Kaşıntı (Pruritus): Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Genel Bakış

Kaşıntı, ciltte rahatsız edici bir his ve kaşıma isteği uyandıran bir durumdur. Tıp dilinde pruritus olarak bilinir. Cildin kuruluğu, alerjik reaksiyonlar veya bazı hastalıklar kaşıntıya neden olabilir.

Evet. Kaşıntı, toplumda çok sık görülen ve herkesin yaşamının bir döneminde karşılaşabileceği bir şikayettir.

Her yaştan insanda görülebilir. Yaşlılarda cilt kuruluğuna bağlı daha sık olabilirken, çocuklarda egzama gibi cilt hastalıklarına bağlı kaşıntı da sık karşılaşılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kaşınma hissi
• Kaşımaya bağlı kızarıklık ve çizikler
• Ciltte kuruluk ve pullanma
• Döküntü, kızarıklık veya kabarcıklar
• Gece kaşıntısı ile uykudan uyanma

Çocuklarda belirtiler

• Ciltte kuruluk ve kızarıklık, özellikle yüz ve diz arkalarında
• Egzamaya bağlı kaşıntılı döküntüler
• Gece artan kaşıntı, bazen kıl kurdu gibi parazitlere işaret edebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cilt yaşla birlikte incelir ve kurur, bu da kaşıntıyı artırır.
• Kuru cilt nedeniyle sık görülür.
• Kullanılan bazı ilaçlar kaşıntıya neden olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Cilt kuruluğu (kseroz)
• Alerjik reaksiyonlar (gıda, ilaç, kozmetik)
• Böcek ısırıkları ve parazitler
• Egzama, sedef gibi cilt hastalıkları
• Mantar enfeksiyonları
• Karaciğer, böbrek hastalıkları, tiroid bozuklukları, demir eksikliği gibi sistemik hastalıklar
• Bazı ilaçların yan etkileri

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Cilt kuruluğuna yatkınlık
• Alerji veya astım öyküsü
• Diyabet gibi kronik hastalıklar
• Gebelik
• Kuru ve soğuk iklim

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kaşıntıya nefes darlığı, ateş, halsizlik veya yaygın şişlik eşlik ediyorsa
• Aniden gelişen ve tüm vücudu kaplayan şiddetli kaşıntı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaşıntı iki haftadan uzun sürüyorsa
• Kaşıntı uyku ve günlük yaşamı etkiliyorsa
• Kaşıntıyla birlikte döküntü veya ciltte yaralar oluşuyorsa

Tanı

Doktorunuz kaşıntının ne zaman başladığını, şiddetini, neyin artırdığını ve beraberinde başka belirtilerin bulunup bulunmadığını sorarak tıbbi öykü alır. Ardından cildinizi dikkatle muayene eder.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (karaciğer, böbrek fonksiyonları, kan sayımı, tiroid testleri)
• Alerji testleri
• Cilt kazıntısı ve mantar incelemesi
• Cilt biyopsisi (gerekirse)

Randevunuzda neler beklenir

Kaşıntının nedenini bulmak zaman alabilir. Doktorunuz önce basit nedenleri değerlendirir; kesin bir neden bulunamazsa ileri tetkikler veya bir uzman doktora yönlendirme gerekebilir.

Tedavi

Kaşıntı tedavisinde amaç, altta yatan nedeni ortaya çıkarmak ve ona yönelik tedavi uygulamaktır. Doktorunuz, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği güncel yaklaşımlara dayanarak size en uygun planı belirler. Çoğu durumda nemlendiriciler, soğuk kompres ve kaşıntıyı azaltacak genel önlemler ilk adımı oluşturur.

Evde kişisel bakım

• Cildi her gün, özellikle duştan sonra nemlendirici ile nemlendirin.
• Ilık duş alın; sıcak su kaşıntıyı artırabilir.
• Kokulu sabun, deterjan ve kumaş yumuşatıcılarından kaçının.
• Tırnakları kısa tutun ve kaşımak yerine ovuşturmayı tercih edin.
• Pamuklu, yumuşak ve bol giysiler giyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kaşıntının nedenine bağlı olarak cilde sürülen nemlendiriciler ve kortizonlu kremler, ağızdan alınan alerji ilaçları veya altta yatan hastalığı tedavi etmeye yönelik ilaçlar önerebilir. İlaçların adı ve dozu mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kaşıntının kendisi cerrahi gerektirmez. Ancak altta yatan bir tümör veya tıkanıklık gibi cerrahi ile düzeltilebilecek bir neden bulunursa, uygun tedavi planı yapılır.

Bu durumla yaşamak

Kaşıntıyla yaşarken cildinizi nemli tutmaya, sıcaktan ve terlemeden kaçınmaya özen gösterin. Geceleri oda sıcaklığını serin tutmak ve nemlendirici kullanmak uyku kalitesini artırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak durmak kaşıntıyı azaltabilir.
• Gevşeme egzersizleri, meditasyon ve yoga yararlı olabilir.
• Kaşıntıyı artıran içecek ve gıdalardan (örneğin kafein ve alkol) kaçının.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve yeterli su içmek cilt sağlığını destekler. Kaşıntının bir besine bağlı olduğu düşünülüyorsa doktorunuzla görüşerek bir günlük tutabilirsiniz. Egzersiz sırasında terlemeyi azaltmak için hafif egzersizler tercih edebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kaşıntı, uyku bozukluğu, konsantrasyon güçlüğü, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu belirtileri yaşıyorsanız doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Kaşıntıyı tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir. Ancak cildi düzenli nemlendirmek, alerjenlerden ve tahriş edici maddelerden kaçınmak, sıcak duştan kaçınmak gibi önlemlerle birçok kaşıntı durumunun sıklığı azaltılabilir.

Aşılar

Kaşıntı için özel bir aşı bulunmamaktadır. Aşılar, altta yatan bazı enfeksiyon hastalıklarına karşı koruma sağlayarak kaşıntıya yol açan durumları önleyebilir.

Tarama programları

Kaşıntıya yönelik rutin bir tarama testi yoktur. Doktorunuz belirtilerinize ve risk faktörlerinize göre gerekli tetkikleri isteyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kaşımayla oluşan deri yaraları enfeksiyon kapabilir.
• Ciltte kalıcı yara izleri ve renk değişiklikleri oluşabilir.
• Uyku bozukluğu, halsizlik ve depresif hisler gelişebilir.
• Altta yatan hastalık tedavi edilmezse ilerleyebilir.

Uzun vadeli görünüm

Kaşıntı çoğunlukla hafif ve geçicidir. Nedeni bulunup uygun tedavi uygulandığında, çoğu kişi belirgin bir rahatlama yaşar. Sabırlı olmak ve doktorunuzun önerdiği tedaviyi düzenli uygulamak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.