Orofaringeal Kanser (Boğazın Arka Kısmı Kanseri)

Genel Bakış

Orofaringeal kanser; boğazın arka kısmında, bademciklerde, dil kökünde veya yumuşak damakta başlayan bir kanser türüdür. 'Orofarinks' denilen bölge; ağzın arkasında, boğazın üst kısmındaki alandır. Burada oluşan hücreler kontrolsüz şekilde çoğalabilir ve tümör oluşturabilir.

Orofaringeal kanser, tüm kanserler içinde nadir görülen bir türdür. Ancak son yıllarda, özellikle HPV bağlantılı vakaların artmasıyla daha fazla gündeme gelmiştir.

Bu kanser herkesi etkileyebilir; ancak erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür. En çok 50 yaş üstü bireyleri etkiler, fakat HPV ile ilişkili tipte daha genç erişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• 2-3 haftadan uzun süren boğaz ağrısı
• Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
• Boğazda takılma hissedilen yabancı cisim hissi
• Boyunda ele gelen şişlik veya beze
• Tek kulakta veya her iki kulakta geçmeyen ağrı
• Ses kısıklığı veya ses değişikliği
• Ağızda iyileşmeyen yara veya kırmızı/beyaz lekeler
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kan tükürme veya tükürükte kan görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Orofaringeal kanser çocuklarda çok nadirdir. Çocuklarda görülen belirtiler genellikle enfeksiyon kaynaklıdır, ancak aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:
• Boyunda 2 haftadan uzun süren şişlik
• İyileşmeyen boğaz yarası
• Yutma güçlüğü veya ağızdan kan gelmesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler fark edilmeyebilir veya başka hastalıklarla karıştırılabilir.
• Geçmeyen boğaz ağrısı, iştahsızlık ve kilo kaybı önemli uyarı işaretleridir.
• Takma diş kullananlarda uyumsuzluk veya ağız içi ağrı görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Orofaringeal kanserin en sık nedeni; boğaz ve ağız dokularındaki hücrelerin DNA'larında hasar oluşmasıdır. Bu hasar, tütün ürünleri ve alkol kullanımıyla zamanla birikebilir.
• HPV (insan papilloma virüsü) adı verilen bir virüs, bu bölgede kansere yol açabilir. HPV özellikle cinsel yolla bulaşan yaygın bir virüstür.
• Yeterince sebze ve meyve içermeyen beslenme alışkanlığı da riski artırabilir.
• Nadir olmakla birlikte bazı genetik faktörler de rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• Sigara, puro, pipo veya dumansız tütün kullanmak
• Alkolü düzenli ve fazla miktarda tüketmek
• HPV enfeksiyonu (özellikle HPV tip 16)
• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Ağız hijyeninin yetersiz olması
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar veya ilaçlar
• Maruz kalınan boya, toz, kimyasal buharlar gibi bazı mesleki etkenler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• 2-3 haftadan uzun süren boğaz ağrısı veya ses kısıklığı
• Boyunda 2 haftadan uzun süredir geçmeyen şişlik
• Yutma güçlüğü veya yutarken sürekli ağrı
• Ağız içinde iyileşmeyen yara
• Kulakta tek taraflı geçmeyen ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sigara veya alkol kullanıyorsanız, ağız ve boğaz muayenesi için yılda bir doktora görünmeniz önerilir.
• HPV aşısı yaptırma seçenekleri hakkında aile hekiminize danışabilirsiniz.
• Ağız sağlığınızı korumak için diş hekiminizi düzenli olarak ziyaret edin.

Tanı

Doktorunuz öncelikle size şikayetlerinizi soracak ve boğazınızı, ağzınızı, boynunuzu dikkatlice muayene edecektir. Şüpheli bir lezyon görürse sizi kulak-burun-boğaz uzmanına yönlendirebilir. Kesin tanı için dokulardan küçük bir örnek alınması (biyopsi) gerekir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Ağız, boğaz ve boyun elle ve ışıklı aletle incelenir
• Endoskopi: İnce ve esnek bir kamera ile boğaz ve gırtlak görüntülenir
• Biyopsi: Anesteziyle şüpheli bölgeden doku örneği alınarak patoloji laboratuvarına gönderilir
• Görüntüleme testleri: Bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya PET taraması ile kanserin yayılımı değerlendirilir
• HPV testi: Biyopsi örneğinde HPV varlığına bakılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Muayene ve biyopsi sırasında hafif bir rahatsızlık duyabilirsiniz, ancak işlemler genellikle ağrısızdır. Biyopsi sonucu genellikle 1-2 hafta içinde çıkar. Sonuçlara göre doktorunuz size hastalığın evresini ve tedavi seçeneklerini anlatacaktır. Bu süreçte soru sormaktan çekinmeyin, aklınıza takılan her şeyi not alarak görüşmenize gidebilirsiniz.

Tedavi

Orofaringeal kanser tedavisi; tümörün yeri, büyüklüğü, yayılıp yayılmadığı ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir. Tedavi genellikle bir ekip tarafından planlanır; bu ekipte kulak-burun-boğaz uzmanı, radyasyon onkoloğu, medikal onkolog, diyetisyen ve dil-konuşma terapisti yer alabilir. Amaç; kanseri ortadan kaldırmak, konuşma ve yutma fonksiyonlarını en iyi şekilde korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Tedavi sürecinde ağız bakımına ayrıca özen gösterin; alkol içermeyen gargaralar kullanabilirsiniz.
• Sigara ve alkolü tamamen bırakın; bu, tedavinin başarısını artırır ve yan etkileri azaltır.
• Yutma güçlüğü yaşıyorsanız; yumuşak, nemli ve besleyici gıdaları tercih edin, küçük lokmalarla yavaş yiyin.
• Ağız kuruluğu için bol su için ve şekersiz pastil veya buz parçaları emebilirsiniz.
• Dinlenmeye özen gösterin ve enerjinizi koruyacak şekilde günlük aktivitelerizi düzenleyin.

