Artrit (Eklem İltihabı)

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde ağrı, şişlik, kızarıklık ve hareket kısıtlılığına yol açan bir grup hastalığın ortak adıdır. 'Artrit' kelimesi, eklem iltihabı anlamına gelir; ancak her artrit türünde iltihap aynı şekilde görülmez. En sık görülen türleri osteoartrit (kireçlenme) ve romatoid artrittir. Artrit tedavisinde amaç ağrıyı azaltmak, eklemleri korumak ve günlük yaşamı sürdürmeye yardımcı olmaktır.

Evet, artrit toplumda çok sık görülür. Özellikle 65 yaş üstü kişilerin büyük bir bölümünde eklem ağrısı ve kireçlenme belirtileri bulunur. Ancak artrit yalnızca yaşlıları etkilemez; gençleri ve nadiren çocukları da etkileyebilir.

Artrit herkesi etkileyebilir. Kadınlarda bazı artrit türleri daha sık görülürken, gut hastalığı erkeklerde daha yaygındır. Ailede artrit öyküsü olanlar, aşırı kilolu kişiler ve eklemleri sürekli zorlayan işlerde çalışanlar artrit açısından daha fazla risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklemde ağrı ve hassasiyet
• Eklemde şişlik ve sabah tutukluğu
• Eklem çevresinde sıcaklık hissi ve kızarıklık
• Eklemleri hareket ettirmede zorluk
• Hareketle artan veya dinlenmeyle azalan ağrı
• Eklemde güçsüzlük ve yorgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda eklem ağrısı ve topallama
• Sabahları eklemlerde tutukluk veya hareket etmek istememe
• Açıklanamayan ateş
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Döküntü veya gözde kızarıklık (bazı türlerde)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Diz, kalça, el ve bel eklemlerinde ağrı
• Merdivenden inip çıkarken veya uzun yürüyüş sonrası artan ağrı
• Eklem hareket alanında azalma
• Dinlenmeyle geçmeyen veya gece uyandıran ağrı
• Günlük işleri yaparken zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoartritte eklem kıkırdağının aşınması ve incelmesi
• Romatoid artritte bağışıklık sisteminin eklemlere yanlışlıkla saldırması (iltihabi bir hastalık)
• Gut hastalığında eklem içinde ürik asit kristallerinin birikmesi
• Eklem enfeksiyonları (septik artrit)
• Psoriasis gibi bazı cilt hastalıklarıyla birlikte görülen iltihaplı eklem tutulumu
• Kaza veya yaralanma sonrası eklem hasarı

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede artrit öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Daha önce geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Sigara içmek
• Bazı enfeksiyonlar ve mesleki faktörler
• Kadın olmak (romatoid artrit için)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklem ağrısına yüksek ateş ve titreme eşlik ediyorsa
• Eklemde ani şişlik, kızarıklık ve sıcaklık hissi varsa
• Düşme veya darbe sonrası şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı varsa
• Eklemde uyuşma, karıncalanma veya güç kaybı fark ediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrınız birkaç haftadır sürüyor ve günlük hayatınızı etkiliyorsa
• Sabah tutukluğu 30 dakikadan uzun sürüyorsa
• Şişlik ve ağrı nedeniyle işinize veya hobilerinize devam edemiyorsanız
• Reçetesiz ağrı kesiciler işe yaramıyorsa (ilaç adı vermeden genel ifade)

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve eklemlerinizi muayene eder. Ağrının süresi, hangi eklemleri tuttuğu, sabah tutukluğunun olup olmadığı ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediği gibi sorular sorar. Artrit teşhisi için tek bir test yoktur; doktorunuz muayene bulguları ve tetkiklerin sonucuna göre değerlendirme yapar.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (iltihap belirteçleri ve bazı antikorlar için)
• Röntgen filmleri (eklem aralığı ve kemik hasarını görmek için)
• Gerekirse ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Eklemden sıvı örneği alınması (artrosentez) - özellikle gut veya enfeksiyon şüphesinde

Randevunuzda neler beklenir

Doktora gittiğinizde önce aile hekiminiz sizi dinleyecek ve gerekli görürse bir romatoloji (eklem ve bağışıklık hastalıkları) uzmanına yönlendirecektir. Teşhis süreci bazen birkaç hafta sürebilir. Erken teşhis, tedavinin etkinliği açısından çok önemlidir.

Tedavi

Artrit tedavisinde amaç ağrıyı azaltmak, iltihabı kontrol altına almak, eklem hasarını önlemek ve kişinin günlük yaşamını iyileştirmektir. Tedavi planı artritin türüne, şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre doktor tarafından düzenlenir. Tedavinin önemli bir parçası da ilaç dışı yöntemlerdir.

