Ağız Kuruluğu (Kserostomi)

Genel Bakış

Ağız kuruluğu, tükürük bezlerinin ağzı nemli tutamayacak kadar az tükürük üretmesi durumudur. Tükürük; yemek yemeye, konuşmaya, dişleri korumaya ve ağızdaki mikropları temizlemeye yardımcı olur. Bu nedenle ağız kuruluğu, rahatsız edici olmanın yanı sıra ağız sağlığını da etkileyebilir.

Evet, oldukça yaygın bir durumdur. Özellikle yaşlılarda ve bazı ilaçları kullanan kişilerde daha sık görülür.

Ağız kuruluğu her yaşta görülebilir; ancak yaşlı yetişkinler, baş veya boyun bölgesine ışın tedavisi alanlar, bazı kronik hastalıkları olanlar ve çok sayıda ilaç kullananlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağızda yapışkan veya kuru his
• Yutma güçlüğü, yiyeceklerin boğazda takılma hissi
• Dilde yanma, çatlak veya pütürlü görünüm
• Konuşurken kelimeleri söylemekte zorluk
• Boğazda kuruluk ve ses kısıklığı
• Dudaklarda kuruma ve çatlama
• Ağız kokusu
• Tat alma değişiklikleri
• Sıvı içmeden yemek yiyememe

Çocuklarda belirtiler

• Ağız kuruluğu çocuklarda daha az görülür, ancak yutma güçlüğü, huysuzluk, ağız kokusu, dudaklarda çatlama ve yemek reddi gibi belirtilerle kendini gösterebilir.
• Çocukta ağız kuruluğuyla birlikte ateş varsa, başka bir enfeksiyon veya hastalık söz konusu olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte tükürük üretimi azalabilir ve ağız kuruluğu daha belirgin hale gelebilir.
• Yaşlıların sık kullandığı bazı ilaçlar ağız kuruluğunu artırabilir.
• Ağız kuruluğu, takılı diş protezlerinin (kaplamaların) ağıza uyumsuzluğuna ve yaralara neden olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bazı reçeteli ve reçetesiz ilaçlar (tansiyon ilaçları, antihistaminikler, antidepresanlar, kas gevşeticiler gibi)
• Baş veya boyun bölgesine uygulanan radyoterapi (ışın tedavisi)
• Kemoterapi
• Otoimmün hastalıklar — vücudun kendi kendine saldırdığı hastalıklar (Örneğin Sjögren sendromu, romatoid artrit)
• Şeker hastalığı
• Tükürük bezlerinde taş veya iltihaplanma
• Ağızdan nefes alma alışkanlığı
• Sigara, alkol ve bazı uyarıcı maddelerin kullanımı
• Susuz kalma (yetersiz sıvı alımı)
• Stres, kaygı ve depresyon

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Çok sayıda ilaç kullanmak
• Baş-boyun bölgesine radyoterapi almış olmak
• Sigara veya alkol kullanmak
• Şeker hastalığı, Sjögren sendromu gibi kronik bir hastalığa sahip olmak
• Stresli bir yaşam
• Yetersiz sıvı tüketmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes alma veya yutma güçlüğü varsa hemen 112'yi arayın.
• Yüz veya boğazda şişme varsa, acil tıbbi değerlendirme gerekir.
• İdrar yapamama, aşırı halsizlik ve kafa karışıklığı varsa acil başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ağız kuruluğu sürekli hale geldiyse ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Ağızda tekrarlayan yaralar, çatlaklar veya beyaz lekeler oluşuyorsa
• Diş çürüklerinde artış veya diş eti problemleri fark ediyorsanız
• Yutma güçlüğü nedeniyle kilo kaybı yaşıyorsanız
• Reçeteli bir ilaç kullanıyorsanız ve ağız kuruluğu bu ilaçla başladıysa, doktorunuzla konuşun ve ilacı kendiniz bırakmayın.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek, size ağız kuruluğunun ne zaman başladığını, hangi ilaçları kullandığınızı ve başka şikayetleriniz olup olmadığını soracaktır. Ardından ağız içini, dişlerinizi ve tükürük bezlerinizi muayene edecektir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Şeker hastalığı, otoimmün hastalıklar veya vitamin eksiklikleri gibi nedenleri araştırmak için yapılabilir.
• Tükürük akışının ölçülmesi: Tükürük bezlerinin ne kadar tükürük ürettiğini değerlendiren basit bir testtir.
• Tükürük bezlerinin görüntülenmesi: Ultrason veya başka görüntüleme yöntemleriyle bezlerde taş veya yapısal sorun araştırılabilir.
• Küçük tükürük bezi biyopsisi: Nadiren, Sjögren sendromu gibi bir durumdan şüphelenildiğinde, alt dudaktan çok küçük bir doku örneği alınarak patolojik inceleme yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle basittir ve büyük çoğunluğu muayene ve sorularla tamamlanır. Bazı testler gerekirse, doktorunuz size önceden bilgi verecek ve gerekli yönlendirmeyi yapacaktır. Testler genellikle ağrısızdır.