Tıbbi tedaviler

Tıbbi tedavi seçenekleri; cerrahi (tümörün çıkarılması), radyoterapi (ışın tedavisi) ve kemoterapi veya hedefe yönelik ilaçlar gibi sistemik tedavilerdir. Bu yöntemler tek başına ya da birlikte uygulanabilir. İlaçların isim ve dozları, kişinin durumuna göre doktor tarafından belirlenir. İmmünoterapi adı verilen ve bağışıklık sistemini güçlendiren yeni tedaviler de bazı hastalarda kullanılmaktadır. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi; tümörün tamamen çıkarılabilmesi ve henüz çevre dokulara yayılmamış olması durumunda ilk seçenek olabilir. Bazen boyundaki lenf bezleri de cerrahiyle alınabilir. Ameliyat sonrası konuşma ve yutma fonksiyonlarını desteklemek için rehabilitasyon gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Orofaringeal kanser tedavisi gördükten sonra günlük yaşamınızda bazı değişiklikler olabilir. Yutma güçlüğü, ağız kuruluğu, tat değişiklikleri ve yorgunluk en sık karşılaşılan durumlardır. Bu etkilerle başa çıkmak için doktorunuz, diyetisyeniniz ve terapistinizle iş birliği yapın. Beslenmenizi yutmaya yardımcı olacak şekilde düzenlemek ve yemek sırasında dinlenmek günlük yaşamı kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden tamamen uzak durun.
• Ağız bakımınıza özen gösterin; dişlerinizi düzenli fırçalayın ve diş hekiminizi kontrol için ziyaret edin.
• Yutma ve konuşma egzersizlerini önerildiği şekilde düzenli yapın.
• Boyun ve omuz hareketlerini koruyucu egzersizler yapın, özellikle boyun bölgesi ışın tedavisi gördüyse.
• Yorgunlukla başa çıkmak için enerjinizi dengeleyecek şekilde kısa yürüyüşler yapın ve yeterince uyuyun.

Diyet ve egzersiz

Yutma güçlüğü nedeniyle yeterli ve dengeli beslenmek zor olabilir. Yumuşak, püre halinde veya sıvı besinlerle beslenmeyi deneyin; gerektiğinde beslenme desteği için doktorunuza danışın. Öğünleri küçük ve sık aralıklarla almak daha kolaydır. Egzersiz, gücünüzü korumak ve yorgunluğu azaltmak için önemlidir; ancak fazla zorlamadan, doktorunuzun onayıyla aktivite yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve tedavisi duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Kaygı, üzüntü, korku ve hatta öfke hissetmek normaldir. Bu duygularla yalnız başa çıkmak zorunda değilsiniz. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak; ayrıca aileniz ve arkadaşlarınızla duygularınızı paylaşmak bu süreçte çok değerlidir.

Önleme

Orofaringeal kanseri tamamen önlemek mümkün olmasa da riski önemli ölçüde azaltmak mümkündür. Sigara ve alkolden uzak durmak, HPV enfeksiyonundan korunmak ve ağız hijyenine dikkat etmek en etkili önlemlerdendir. Ayrıca düzenli diş hekimi kontrolleri, ağız içindeki anormal dokuların erken fark edilmesini sağlar.

Aşılar

HPV aşısı, HPV'nin neden olduğu bazı kanser türlerine karşı koruma sağlayabilir. Aşının orofaringeal kanseri tamamen önlediğine dair kesin kanıt olmasa da HPV ile ilişkili kanser riskini azalttığı bilinmektedir. Aşı olup olmamanız gerektiği konusunda aile hekiminizden veya çocuk sağlığı uzmanından bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Orofaringeal kanser için ülkemizde tarama testi önerilmemektedir. Ancak ağız ve boğaz muayenesi; diş hekimi, aile hekimi veya kulak-burun-boğaz uzmanı tarafından rutin kontrol sırasında yapılabilir. Özellikle risk grubundaysanız düzenli kontrolleri ihmal etmeyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanser çevre dokulara ve boyundaki lenf bezlerine yayılabilir.
• Yutma fonksiyonu bozulabilir; beslenme güçlüğü ve kilo kaybı ortaya çıkabilir.
• Nefes yoluna bası yaparak solunum sıkıntısı oluşabilir.
• Kanama veya enfeksiyon gibi ciddi durumlar gelişebilir.
• Kanser, akciğer veya karaciğer gibi uzak organlara sıçrayabilir.

Uzun vadeli görünüm

Orofaringeal kanser, erken teşhis edildiğinde tedavi edilebilir bir hastalıktır. Tedavi sonrası yaşam kalitesini korumak için birçok yöntem mevcuttur. Her hastanın durumu farklıdır, bu nedenle doktorunuz size özel bir plan oluşturacaktır. Tedavideki gelişmeler ve kişiye özel yaklaşımlar sayesinde başarı oranları giderek artmaktadır. Umutlu olmak ve düzenli kontrollere devam etmek çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.