Çocuklarda Yüksek Kolesterol

Genel Bakış

Yüksek kolesterol, kanda yağlı bir madde olan kolesterolün normalden fazla olması durumudur. Çocuklarda bu durum genellikle belirti vermez, ancak uzun vadede damar sağlığını etkileyebilir.

Çocukların yaklaşık %5-10'unda kolesterol yüksekliği görülebilir. Obezite ve hareketsiz yaşam sıklığı arttıkça bu oran da artmaktadır. Türkiye'de de benzer oranlar bildirilmektedir.

Her çocuk kolesterol yüksekliği geliştirebilir. Bu yüzden ailesinde erken kalp hastalığı veya yüksek kolesterol öyküsü olan, fazla kilolu, sağlıksız beslenen ve hareketsiz çocuklar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti görülmez. Bu nedenle kolesterol değerlendirmesi çoğunlukla kan testi ile yapılır.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda çoğu zaman belirti olmaz. Çok yüksek düzeylerde ciltte, özellikle göz kapaklarında, dirsek ve dizlerde sarımsı yağ bezecikleri görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde de genellikle belirti vermez, ancak ilerleyen damar sertliği nedeniyle göğüs ağrısı (anjina), bacak krampları ve halsizlik gibi bulgular ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ailesel (kalıtsal) yüksek kolesterol
• Doymuş yağ ve şeker açısından zengin beslenme
• Hareketsiz yaşam
• Obezite
• Bazı kronik hastalıklar (örneğin şeker hastalığı, tiroid bezinin az çalışması)
• Nadiren bazı ilaçların yan etkisi

Risk faktörleri

• Ailede erken kalp krizi veya felç öyküsü
• Aile üyelerinden birinde yüksek kolesterol olması
• Çocuğun fazla kilolu ya da obez olması
• Sigara dumanına maruz kalma (pasif içicilik)
• Yüksek tansiyon gibi eşlik eden sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocukta şiddetli karın ağrısı gelişirse
• Ciltte hızla artan sarımsı yağ birikintileri görülürse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuk 9-11 yaşları arasındayken rutin kolesterol taraması
• Ailede erken kalp hastalığı öyküsü varsa, çocuk 2 yaşından itibaren doktor önerisiyle test
• Fazla kilolu veya hareketsiz yaşayan çocuklarda sağlık kontrolü

Tanı

Yüksek kolesterol tanısı kan testi ile konur. Doktor, çocuğun ve ailenin sağlık öyküsünü dinler, fizik muayene yapar ve kan örneği ister. Test için bazı durumlarda 9-12 saat açlık gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Total kolesterol testi
• LDL kolesterol (kötü kolesterol) ölçümü
• HDL kolesterol (iyi kolesterol) ölçümü
• Trigliserid ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Test sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktor, çocuğun sonuçlarını yaş ve cinsiyete göre normal değerlerle karşılaştırır. Yükseklik varsa risk faktörleriyle birlikte değerlendirilerek bir plan oluşturulur.

Tedavi

Çocuklarda yüksek kolesterol tedavisinin temelini beslenme alışkanlıklarının düzeltilmesi, hareketin artırılması ve ideal kilonun sağlanması oluşturur. İlaç tedavisi yalnızca ciddi yüksekliklerde ve doktorun gerekli gördüğü durumlarda, genellikle 10 yaşından sonra düşünülür.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 1 saat açık havada oyun veya fiziksel aktivite
• Ekran süresini günde 1-2 saatle sınırlamak
• Şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkları azaltmak
• Haftada bir çocuğun sevdiği bir spora yönlendirmek
• Ailece sağlıklı yemek tariflerini denemek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi her çocukta gerekli değildir. Doktor, çocuğun LDL kolesterol düzeyi ve aile öyküsündeki riskler birlikte çok yüksekse, kolesterol düşürücü ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar mutlaka doktor kontrolünde ve çocuğa uygun dozlarda kullanılır. Kullanım süresi kan testleriyle izlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir görülen ağır kalıtsal kolesterol hastalıklarında, kanın özel cihazlardan geçirilerek yağlı maddelerden arındırıldığı 'aferez' işlemi gibi özel tedaviler uygulanabilir. Ameliyat, kolesterol yüksekliğinin olağan tedavisi değildir.

Bu durumla yaşamak

Kolesterol yüksekliği günlük yaşamı çoğu zaman etkilemez. Önemli olan, çocuğa sağlıklı alışkanlıkları 'yasak' olarak değil, ailenin birlikte yaptığı keyifli bir yaşam biçimi olarak sunmaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Beslenme alışkanlıklarını ailece değiştirmek
• Yemeklerde kızartma yerine haşlama, fırınlama veya ızgara yöntemlerini seçmek
• Hazır meyve suları yerine meyvenin kendisini tercih etmek
• Çocuğun hareket edebileceği güvenli alanlar oluşturmak
• Düzenli uyku ve stres yönetimi genel sağlık için önemlidir

Diyet ve egzersiz

Çocuğun tabağında yarımı sebze, çeyreği protein (tavuk, balık, baklagil) ve çeyreği tam tahıl olacak şekilde dengeli bir örüntü oluşturulabilir. Yağ olarak zeytinyağı tercih edilmeli, doymuş yağ içeren hazır gıdalardan kaçınılmalıdır. Egzersiz için bisiklete binme, ip atlama, yüzme gibi keyif veren aktiviteler çocuğun günlük akışına eklenmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuğa 'hastasın' yerine 'sağlıklı kalbin için birlikte çalışıyoruz' mesajı verilmelidir. Çocuk suçlanmamalı, kıyaslanmamalı; bu süreçte başarıları ödüllendirilmelidir. Beslenme planının katı olması yeme bozukluğu riskini artırabilir; bu nedenle esnek ve sevgi dolu bir yaklaşım önemlidir.

Önleme

Kalıtsal kolesterol yüksekliği tamamen önlenemese de etkileri geciktirilebilir. Yaşam tarzına bağlı kolesterol yüksekliği ise büyük ölçüde önlenebilir: sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sigara dumanından uzak durma.

Aşılar

Yüksek kolesterol için özel bir aşı yoktur. Ancak çocukluk çağı aşıları genel sağlığı korur ve olası enfeksiyonların damar sağlığını dolaylı olumsuz etkilerini azaltır.

Tarama programları

Ailede erken kalp hastalığı veya yüksek kolesterol öyküsü varsa, çocuklarda ilk kolesterol taraması 2-8 yaşları arasında yapılabilir. Ailede risk yoksa 9-11 yaş arasında bir kez ölçüm önerilir. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı da bu yönde rehberlik sunmaktadır. Doktorunuz çocuğunuzun durumuna göre en uygun zamanlamayı belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damar duvarlarında kolesterol plakları birikir (damar sertliği)
• Erken yaşta kalp krizi riski
• İnme (felç) riski
• Periferik damar hastalığı (bacak atardamarlarında tıkanma)

Uzun vadeli görünüm

Çocuklukta yüksek kolesterol saptandığında, sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite ile çoğunlukla normale döner ya da kalp sağlığı üzerinde olumsuz etki oluşturmaz. Erken fark etmek, çocuğa kalp sağlığı açısından uzun ve sağlıklı bir yaşamın kapısını açar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.