İnvajinasyon: Bağırsak İç İçe Geçmesi

Genel Bakış

İnvajinasyon, bağırsağın bir bölümünün, tıpkı bir teleskopun parçaları gibi, kendisinden hemen sonra gelen bağırsak bölümünün içine girmesidir. Bu durum bağırsağın tıkanmasına ve kan akışının bozulmasına yol açabilir. En sık çocuklarda görülür ve acil müdahale gerektirebilir.

Çocuklarda karın ağrısı ve bağırsak tıkanıklığının önemli nedenlerinden biridir. Her 1000 çocuktan yaklaşık 1-4'ünde görülür. Erişkinlerde ise oldukça nadirdir.

Çoğunlukla 3 aydan 3 yaşa kadar olan bebek ve küçük çocukları etkiler. Erkek çocuklarda kızlara göre biraz daha sık görülür. Erişkinlerde çok daha nadirdir ve genellikle altta yatan başka bir sağlık sorununa işaret edebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan şiddetli karın ağrısı
• Ağlama nöbetleri ve huzursuzluk
• Kusma
• Dışkıda kan veya koyu kırmızı, jöle kıvamında mukus
• Karında ele gelen sosis şeklinde yumru

Çocuklarda belirtiler

• Sağlıklı bir bebekte aniden başlayan, çığlık atarcasına ağlama ve kendini çekme
• Dizleri karnına çekerek ağlama
• Ağrı nöbetleri arasında çocuğun normale dönmesi, hatta uyuklaması
• Ağrı sırasında soluk görünüm, terleme
• Yeşilimsi-sarı (safralı) kusma
• Dışkıda kan veya pembe-mukuslu dışkı (daha geç dönemde)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kramp şeklinde tekrarlayan karın ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Şişkinlik ve kabızlık
• Ara ara kanlı dışkı
• İstemsiz kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Çocuklarda çoğu zaman belirgin bir neden bulunamaz. Genellikle bağırsak enfeksiyonu sonrası bağırsak dokusunun şişmesi ve bu bölgenin öne doğru itilmesiyle oluşur.
• Erişkinlerde ise sıklıkla bağırsak duvarında bir çıkıntı veya kitle (poliplik oluşum, tümör) bu duruma yol açar.
• Yeni geçirilmiş üst solunum yolu enfeksiyonu veya gastroenterit tetikleyici olabilir.

Risk faktörleri

• 6 ay ile 3 yaş arasında olmak
• Erkek cinsiyet
• Ailede invajinasyon öyküsü (nadir)
• Meckel divertikülü gibi bağırsakla ilgili doğumsal yapısal farklılıklar
• Kistik fibrozis gibi bazı genetik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Karın ağrısı şiddetliyse veya nöbetler halinde geliyorsa
• Çocuğunuz kusuyorsa, özellikle yeşil-sarı kusmuk çıkardıysa
• Dışkıda kan veya pembe-mukus görürseniz
• Çocuğunuz aşırı bitkin, soluk veya tepkisizse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara ara hafif karın ağrısı oluyor ve başka belirti yoksa
• Beslenme sonrası şişkinlik ve huzursuzluk varsa
• Erişkinlerde büyüme ve kilo alımı yavaşlamışsa

Tanı

Doktor önce detaylı bir öykü alır ve karnı muayene eder. Kesin tanı için genellikle görüntüleme yöntemlerine başvurulur. En sık kullanılan yöntem karın ultrasonografisidir; bu yöntem hızlı ve güvenilirdir, çocuklarda ilk tercihtir.

Yapılabilecek testler

• Karın ultrasonu
• Hava veya kontrast sıvı ile yapılan basınçlı lavman (tanı koyarken aynı zamanda tedavi de edebilir)
• Bilgisayarlı tomografi (BT), özellikle erişkinlerde ve tanı zorsa
• Tetikleyici nedenleri araştırmak için kan testleri

Randevunuzda neler beklenir

Hastanede yapılacak değerlendirme sırasında çocuğunuzun veya sizin damar yolunuz açılabilir, sıvı takviyesi yapılabilir. Görüntüleme testleri sırasında hareket etmemeniz istenir. Doktorunuz bulguları sizinle adım adım paylaşacaktır.

