Sarkoidoz

Genel Bakış

Sarkoidoz, vücudun bazı organlarında iltihap hücrelerinin küçük birikintiler (iribaş benzeri yumrular) oluşturmasına yol açan bir hastalıktır. Bu birikintiler en sık akciğerlerde ve lenf bezlerinde görülür. Hastalık bulaşıcı değildir ve çoğu zaman hafif seyreder.

Sarkoidoz çok sık görülen bir hastalık değildir. Yüz bin kişide birkaç kişide ortaya çıktığı düşünülmektedir. Türkiye'de de nadir hastalıklar arasında değerlendirilir.

Sarkoidoz genellikle 20 ile 40 yaş arasındaki yetişkinlerde görülür. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha sık rastlanır. Ailede sarkoidoz öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süren kuru öksürük
• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Gece terlemeleri
• İstem dışı kilo kaybı
• Boyun, koltuk altı veya kasıkta lenf bezi şişlikleri
• Ciltte kızarık döküntü veya yumrular
• Eklem ağrıları ve şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda sarkoidoz çok nadirdir. Ciltte döküntü, eklem şişliği, göz kızarıklığı, halsizlik ve büyümede yavaşlama görülebilir.
• Çocuklarda belirtiler başka hastalıklarla karışabilir; bu yüzden uzun süren yakınmalarda hekim değerlendirmesi önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İlerleyen yaşta sarkoidoz daha çok yorgunluk, nefes darlığı ve akciğer hasarı olarak kendini gösterebilir.
• Göz ve kalp tutulumu da olabilir; bu nedenle ani ritim bozukluğu veya görme değişikliği ciddiye alınmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Sarkoidozun kesin nedeni henüz bilinmemektedir.
• Hastalık, bağışıklık sisteminin alışılmadık bir tepki göstererek vücudun kendi dokularına saldırması sonucu ortaya çıkar.
• Genetik yatkınlık ile bazı çevresel etkenlerin (örneğin toz, küf veya bazı mikroplar) birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
• Sarkoidoz kesinlikle bulaşıcı değildir; bir kişiden diğerine geçmez.

Risk faktörleri

• 20-40 yaş arasında olmak
• Kadın olmak
• Ailede sarkoidoz öyküsü bulunması
• Dünyanın bazı bölgelerinde ve bazı etnik gruplarda daha sık göründüğü bilinmektedir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Geçmeyen veya kötüleşen öksürük ve nefes darlığı
• Gözlerde ağrı, kızarıklık veya görme değişikliği
• Açıklanamayan yüksek ateş
• Şiddetli göğüs ağrısı veya çarpıntı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren halsizlik, yorgunluk veya kilo kaybı
• Ciltte belirsiz döküntü veya yumrular
• Eklemlerde ağrı ve şişlik
• Lenf bezlerinde büyüme fark edilmesi

Tanı

Doktorunuz yakınmalarınızı dinleyip fizik muayene yaptıktan sonra, akciğer filmi ve kan testleri gibi incelemeler isteyebilir. Kesin tanı koymak için bazen etkilenen dokudan biyopsi adı verilen bir örnek alınması gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Göğüs röntgeni (akciğer filmi)
• Bilgisayarlı tomografi (daha ayrıntılı görüntüleme)
• Solunum fonksiyon testleri (nefes ölçümü)
• Kan testleri (iltihap belirteçleri ve kalsiyum düzeyi)
• Biyopsi (bronkoskopi ile akciğer veya lenf bezinden doku örneği)
• Kalp ritmini değerlendirmek için EKG

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir ve farklı uzmanları (örneğin göğüs hastalıkları uzmanı) içerebilir. Bu sürede doktorunuz, belirtilerinizin başka nedenlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını da araştıracaktır.

Tedavi

Sarkoidozda tedavi her hastaya göre kişiselleştirilir. Hastalık hafifse ve yaşamı tehdit edecek bir hasar yoksa doktor sadece belirli aralıklarla kontroller önerebilir. Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa veya organ hasarı riski varsa ilaç tedavisi başlanabilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içmeyin veya bırakmak için destek alın
• Yorgun hissettiğinizde dinlenin ve gün içinde enerjinizi dengeleyin
• Düzenli hekim kontrolüne gidin ve önerilen tetkikleri yaptırın
• Sağlıklı ve dengeli beslenmeye özen gösterin
• Cilt lezyonlarınızı güneşten koruyun ve kaşımaktan kaçının

Tıbbi tedaviler

Tedavide temel amaç iltihabı azaltmaktır. Hafif olgularda yalnızca izlem yeterli olabilir. Daha ciddi durumlarda kortizon benzeri ilaçlar (kortikosteroidler) kısa veya uzun süreli kullanılabilir. Yeterli yanıt alınamazsa bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar da gündeme gelebilir. Hangi ilacın kullanılacağına ve ne kadar süreyle tedavi yapılacağına yalnızca hekiminiz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sarkoidozda genellikle cerrahi bir işlem gerekmez. Tanı için biyopsi yapılabilir; bu işlem küçük bir örnekleme olduğu için ameliyat olarak değerlendirilmez. Nadir durumlarda kalp, göz veya sinir sistemi gibi hayati organlarda ciddi hasar varsa özel girişimler planlanabilir.

Bu durumla yaşamak

Sarkoidozla yaşarken hastalığın seyrini izlemek ve vücudunuzun sinyallerini dikkate almak önemlidir. Yorgunluk başta olmak üzere belirtiler dalgalanabilir; kendinizi iyi hissettiğiniz günleri de dinlenmek için kullanmayı ihmal etmeyin. Kontrol randevularını aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve dumansız tütün ürünlerinden kaçının
• Soluduğunuz havanın temiz olmasına dikkat edin
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın
• Hekiminizin onayı ile düzenli, hafif veya orta düzeyde egzersiz yapın

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve anti-inflamatuar (iltihap karşıtı) beslenme önerilir: sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlardan zengin bir diyet iyi gelebilir. Egzersiz, kas gücünü ve solunum kapasitesini korumaya yardımcı olur, ancak aşırı yorulmamaya dikkat edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir; ancak uyku veya iştah sorunları, umutsuzluk veya günlük aktivitelerden keyif alamama gibi belirtiler uzun sürerse bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir. Kendinizi yalnız hissetmeyin.

Önleme

Sarkoidozun kesin bir önleme yöntemi bilinmemektedir. Nedeni tam olarak anlaşılamadığı için hastalığı tamamen engellemek mümkün değildir. Ancak sağlıklı yaşam alışkanlıkları, erken teşhis ve düzenli takip, hastalığın olumsuz etkilerini azaltmaya yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğerde kalıcı doku hasarı (fibrozis) ve solunum yetmezliği
• Gözde kalıcı hasar veya görme kaybı
• Kalpte ritim bozuklukları ve nadiren kalp yetmezliği
• Böbrek fonksiyonlarında bozulmaya bağlı kalsiyum yüksekliği
• Kronik yorgunluk nedeniyle yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Sarkoidozlu kişilerin büyük bir kısmı ya hiç belirti vermez ya da hafif belirtilerle hastalığı atlatır. Çoğu hastada hastalık 2-5 yıl içinde kendiliğinden geriler. Bazı kişilerde belirtiler yıllarca sürebilir, ancak uygun tedavi ve düzenli takip ile organ hasarı önlenebilir. Unutmayın: Çoğu insan normal ve üretken bir hayat sürdürür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.