Aftlar (Ağız İçi Yaralar)

Genel Bakış

Aft, ağız içinde oluşan küçük, ağrılı yaralardır. Genellikle dudakların iç kısmında, yanaklarda veya dilin üzerinde görülür. Aftlar bulaşıcı değildir ve çoğu birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileşir.

Evet, aftlar oldukça yaygındır. Toplumun yaklaşık 5 kişiden 1'inde belirli dönemlerde aft görülebilir.

Aftlar her yaşta görülebilir, ancak en sık gençler ve kadınlar arasında rastlanır. Ailede aft öyküsü olan kişilerde daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağız içinde, genellikle yuvarlak veya oval, sarımsı beyaz bir merkeze ve kırmızı bir çevreye sahip küçük yaralar
• Yemek yerken, konuşurken veya yutkunurken artan ağrı
• Aftın çevresinde hafif yanma veya karıncalanma hissi
• Bazı durumlarda hafif ateş veya halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda aftlar genellikle aynı görünür ve ağrı yapabilir.
• Küçük çocuklar ağrıyı ifade etmekte güçlük çekebilir; yemek istememe, huzursuzluk veya salya artışı görülebilir.
• Çocuklarda aftlar çoğunlukla stres, virüsler veya küçük travmalar (örn. yanak ısırma) sonrası ortaya çıkar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta görülen aftlar daha uzun sürebilir ve iyileşmesi zaman alabilir.
• Yaşlılarda ağız kuruluğu veya takım protezlerin sürtünmesi aft oluşumunu kolaylaştırabilir.
• İyileşmeyen veya büyüyen yaralar mutlaka bir sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ağız içinde küçük travmalar (örn. yanak ısırma, sert diş fırçalama, diş tedavisi)
• Stres ve duygusal gerginlik
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması veya aşırı tepki vermesi
• Asitli, baharatlı veya tuzlu yiyecekler gibi tahriş edici gıdalar
• B12 vitamini, demir veya folat eksiklikleri

Risk faktörleri

• Ailede aft öyküsü olması
• Kadın olmak (hormonal değişikliklerle ilişkili olabilir)
• Çölyak hastalığı veya inflamatuvar bağırsak hastalığı gibi bazı kronik hastalıklar
• Sigara kullanımı (bırakıldığında ilk dönemde aft görülebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aftınız 3 haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Aftlar çok büyük, hızla yayılan veya sayıca artan şekilde görülüyorsa
• Ağrı nedeniyle yeme-içme zorlaştıysa ve kilo kaybı yaşanıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aftlar sık sık tekrarlıyorsa (örneğin yılda birkaç kez)
• İyileşme süreci normalden uzun sürüyorsa
• Aftlara ek olarak eklem ağrısı, döküntü veya ateş gibi belirtiler varsa

Tanı

Aft tanısı genellikle ağız içinin muayenesiyle konur. Doktor yaranın görünümünü, yerini ve sayısını değerlendirir. Çoğu zaman ek teste gerek olmaz.

Yapılabilecek testler

• Belirtilere göre kan testleri (B12, demir, folat düzeyleri) istenebilir.
• Altında yatan bir hastalıktan şüphelenilirse ileri incelemeler yapılabilir.
• Nadiren, iyileşmeyen ve şüpheli görünümlü yaralarda biyopsi (küçük doku örneği) alınabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz aftın nedenini anlamak için size beslenme alışkanlıklarınızı, stres düzeyinizi ve genel sağlık durumunuzu soracaktır. Aft genellikle zararsızdır, bu yüzden muayene sırasında endişelenmenize gerek yoktur.

Tedavi

Aftların kesin bir tedavisi yoktur; amaç ağrıyı hafifletmek, iyileşmeyi hızlandırmak ve tekrarların önüne geçmektir. Çoğu aft kendiliğinden iyileşir, bu yüzden destekleyici bakım önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Ağız hijyenine özen gösterin, dişlerinizi yumuşak bir fırçayla nazikçe fırçalayın.
• Aftlı bölgeyi tahriş eden sert, asitli, baharatlı veya tuzlu yiyeceklerden kaçının.
• Ağrıyı azaltmak için buz parçası emebilir veya serin içecekler tüketebilirsiniz.
• Hekiminizin önerdiği ağız gargaraları veya koruyucu kremler kullanın.
• Sigara ve alkol kullanımından kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağzınızdaki yarayı kaplayan koruyucu macunlar, ağrı kesici etkili gargaralar veya iltihabı azaltan ağız solüsyonları önerebilir. Aftlar çok şiddetli veya sık tekrarlıyorsa, bağışıklık sistemini düzenleyen bazı topikal ajanlar gündeme gelebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu yalnızca bir sağlık uzmanı belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Aftlar için cerrahi tedavi neredeyse hiç gerekmez. Yalnızca diş travması, sivri diş gibi sürekli tahrişe neden olan bir neden varsa, bu sorunun düzeltilmesi için küçük diş hekimliği işlemleri yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Aftlar ağrılı olabilir, ancak birkaç gün içinde rahatlama hissetmeye başlarsınız. Bu süreçte yumuşak ve ılık yiyecekler tercih edin, su içmeyi ihmal etmeyin ve ağzınızı düzenli olarak temizleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresi yönetmeye çalışın; derin nefes, meditasyon veya yürüyüş gibi yöntemler işe yarayabilir.
• Düzenli uyuyun ve yeterli beslenmeye özen gösterin.
• Ağız içinde yaralanmaya neden olabilecek sert fırça veya diş ipi kullanımından kaçının.
• Narenciye, domates ve baharatlı gıdaların aftları tetikleyip tetiklemediğini gözlemleyin.

Diyet ve egzersiz

Yumuşak, az asitli ve ılık gıdalar (yoğurt, çorba, makarna gibi) ağrıyı azaltır. Dengeli beslenmek ve düzenli hafif egzersiz yapmak bağışıklık sistemini güçlendirerek aft sıklığını azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Aftlar, özellikle sık tekrarlıyorsa sosyal yaşamı ve özgüveni etkileyebilir. Bu durumun geçici olduğunu ve çoğu zaman basit önlemlerle kontrol altına alınabileceğini hatırlamak önemlidir.

Önleme

Aftları tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmak mümkündür. Ağız içini yaralayacak davranışlardan kaçınmak, stressiz bir yaşam sürmek ve dengeli beslenmek aft oluşumunu azaltabilir.

Aşılar

Aft için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Aftlar için rutin bir tarama önerilmez, ancak ağız sağlığı kontrolleri düzenli olarak yapılmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Aftlar genellikle kendiliğinden iyileşir; ancak uzun süren yaralar enfeksiyon riskini artırabilir.
• Sürekli tekrarlayan aftlar altında yatan bir vitamin eksikliği veya sistemik hastalık belirtisi olabilir.
• Aft nedeniyle yeterli beslenememe ve kilo kaybı yaşanabilir.

Uzun vadeli görünüm

Aftların büyük çoğunluğu 1-2 hafta içinde iz bırakmadan iyileşir. Sık tekrarlayan aftlar için çeşitli destek tedaviler bulunur ve altta yatan nedenler doğru saptandığında kontrol altına alınabilir. Umutlu olmak için pek çok neden vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.