Zona (Herpes Zoster) Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Korunma Yolları

Genel Bakış

Zona, suçiçeği geçirmiş kişilerde, suçiçeği virüsünün yıllar sonra tekrar aktif hale gelmesiyle oluşan ağrılı bir deri hastalığıdır. Genellikle vücudun tek bir tarafında, kabarcıklı döküntüler ve yanma, batma veya zonklama şeklinde ağrı ile kendini gösterir.

Evet, zona oldukça yaygındır. Özellikle 50 yaş üstü yetişkinlerde ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha sık görülür. Her yıl milyonlarca insan zona hastalığına yakalanır.

Zona, daha önce suçiçeği geçirmiş herkesi etkileyebilir. Ancak yaş ilerledikçe, bağışıklık sistemi doğal olarak zayıfladığı için risk artar. Ayrıca kanser tedavisi görenler, organ nakli olanlar veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullananlar da daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudun tek tarafında, genellikle gövde, yüz veya göz çevresinde yanma, karıncalanma veya batma hissi
• Ağrı, kaşıntı veya hassasiyet
• Birkaç gün sonra bu bölgede kızarıklık ve içi sıvı dolu kabarcıklar
• Kabarcıkların kuruyup kabuklanması
• Ateş, baş ağrısı, halsizlik ve ışığa hassasiyet

Nedenler

Ana nedenler

• Zona, suçiçeğine neden olan Varicella-zoster virüsünün vücutta uyku halinde kalması ve yıllar sonra yeniden aktifleşmesi sonucu oluşur.
• Stres, yaşlanma, bağışıklık sistemini zayıflatan ilaçlar veya hastalıklar virüsün yeniden aktifleşmesini tetikleyebilir.
• Zona bulaşıcıdır; ancak yalnızca suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısı olmamış kişilere virüs bulaşabilir. Bu kişilerde suçiçeği gelişir, sonra ileriki yıllarda zona riski oluşur.

Risk faktörleri

• 50 yaş ve üzerinde olmak
• Daha önce suçiçeği geçirmiş olmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar (kanser, HIV gibi)
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedaviler (kemoterapi, radyoterapi, kortikosteroidler gibi)
• Yoğun stres veya travma
• Organ nakli sonrası bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Döküntü göz çevresinde, yüzde veya kulakta başladıysa hemen doktora başvurun.
• Bağışıklık sistemi zayıfsa veya hamileyseniz hemen doktorunuza görünün.
• Ağrı çok şiddetliyse ve reçetesiz ağrı kesicilerle geçmiyorsa aynı gün doktora gidin.
• Döküntü yayılıyorsa veya iltihap belirtileri varsa hemen doktora başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Zona belirtileri başladıktan sonraki ilk 72 saat içinde doktorunuza görünmeniz en iyisidir; erken tedavi ağrıyı ve komplikasyonları azaltabilir.
• Küçük, tek bölgede, hafif ağrılı zona döküntüleri için 1-2 gün içinde aile hekiminize başvurabilirsiniz.

Tanı

Doktorunuz genellikle zona tanısını döküntülerin görünümüne ve ağrınızın tarifine dayanarak koyar. Döküntüler tipik şekilde tek taraflı ve kabarcıklı ise tanı genellikle açıktır.

Yapılabilecek testler

• Bazı durumlarda, özellikle döküntü karakteristik değilse veya bağışıklık sistemi zayıfsa, doktor kabarcıktan örnek alarak laboratuvarda virüs testi yapabilir.
• Kan testi virüse karşı antikorları tespit edebilir, ancak genellikle rutin olarak gerekmez.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz zona tanısı koyduktan sonra, ağrınızı ve iyileşme sürecini yönetmek için size bir tedavi planı önerecektir. Tedavinin etkili olabilmesi için döküntüler başladıktan sonraki ilk 72 saat içinde başlanması önemlidir. Ayrıca döküntülerin bakımı ve belirtilerin ne zaman ciddileşebileceği hakkında bilgi alacaksınız.

