Omurilik Yaralanması

Genel Bakış

Omurilik, beyninizden vücudunuza giden sinirlerin bulunduğu, omurga içindeki bir iletişim yoludur. Omurilik yaralanması, bu yolun hasar görmesiyle, beyin ve vücut arasındaki mesajların ulaşamamasına neden olur. Bu durum hareket, his ve bazı vücut fonksiyonlarında kayıplara yol açabilir.

Omurilik yaralanması toplumda sık görülmez, ancak her yıl hem dünyada hem Türkiye'de binlerce kişiyi etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur.

Daha çok genç yetişkinlerde, özellikle erkeklerde görülür. Ancak kazalar her yaşta başına gelebilir; yaşlılarda düşmeler, çocuklarda ise spor veya trafik kazaları omurilik yaralanmasına neden olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kollar ve bacaklarda güç veya his kaybı
• Vücudun bazı bölgelerinde karıncalanma veya yanma hissi
• Boyun veya sırt ağrısı
• Nefes alma güçlüğü
• İdrar ve dışkı kontrolünün kaybı
• Denge ve yürüme sorunları

Çocuklarda belirtiler

• Çocuk kazadan sonra hareket etmek istemiyorsa
• Ağlama, huzursuzluk ve genel halsizlik
• Vücudun bir tarafını kullanmada isteksizlik
• Boyun veya sırtına dokunulduğunda ağrı tepkisi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme veya küçük bir travma sonrası sırt veya boyun ağrısı
• Bacaklarda güçsüzlük ve sık düşme
• Denge kaybı
• İdrar kaçırma veya mesane kontrolünde değişiklikler

Nedenler

Ana nedenler

• Trafik kazaları
• Yüksekten düşme
• Spor ve jimnastik yaralanmaları
• Şiddet ve kesici alet yaralanmaları
• Tümör veya enfeksiyon gibi omurilikte hasara yol açan hastalıklar (daha az sıklıkla)

Risk faktörleri

• Emniyet kemeri takmadan araç kullanmak
• Yüksekten çalışmak veya güvenlik önlemleri almadan yüksekte iş yapmak
• Temas gerektiren sporlarda koruyucu ekipman kullanmamak
• Osteoporoz (kemik erimesi) nedeniyle kemiklerin kolayca kırılması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan acil belirtilerden herhangi biri varsa hiç vakit kaybetmeden 112'yi aramalısınız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir kaza veya düşme sonrası sırt ağrınız devam ediyor ve günlük aktivitelerinizi etkiliyorsa, en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Tanı

Doktor öncelikle olayın öyküsünü dinler ve nörolojik muayene yapar. Muayenede kas gücü, his ve refleksler değerlendirilir. Ardından görüntüleme testleriyle omurga ve omuriliğin durumu incelenir.

Yapılabilecek testler

• Röntgen (kırık veya çıkıkları gösterir)
• Bilgisayarlı Tomografi (BT) — omurga kemiklerini ayrıntılı gösterir
• Manyetik Rezonans (MR) — omuriliğin yumuşak doku hasarını gösterir
• Sinir ve kas elektrik testleri (EMG) — sinirlerin ne kadar çalıştığını değerlendirir

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci hastanede yapılır. Önce hasta stabilize edilir, yani hayati fonksiyonları desteklenir. Görüntüleme testleri tamamlanınca doktor, yaralanmanın seviyesini ve tedavi planını size ve ailenize anlatır.

Tedavi

Omurilik yaralanması tedavisinde ilk amaç, omuriliğin daha fazla hasar görmesini engellemektir. Bu nedenle omurga sert bir boyunluk veya korseyle sabitlenebilir. Sonraki süreçte cerrahi müdahale ve uzun dönemli rehabilitasyon gerekebilir. Tedavi, her kişiye özel olarak planlanır.

Evde kişisel bakım

• Fizyoterapistinizin oluşturduğu egzersiz programını düzenli uygulayın
• Yatak yarası oluşumunu önlemek için pozisyonunuzu sık değiştirin
• Doktor önerisi olmadan hareket etmeye çalışmayın; omurga dinlenmelidir
• Günlük yaşam aktiviteleri için tekerlekli sandalye, yürüteç gibi yardımcı cihazları doğru öğrenin

Tıbbi tedaviler

Omurilik yaralanmasında kullanılan ilaçlar, hasarın neden olduğu ağrıyı, spazmları ve diğer belirtileri yönetmek için hekim tarafından reçete edilir. İlaçların isimleri ve dozları kişinin durumuna göre belirlendiği için bu konuda mutlaka doktorunuzun önerisine uymalısınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Omurilik üzerine baskı yapan kırık kemik parçaları varsa veya omurga dengesizse, cerrahi gerekli olabilir. Ameliyat ile omurilik rahatlatılır ve omurga vida ve çubuklar yardımıyla sabitlenir.

Bu durumla yaşamak

Yaralanmanın seviyesine bağlı olarak, bazı kişiler tekerlekli sandalye veya yürüteçle bağımsız yaşamını sürdürebilir. Günlük planlama, ev düzenlemeleri ve yardımcı cihazlar yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fizik tedavi ve rehabilitasyon programına katılın
• Cilt sağlığınızı koruyun; her gün vücudunuzu kızarıklık ve yaralara karşı kontrol edin
• Sigara içmeyin; sigara, iyileşmeyi yavaşlatabilir ve kan dolaşımını bozabilir
• Bağırsak ve mesane bakımı için doktor veya hemşirenizin önerdiği yöntemleri uygulayın

Diyet ve egzersiz

Cilt ve bağırsak sağlığını korumak için lifli ve protein açısından zengin beslenme önemlidir. Egzersiz, kas gücünü ve eklem esnekliğini korumak için gereklidir; ancak her egzersiz fizyoterapist tarafından planlanmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Omurilik yaralanması sonrası üzüntü, kaygı ve öfke hissetmek çok doğaldır. Bu duygularla başa çıkmak için psikolojik destek almak önemlidir. Ciddi umutsuzluk veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız, derhal 112'yi arayın veya bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Omurilik yaralanmalarının büyük bölümü trafik kazaları ve düşmeler sonucu oluştuğu için önlenebilir. Araç kullanırken emniyet kemeri takmak, trafik kurallarına uymak, yüksekte çalışırken güvenlik önlemleri almak ve spor yaparken koruyucu ekipman kullanmak en etkili önlemlerdir.

Aşılar

Omurilik yaralanmasını doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak sağlığınızı korumak için grip ve zatürre aşıları gibi önerilen aşılarınızı yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Omurilik yaralanması için rutin bir tarama testi yoktur. Osteoporoz gibi risk faktörleriniz varsa, kemik sağlığınızı düzenli takip ettirmeniz yaralanma riskinizi azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı felç veya duyu kaybı
• Bası yaraları (yatak yarası) ve derin enfeksiyonlar
• Mesane ve böbrek sorunları
• Kas erimesi ve eklem sertliği
• Solunum problemleri

Uzun vadeli görünüm

Omurilik yaralanması yaşamı birçok yönden etkiler, ancak günümüzde rehabilitasyon olanakları çok ilerlemiştir. Uzman bir ekip, ev düzenlemeleri ve güçlü bir destek ağı ile birçok kişi üretken ve doyurucu bir yaşam sürdürebilir. Her bireyin iyileşme süreci farklıdır; sabır ve umut önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.