Tedavi

Ağız kuruluğunun tedavisi, öncelikle altta yatan neden bulunarak planlanır. Eğer bir ilaç neden oluyorsa, doktorunuz ilacınızı değiştirmeyi veya dozu ayarlamayı önerebilir. Ayrıca tükürük üretimini destekleyen yöntemler ve ağız sağlığını koruyan bakım adımları önerilir.

Evde kişisel bakım

• Gün boyunca az az ve sık sık su için; yanınızda bir su şişesi bulundurun.
• Şekersiz sakız çiğneyin veya şekersiz sert şeker emin — bu, tükürüğü artırmaya yardımcı olur.
• Kafeinli içeceklerden (kahve, çay, kolalı içecekler) uzak durun; bunlar vücuttan su atılmasını artırabilir.
• Alkollü içeceklerden ve sigaradan kaçının; bu maddeler ağız kuruluğunu artırır.
• Yatak odanızda nemlendirici çalıştırın, özellikle kış aylarında.
• Ağızdan nefes almak yerine burundan nefes almaya çalışın.
• Dişlerinizi yumuşak bir fırça ile günde iki kez fırçalayın, diş ipi kullanın ve florürlü diş macunu tercih edin.
• Gerektiğinde eczaneden tükürük benzeri nemlendiriciler veya ağız spreyleri hakkında bilgi alabilirsiniz.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ağız kuruluğunun nedenine ve şiddetine göre tükürüğü artırmaya yardımcı bazı ilaçlar veya ağız içi jeller, spreyler, gargaralar önerebilir. Bu tedaviler mutlaka hekim gözetiminde kullanılmalıdır. Radyoterapiye bağlı tükürük bezi hasarı varsa, koruyucu ağız bakımı ve diş hekimi takibi çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ağız kuruluğunun kendisi için genellikle cerrahi gerekmez. Ancak tükürük bezlerinde taş veya tıkanıklığa bağlı bir sorun saptanırsa, doktorunuz uygun bir tedavi yöntemi önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Ağız kuruluğuyla yaşamayı kolaylaştırmak için günlük alışkanlıklarınızı küçük adımlarla değiştirebilirsiniz. Yanınızda su bulundurun, yemeklerde sıvı tüketin, yiyecekleri ılık ve yumuşak tercih edin. Baharatlı, tuzlu ve kuru gıdalar şikayeti artırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Diş hekiminize düzenli olarak kontrole gidin; ağız kuruluğu diş çürüklerine zemin hazırlayabilir.
• Sigara ve alkolü bırakın veya azaltın.
• Sakız çiğnemek ve tükürüğü artıran gıdalar (kavun, salatalık gibi) tüketmek yardımcı olabilir.
• Yatmadan önce ağız bakımınızı ihmal etmeyin.
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin; meditasyon veya nefes egzersizleri faydalı olabilir.

Diyet ve egzersiz

Su içeriği yüksek yiyecekleri (karpuz, salatalık, yoğurt, çorbalar) tercih edin. Kuru ve yapışkan yiyeceklerden (bisküvi, kuru ekmek, karamel gibi) kaçının. Yemekleri küçük lokmalar halinde ve iyice çiğneyerek yiyin. Egzersiz sırasında su içmeyi unutmayın; ancak kafein ve şekerli spor içeceklerinden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağız kuruluğu, konuşma, yemek yeme ve sosyal ortamlarda kendinizi rahat hissetme güçlüğü nedeniyle moralinizi etkileyebilir. Bu durumun yaygın ve yönetilebilir bir sağlık sorunu olduğunu bilmelisiniz. Duygusal olarak zorlanıyorsanız, bir destek grubuna veya profesyonel bir danışmana başvurabilirsiniz.

Önleme

Ağız kuruluğu bazı durumlarda önlenebilir: yeterli su içmek, sigara ve alkolden kaçınmak, ağızdan nefes almamak, düzenli diş fırçalamak ve diş hekimi kontrollerini aksatmamak önemlidir. İlaç kullanımına bağlıysa, doktorunuza danışarak çözüm aranabilir; ancak ilaçlar kendiliğinden bırakılmamalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diş çürükleri ve diş eti hastalıklarında artış
• Ağızda mantar enfeksiyonları (pamukçuk)
• Yutma güçlüğü nedeniyle yetersiz beslenme ve kilo kaybı
• Konuşma güçlüğü
• Diş protezi kullananlarda yara ve uyum sorunları
• Ağız içi yaraların geç iyileşmesi

Uzun vadeli görünüm

Ağız kuruluğu çoğu zaman kontrol altına alınabilen bir durumdur. Altta yatan neden belirlenip uygun tedaviyle birlikte iyi ağız bakımı uygulandığında, belirtiler önemli ölçüde azalır ve komplikasyonların önüne geçilebilir. Ağız kuruluğu yaşamı tehdit eden bir durum değildir; ancak doktor ve diş hekimi takibi ile yaşam kaliteniz artırılabilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.