Tedavi

Zona tedavisi iki ana amaca yöneliktir: virüsün çoğalmasını durdurmak ve ağrıyı hafifletmek. Doktorunuz, özellikle erken dönemde başlanırsa, hastalığın süresini kısaltmaya ve ağrı riskini azaltmaya yardımcı olacak antiviral bir ilaç önerebilir. Ağrı kesiciler ve bazı özel kremler de semptomları hafifletebilir. Ağır vakalarda veya göz tutulumunda daha ileri tedaviler gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Döküntülü bölgeyi temiz ve kuru tutun; kabarcıkları kaşımayın veya patlatmayın.
• Soğuk ve nemli bir bezle kompres uygulamak ağrıyı ve kaşıntıyı hafifletebilir.
• Bol giysiler giyerek döküntüye sürtünmeyi azaltın.
• Bol su için ve istirahat edin; vücudun iyileşmesine yardımcı olun.
• Ateş ve hafif ağrı için doktorunuzun önerdiği basit ağrı kesicileri kullanın (reçetesiz satılanlar dahil, ancak mutlaka doktorunuza danışın).

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz zona tedavisi için antiviral ilaçlar önerebilir; bu ilaçlar virüsün çoğalmasını engeller ve hastalığın süresini kısaltır. Ağrı için de ağrı kesiciler, bazı sinir ağrısı ilaçları veya uyuşturucu kremler reçete edilebilir. Şiddetli ve inatçı ağrı durumunda, bir ağrı uzmanı veya fizik tedavi uzmanına yönlendirme yapılabilir. Göz tutulumu varsa mutlaka bir göz doktoru tarafından değerlendirme gerekir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Zona için cerrahi bir işlem genellikle gerekmez. Ancak gözde zona kaynaklı hasar oluşursa veya sinir sıkışması gibi nadir komplikasyonlar gelişirse cerrahi müdahale düşünülebilir. Bu durumlar ilgili uzman doktorlar tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Zona sırasında döküntü ve ağrı günlük yaşamı zorlaştırabilir. Kendinize zaman tanıyın, dinlenin ve ağrıyı artıran aktivitelerden kaçının. Döküntüler kabuklanıp iyileşene kadar bulaşıcı olabileceğinizi unutmayın; özellikle hamileler, yeni doğanlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerle temastan kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten uzak durmaya çalışın; stres bağışıklık sistemini olumsuz etkileyebilir.
• Düzenli uyuyun ve yeterli dinlenin.
• Döküntü iyileştikten sonra yavaş yavaş normal aktivitelerinize dönün.
• İyileşme sürecinde sigara ve alkolden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve vitamin açısından zengin beslenmek, bağışıklık sisteminizi destekler. C vitamini, çinko ve antioksidan içeren meyve ve sebzeler tüketin. Hafif yürüyüşler gibi düşük yoğunluklu egzersizler, ağrı ve stresle başa çıkmaya yardımcı olabilir, ancak döküntü aktifken aşırı aktiviteden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Zona ağrısı ve döküntüsü kaygı, uyku sorunları ve moral bozukluğuna neden olabilir. Özellikle ağrı uzun sürerse depresyon riski artabilir. Bu duygularla başa çıkmak için destek almak önemlidir; doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Zona, suçiçeği geçiren kişilerde kesin olarak önlenemez. Ancak zona aşısı, hastalık riskini ve özellikle ağrılı komplikasyonları önemli ölçüde azaltır. 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine göre aşılanması önerilir.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda, zona aşısı özellikle 50 yaş üstü yetişkinler ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler için önerilmektedir. Aşı olmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Tarama programları

Zona için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak risk grubundaysanız veya daha önce zona geçirdiyseniz, doktorunuzla aşı ve korunma yolları hakkında konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Postherpetik nevralji: döküntü iyileştikten sonra aylarca veya yıllarca sürebilen şiddetli sinir ağrısı
• Göz tutulumu (herpes zoster oftalmikus): kalıcı görme kaybına yol açabilir
• Bakteriyel cilt enfeksiyonları: kabarcıkların üzerinde ikinci bir enfeksiyon gelişebilir
• Nadiren sinir, beyin veya omurilik tutulumu (ensefalit, menenjit)
• İmmün sistemi baskılanmış kişilerde zona yaygın ve şiddetli seyredebilir

Uzun vadeli görünüm

Zona çoğu insanda 2-4 hafta içinde tamamen iyileşir. Erken tanı ve uygun tedavi ile komplikasyon riski büyük ölçüde azalır. Ağrılı bir hastalık olmasına rağmen, tedaviye iyi yanıt verir ve çoğu kişi günlük yaşamına geri döner. Aşı ile korunmak da mümkündür. Sağlık ekibinizin önerilerine uymak ve belirtileri erken fark etmek, iyileşme sürecinde en önemli adımlardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.