Evde kişisel bakım

• Eklemleri dinlendirin, ancak tamamen hareketsiz kalmaktan kaçının
• Ağrılı bölgeye soğuk veya ılık kompres uygulayın
• Düzenli hafif egzersiz yapın (yüzme, bisiklet, yürüyüş gibi)
• Sağlıklı kilonuzu koruyun veya kilo vermeye çalışın
• Eklemleri zorlayan tekrarlayıcı hareketlerden kaçının
• Yardımcı araçlar (baston, tutacak vb.) kullanarak eklemleri rahatlatın

Tıbbi tedaviler

Artrit tedavisinde doktorunuz ağrı kesici, iltihap giderici, hastalığı değiştirici veya bağışıklık sistemini düzenleyici ilaçlar önerebilir. Tedavide kullanılan ilaçlar, artritin türüne ve kişinin durumuna göre seçilir. İlaçların mutlaka doktor reçetesi ile ve önerilen şekilde kullanılması gerekir. Ayrıca fizik tedavi, eklem içi enjeksiyonlar ve bazı ileri durumlarda cerrahi yöntemler de tedavinin bir parçası olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi genellikle ilaçlar ve fizik tedavi yeterli gelmediğinde, eklem hasarı ilerlediğinde veya günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen ağrı olduğunda düşünülür. Diz veya kalça protezi en sık yapılan artrit ameliyatlarındandır. Ameliyat kararı ortopedi uzmanı tarafından hastayla birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Artritle yaşamak, günlük aktivitelerinizi planlamayı gerektirir. Ağrılı dönemlerde dinlenmek, iyi hissettiğiniz dönemlerde hareket etmek önemlidir. Gün içinde işleri bölerek yapmak, sık sık mola vermek eklemleri rahatlatır. Evde yüksek sandalyeler, tutacaklar ve kaymaz tabanlı ayakkabılar kullanmak günlük yaşamı kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve kaliteli uykuya özen gösterin
• Sigara içmeyin; sigara iltihabı artırabilir
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler edinin
• Eklem dostu egzersizleri alışkanlık haline getirin
• Bol sıvı tüketin ve alkolü sınırlayın

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı bir beslenme artrit yönetiminde önemlidir. Akdeniz tipi beslenme, sebze-meyve ağırlıklı beslenme ve omega-3 yağ asitleri içeren gıdalar (balık, ceviz gibi) iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. Aşırı kilo, eklemlere ekstra yük bindirir; bu nedenle ideal kiloyu korumak ağrıyı azaltabilir. Düzenli egzersiz eklemlerin hareket açıklığını korur, kasları güçlendirir ve sabah tutukluğunu azaltır. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet artrit için en uygun egzersizlerdendir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Artrit gibi kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman üzüntü, kaygı, öfke ve yorgunluk hissine yol açabilir. Ağrı ve hareket kısıtlılığı sosyal yaşamı da etkileyebilir. Bu duyguların normal olduğunu bilmek ve destek almak önemlidir. Psikolojik destek, bir terapist veya psikologdan yardım almak bu süreçte size çok yardımcı olabilir. Unutmayın, artrit yalnızca fiziksel bir sorun değildir; duygusal sağlığınıza da iyi bakmanız iyileşmenin bir parçasıdır.

Önleme

Artritin her türünü tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak bazı riskleri azaltmak mümkündür. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak, eklem yaralanmalarından kaçınmak ve sigarayı bırakmak artrit gelişme riskini ve hastalığın ilerleme hızını azaltabilir.

Aşılar

Bazı enfeksiyon hastalıkları eklem iltihabına yol açabilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymak ve özellikle grip, zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılarınızı yaptırmak, eklem enfeksiyonlarını önlemenin bir yoludur. Aşı konusunda en doğru bilgiyi aile hekiminizden alabilirsiniz.

Tarama programları

Artrit için genel topluma yönelik rutin bir tarama testi yoktur. Ancak eklem ağrısı şikayetiyle başvuran kişilerde erken tanı ve tedavi için düzenli kontroller önemlidir. Risk faktörleriniz varsa, örneğin ailenizde artrit öyküsü varsa, düzenli doktor kontrollerini ihmal etmeyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklem kıkırdağında ilerleyici hasar ve eklem şekil bozukluğu
• Kalıcı hareket kısıtlılığı ve eklem sertliği
• Kas zayıflığı ve fonksiyon kaybı
• Kişinin yaşam kalitesinde belirgin düşüş
• İltihaplı artritlerde kalp-damar, akciğer veya göz sorunları gibi ek sorunların gelişme riski

Uzun vadeli görünüm

Artritle ilgili görünüm kişiden kişiye değişir, ancak umut vericidir. Günümüzde artritin birçok türü erken tanı ve uygun tedaviyle başarılı şekilde kontrol altına alınabilir. İlaçlar, fizik tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde cerrahi ile insanlar aktif ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Önemli olan belirtileri erken fark etmek, düzenli doktor takibi yaptırmak ve tedaviye bağlı kalmaktır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Arthritis Foundation ↗

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.