Tüberküloz (Verem): Belirtiler, Nedenler ve Tedavi

Genel Bakış

Tüberküloz, verem olarak da bilinen, genellikle akciğerleri etkileyen ancak vücudun diğer organlarına da yayılabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. Mikroplar hava yoluyla kişiden kişiye bulaşır ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha kolay hastalık yapar.

Tüberküloz dünya genelinde hâlâ yaygın bir hastalıktır, ancak ülkemizde Sağlık Bakanlığı kontrol programları sayesinde görülme sıklığı azalmaktadır.

Tüberküloz her yaşta görülebilir; ancak bağışıklık sistemi zayıf kişiler, yetersiz beslenenler ve kalabalık, havalandırması kötü ortamlarda yaşayanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• 2-3 haftadan uzun süren öksürük
• Balgam çıkarma, bazen kanlı balgam
• Göğüs ağrısı
• Halsizlik ve yorgunluk
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Akşamları yükselen hafif ateş
• Gece terlemeleri

Çocuklarda belirtiler

• Öksürük ve huzursuzluk
• Kilo alamama veya büyüme geriliği
• Ateş, özellikle akşamları yükselen
• Boyunda büyümüş lenf bezleri (yumrular)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik olabilir; sadece halsizlik ve iştahsızlık görülebilir.
• Klasik öksürük ve ateş her zaman olmayabilir.
• Kilo kaybı ve genel durum bozukluğu ön planda olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Tüberküloz, 'Mycobacterium tuberculosis' adı verilen bir bakteri tarafından oluşturulur.
• Hastalık, enfekte bir kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında havaya yayılan mikropların solunmasıyla bulaşır.

Risk faktörleri

• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar (HIV enfeksiyonu, kontrolsüz diyabet, böbrek yetmezliği gibi)
• Uzun süreli bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı
• Yetersiz ve dengesiz beslenme
• Kalabalık ve havalandırması kötü ortamlarda yaşamak
• Sigara ve alkol kullanımı
• Tüberküloz hastası ile yakın temas hâlinde olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanlı balgam
• Yüksek ateş
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 2 haftadan uzun süren öksürük
• Gece terlemeleri ve tekrarlayan ateş
• İstemsiz kilo kaybı
• Tüberküloz hastasıyla temas öyküsü

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi ve risk faktörlerinizi sorar, ardından muayene yapar. Akciğer tüberkülozundan şüpheleniliyorsa balgam örneği, akciğer filmi ve bazı kan testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Akciğer röntgeni (grafisi)
• Balgam mikroskobisi ve kültürü
• Tüberkülin cilt testi (PPD) veya kan testi (IGRA)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için birkaç gün sürebilen testler yapılır. Sonuçlar pozitifse, doktorunuz tedavi planını ayrıntılı olarak sizinle paylaşır.

Tedavi

Tüberküloz kesinlikle tedavi edilebilir bir hastalıktır. Tedavi genellikle en az 6 ay sürer ve düzenli ilaç kullanımı gerektirir. İlaçların aksatılmadan ve doktor kontrolünde kullanılması çok önemlidir; aksi takdirde mikroplar ilaçlara dirençli hale gelebilir.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde alın.
• Tedavi süresince düzenli kontrollere gidin.
• İlk birkaç hafta başkalarına bulaştırmamak için kalabalık ortamlardan kaçının.
• Bol sıvı tüketin ve dinlenmeye özen gösterin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Tedavide birden fazla antibiyotik bir arada kullanılır. İlaçların türü ve süresi, hastalığın yaygınlığına ve bireysel duruma göre doktor tarafından belirlenir. İlaçlar bazı kişilerde yan etkilere yol açabileceğinden, tüm ilaç değişiklikleri mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, ilaca dirençli veya akciğerde harabiyet yapmış vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Tedaviye düzenli devam etmek, iyileşmenin en önemli anahtarıdır. İlaçların düzenli kullanılması ve kontrol randevularına gidilmesi gerekir. Bulaştırıcı dönemde maske takmak ve iyi havalandırılan ortamlarda bulunmak çevrenizdekileri korur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme
• Stres yönetimi
• Sigara ve alkolden uzak durma
• Bulaştırıcı dönemde kalabalık ortamlarda maske kullanma

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenmek bağışıklık sistemini güçlendirir. Doktorunuz uygun görürse, durumunuz düzelince hafif egzersizler yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren bir tedavi süreci psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Kaygı, üzüntü veya yalnızlık hissetmeniz normaldir. Bu duygularla başa çıkmak için sevdiklerinizle konuşun ve gerekirse bir uzman desteği alın.

Önleme

Tüberküloz büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. Hijyen kurallarına uyulması, öksürürken ağız ve burnun kapatılması, ortamların havalandırılması ve hastaların tedavisinin düzenli yapılması ile bulaşma azalır.

Aşılar

Ülkemizde bebeklik döneminde BCG (verem) aşısı uygulanmaktadır. Aşı, özellikle ağır ve yaygın tüberküloz hastalığına karşı koruma sağlar.

Tarama programları

Risk grupları için düzenli tarama önerilebilir. Sağlık Bakanlığı, tüberküloz hastasıyla temas edenler ve bağışıklığı zayıf kişilere yönelik tarama programları yürütmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer dokusunda kalıcı hasar
• Bakterinin kan yoluyla vücuda yayılması (beyin, böbrek, kemik gibi organların tutulması)
• İlaçlara dirençli tüberküloz gelişmesi
• Solunum yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Düzenli tedavi ile tüberküloz tamamen iyileşebilen bir hastalıktır. Tedaviye erken başlanır ve ilaçlar aksatılmadan kullanılırsa başarı oranı çok yüksektir. Tedavi sonrası düzenli kontrollerle sağlığınız takip edilmeye devam edilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Stop TB Partnership ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.