El Ayak Ağız Hastalığı

Genel Bakış

El ayak ağız hastalığı, çoğunlukla küçük çocukları etkileyen, ateş, ağız içinde yaralar ve el ile ayakta döküntü ile kendini gösteren viral bir enfeksiyondur. Hastalık genellikle hafif seyreder ve kendiliğinden iyileşir.

Evet, el ayak ağız hastalığı dünya genelinde ve Türkiye'de çok sık görülür. Özellikle yaz ve sonbahar aylarında, kreş ve anaokulu gibi toplu ortamlarda hızla yayılabilir.

Hastalık en çok 5 yaş altındaki bebek ve çocukları etkiler. Ancak bağışıklık sistemi zayıf olan yetişkinler veya hastalıkla hiç karşılaşmamış büyükler de enfekte olabilir. Çoğu yetişkinde belirtiler ya hiç görülmez ya da çok hafif olur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hafif ateş
• Boğaz ağrısı
• Ağız içinde küçük, ağrılı kabarcıklar ve yaralar
• Avuç içlerinde ve ayak tabanlarında döküntü
• Döküntülerin bazen dizler, dirsekler veya kalçada da görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Ateş ve huzursuzluk
• Ağız yaraları nedeniyle yemek yemeyi veya sıvı içmeyi reddetme
• Aşırı salya akması (özellikle bebeklerde)
• El ve ayaklarda kaşıntılı olabilen döküntü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde belirtiler genellikle daha hafif olur.
• Bazen yalnızca ateş veya kısa süreli döküntü görülür.
• Nadiren tırnaklarda soyulma veya ağızda daha belirgin yaralar oluşabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Koksaki virüsü (özellikle A16 tipi) en sık nedendir.
• Enterovirüs 71 gibi diğer enterovirüsler de hastalığa yol açabilir.
• Virüs, hastanın tükürüğü, burun akıntısı, kabarcık sıvısı veya dışkısıyla temas yoluyla yayılır.

Risk faktörleri

• Kalabalık ortamlarda bulunmak (kreş, okul, oyun alanları)
• El hijyenine dikkat edilmemesi
• Enfekte bir kişiyle yakın temas (öpme, kucaklama)
• Ortak kullanılan oyuncak, tabak veya havlular

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuk veya yetişkin sıvı almayı reddediyorsa ve susuzluk belirtileri varsa
• Ağız yaraları nedeniyle yutma güçlüğü varsa
• Yüksek ateş 72 saatten uzun sürerse
• Belirtiler kötüleşirse veya yeni belirtiler ortaya çıkarsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler başladığında doğru tanı için bir aile hekimine veya çocuk doktoruna başvurmak
• Hamilelikte hastalığa maruz kalınmışsa doktorla görüşmek
• Bağışıklık sistemi zayıfsa (kronik hastalık veya ilaç kullanımı) erken dönemde doktora danışmak

Tanı

Doktor genellikle belirtilere ve muayene bulgularına bakarak tanıyı koyar. Ağız içindeki yaralar ve el-ayak döküntüsü oldukça tanıdıktır, bu nedenle çoğu durumda ek test gerekmez.

Yapılabilecek testler

• Genellikle hiçbir test yapılmaz.
• Nadiren, atipik veya ağır seyreden vakalarda boğaz sürüntüsü, dışkı veya kabarcık sıvısı örneği laboratuvara gönderilebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktor gözle muayene yapacak, belirtileri soracak ve özellikle ağız, el ve ayaklara bakacaktır. Ayrıca ateş değerlendirmesi yapılabilir. Teşhis konulduktan sonra evde bakım ve doktor takibi önerilir.

Tedavi

El ayak ağız hastalığı viral bir enfeksiyon olduğu için antibiyotikler işe yaramaz. Tedavi tamamen belirtileri hafifletmeye ve rahatlatmaya dayanır. Vücut virüsle başa çıkana dek semptomların kontrol edilmesi amaçlanır.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenmek
• Yeterli sıvı almaya dikkat etmek
• Ağız yaralarını tahriş edebilecek acılı, ekşi, baharatlı ve çok sıcak yiyeceklerden kaçınmak
• Yoğurt gibi soğuk ve yumuşak gıdaları tercih etmek
• Döküntüleri kaşımamak ve temiz tutmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ateş ve ağrı için güvenli olan genel ağrı kesiciler önerebilir veya ağız içi rahatlatıcı jeller önerebilir. Bu ilaçların adını ve dozunu mutlaka doktor veya eczacınızdan öğrenin. Reçetesiz ilaçları doktor onayı olmadan özellikle çocuklara vermeyin.

Bu durumla yaşamak

Hastalık süresince evde istirahat önemlidir. Ateş düşene kadar okula veya kreşe gitmemek, diğer çocuklarla teması sınırlamak gerekir. Ağız yaraları nedeniyle yemek seçen çocuklara sabırla küçük öğünler halinde yumuşak gıdalar sunun. Ellerinizi sık sık ve doğru şekilde yıkayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hijyene ekstra özen göstermek, özellikle tuvalet sonrası ve bebek bezi değiştirdikten sonra elleri yıkamak
• Hastalığın bulaşmaması için kişisel eşyaları (bardak, havlu) paylaşmamak
• Döküntüleri temiz ve kuru tutarak enfeksiyonu önlemek

Diyet ve egzersiz

Yoğun egzersizden kaçının; vücut hastalıkla savaşırken dinlenmeye ihtiyaç duyar. Su, süt, ayran, çorba gibi sıvıları yudumlayarak için. Soğuk süt veya puding, ağız yaralarını rahatlatabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuğun ağzı ağrıdığı için yemek yemeyi reddetmesi ebeveynleri kaygılandırabilir. Bu durum geçicidir ve genellikle birkaç gün içinde çocuk eskisi gibi yemeye başlar. Ebeveynlerin sabırlı ve sakin olması çocuğun stresini de azaltır.

Önleme

El ayak ağız hastalığını tamamen önlemek mümkün olmasa da bulaşmayı azaltmak için en etkili yol el hijyenidir. Özellikle çocuk bakımında ellerin sık yıkanması, yüzeylerin temizlenmesi ve hasta kişilerle temastan kaçınılması riski düşürür.

Aşılar

Bu hastalık için ülkemizde yaygın olarak uygulanan bir aşı yoktur. Bazı ülkelerde ağır seyreden türler için aşı çalışmaları olsa da Türkiye'de rutin aşı programında yer almaz. En iyi korunma yolu hijyen kurallarına uymaktır.

Tarama programları

Toplumda rutin bir tarama yapılmaz. Hastalık belirtileri görüldüğünde erken tanı için hekime başvurmak yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nadiren de olsa susuzluk gelişebilir (özellikle çocuklarda sıvı almama nedeniyle)
• Ağız yaraları bakteri enfeksiyonu ile ikincil olarak iltihaplanabilir
• Çok nadir durumlarda enterovirüs 71 gibi virüs tipleri beyin zarı iltihabı (menenjit) gibi ağır tablolara yol açabilir

Uzun vadeli görünüm

El ayak ağız hastalığı neredeyse her zaman kendiliğinden iyileşen, geçici bir hastalıktır. Belirtiler genellikle bir hafta içinde hafifler ve tamamen kaybolur. Ciddi komplikasyonlar çok nadirdir; uygun bakım ve doktor takibi ile iyileşme süreci rahat geçer.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.