukluk döneminde başlayan ve bir gözün diğerinden daha az görmesiyle sonuçlanan bir görme sorunudur. Beyin, iki gözden gelen görüntülerden birini diğerine göre daha az kullanır ve zamanla o gözün görmesi yeterince gelişemez.

Toplumda her 100 çocuktan yaklaşık 2-3'ünde göz tembelliği görülür, yani oldukça yaygındır.

En sık çocuklarda görülür. Özellikle doğumdan itibaren 7 yaşına kadar olan dönemde ortaya çıkabilir. Ailede göz tembelliği veya şaşılık öyküsü olanlarda, prematüre doğanlarda ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bir gözde diğerine göre daha zayıf görme
• Derinlik hissinde azalma (nesnelerin uzaklığını tam değerlendirememe)
• Gözleri kısma veya kapatma isteği

Çocuklarda belirtiler

• Başını bir yana eğerek bakma
• Bir gözünü kapatarak bakma
• Gözlerde kayma (şaşılık) fark edilmesi
• Okurken veya nesnelere bakarken odaklanma zorluğu

Nedenler

Ana nedenler

• Göz numaralarının farklı olması: Bir gözde diğerinden çok daha yüksek miyop, hipermetrop veya astigmat olması
• Şaşılık (kayma): Gözlerin paralel olmaması beyne iki farklı görüntü gönderir ve beyin birini kullanmayı bırakır
• Görüş hattını engelleyen durumlar: Doğuştan katarakt gibi gözün saydamlığını bozan rahatsızlıklar

Risk faktörleri

• Prematüre (erken) doğum
• Düşük doğum ağırlığı
• Ailede göz tembelliği veya şaşılık öyküsü
• Gelişimsel gerilikler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuz bir gözde ani görme kaybı yaşıyorsa
• Gözlerde yeni fark edilen belirgin kayma varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocukluk döneminde düzenli göz muayenesi ve görme taramaları yapılmalıdır
• Okul öncesi veya okul taramalarında görme ile ilgili bir şüphe varsa

Tanı

Göz hekimi tarafından yapılan kapsamlı bir göz muayenesiyle teşhis edilir. Okul öncesi dönemde yapılan görme taramaları erken teşhis için çok önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf veya resimli testler)
• Göz bebeklerini büyüten damlalarla yapılan göz dibi muayenesi
• Göz hareketlerinin değerlendirilmesi
• Şaşılık testleri ve gözlük numarası ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında çocuğunuzun gözlerine damla damlatılabilir; bu birkaç saat görme bulanıklığı yapabilir. Muayene ağrısız ve güvenlidir. Hekim sonuçları ailenizle adım adım paylaşacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı, beynin zayıf gözü kullanmayı öğrenmesini sağlamaktır. Erken çocukluk döneminde başlanan tedavi çok daha etkilidir ve çoğu çocukta görme önemli ölçüde iyileşir.

Evde kişisel bakım

• Göz hekiminizin önerdiği gözlüğü her gün düzenli kullanın
• Kapama tedavisini doktorunuzun önerdiği süre boyunca aksatmadan uygulayın
• Kontrol randevularına zamanında gidin

Tıbbi tedaviler

Tedavide gözlükle numara düzeltilir, güçlü göz geçici olarak kapatılır veya güçlü gözün bulanık görmesini sağlayan özel göz damlaları kullanılır. Hangi yöntemin uygun olduğuna göz hekimi karar verir. Tedavi süresi çocuğun yaşına ve durumuna göre değişir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer göz tembelliğine neden olan doğuştan katarakt veya belirgin şaşılık varsa, doktorunuz gerekli durumlarda cerrahi müdahaleyi değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Göz tembelliği olan çocuklar gözlük ve kapama tedavisi ile normal günlük yaşamlarına devam edebilir. Ailenin tedaviyi sabırla ve düzenli uygulaması en önemli destektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gözlüklerin temiz ve sağlam olduğundan emin olun
• Kapama yapılan saatlerde çocuğu motive etmek için ödül sistemi kullanın
• Ekran süresini sınırlayın, açık havada vakit geçirin
• Yetersiz ışıkta gözleri yormamaya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Sıkı bir diyet kısıtlaması yoktur. Sağlıklı ve dengeli beslenme genel göz sağlığını destekler. Düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uyku da iyileşme sürecine katkı sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuklar, gözlük veya kapama takmaktan dolayı kendilerini farklı hissedebilir. Aile desteği ve açık iletişim bu süreci kolaylaştırır. Başarılarını ödüllendirerek çocuğun motivasyonunu yüksek tutun.

Önleme

Göz tembelliğini tamamen önlemek mümkün değildir, ancak düzenli göz taramaları ile erken teşhis edilerek kalıcı görme kaybı önlenebilir.

Tarama programları

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı okul öncesi dönemde ücretsiz görme taraması hizmeti sunmaktadır. Bebeklerin ve çocukların önerilen tarama zamanlarını kaçırmamak önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zayıf gözde kalıcı görme azlığı
• Derinlik hissinin bozulması (mesafe kavramının zorluğu)
• İlerleyen yaşlarda bazı meslekleri seçmede güçlük

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve tedavi ile çocukların çoğunda görme önemli ölçüde iyileşir. Tedaviye geç başlansa bile her yaşta iyileşme mümkündür; ancak erken tedavi her zaman en iyi sonucu verir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.