Tedavi

İnvajinasyon tedavisi hastanede yapılır. Amaç, iç içe geçen bağırsak bölümünü güvenli şekilde eski yerine getirmek ve bağırsağın kanlanmasını korumaktır. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, cerrahiye gerek kalmama olasılığı o kadar artar.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuza danışmadan yiyecek veya içecek vermeyin; bağırsaklarınızı dinlendirin.
• Ağrı kesici, müshil gibi ilaçları kesinlikle kendi başınıza kullanmayın.
• Çocuğunuzu sakinleştirmeye çalışın ve hemen sağlık kuruluşuna gidin.

Tıbbi tedaviler

Standart tedavi, bağırsağın iç içe geçen kısmının hava veya sıvı basıncı ile açılmasıdır. Bu işlem radyoloji uzmanı tarafından görüntüleme altında yapılır. Çoğu çocukta bu yöntemle başarı sağlanır. Başarısız olursa veya bağırsakta delik şüphesi varsa cerrahi gerekir. İlaç tedavisi tek başına bu durumu çözmez; hastanede ağrı ve sıvı yönetimi için destek tedavisi uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi; hava/sıvı ile açma işleminin başarısız olduğu durumlarda, bağırsakta delinme veya kanlanma bozukluğu olduğunda veya erişkinlerde altta yatan kitle/tümör varsa tercih edilir. Ameliyatta iç içe geçen bağırsak elle açılır; bağırsak canlı değilse o bölüm çıkarılır ve sağlam uçlar birleştirilir.

Bu durumla yaşamak

Başarılı tedavi sonrası çocuklar genellikle birkaç gün içinde normal beslenmeye döner. Doktorunuz takip planını belirler. Erişkinlerde altta yatan neden araştırıldığı için takip süreci daha uzun olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli gidin.
• Ameliyat sonrası ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı aktivitelerden kaçının.
• Bol sıvı tüketin ve beslenmeye kademeli olarak dönün.

Diyet ve egzersiz

Ameliyat sonrası sindirim sisteminin iyileşmesi için önce sulu gıdalar, ardından yumuşak ve kolay sindirilen besinler önerilir. Doktorunuzun izin verdiği ölçüde hafif yürüyüşler kan dolaşımını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Özellikle bebeğiniz hastanede tedavi görürken ebeveynler kaygı ve stres yaşayabilir; bu çok normaldir. Birbirinize destek olun ve sağlık ekibine soru sormaktan çekinmeyin. Erişkinler de hastalık sürecinde kaygı yaşayabilir; duygularınızı paylaşmak iyileşmeyi kolaylaştırır.

Önleme

İnvajinasyonun kesin bir önleme yöntemi yoktur. Ancak erken belirtileri tanımak ve hızlı tıbbi yardım almak, komplikasyonları önlemenin en etkili yoludur.

Aşılar

Çocukluk çağı aşılarının zamanında yapılması genel bağırsak sağlığını korur. Bu konudaki güncel öneriler için çocuk doktorunuza danışın.

Tarama programları

Bu durum için rutin bir tarama testi yoktur. Belirtiler ortaya çıktığında erken değerlendirme yapılması en önemli adımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bağırsakta kangren (doku ölümü) ve delinme
• Peritonit (karın zarı iltihabı)
• Ağır enfeksiyon ve kan zehirlenmesi (sepsis)
• Şok ve hayati risk

Uzun vadeli görünüm

Zamanında ve doğru tedavi ile çocukların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir ve günlük yaşamlarına kaldığı yerden devam eder. Erişkinlerde altta yatan neden mutlaka araştırıldığı için sonuç, bu nedene göre şekillenir. Günümüzde tanı ve tedavi oldukça başarılıdır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Aile Sağlığı Merkezi (ASM) · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.