Rahim Ağzı Kanseri (Serviks Kanseri)

Genel Bakış

Rahim ağzı kanseri, rahmin alt kısmında bulunan ve vajinaya açılan bölümdeki (serviks) hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla oluşan bir kanser türüdür. Çoğu rahim ağzı kanseri, insan papilloma virüsü (HPV) adı verilen yaygın bir virüsle uzun süreli enfeksiyon sonrasında gelişir. Düzenli tarama testleri ve HPV aşısı sayesinde büyük ölçüde önlenebilir ve erken yakalandığında başarıyla tedavi edilebilir.

Rahim ağzı kanseri, dünya genelinde kadınlarda görülen en sık kanserlerden biridir, ancak ülkemizde düzenli tarama programları sayesinde görülme sıklığı azalmaktadır. Türkiye'de kadınlar arasında en yaygın kanserler listesinde ilk 10 içinde yer alır.

Genellikle 30-45 yaş arası kadınlarda görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Cinsel olarak aktif tüm kadınlar risk altındadır. Menopoz döneminden önceki kadınlarda daha sık teşhis edilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Normal adet dönemleri arasında vajinal kanama
• Cinsel ilişki sonrasında kanama veya lekelenme
• Menopoz sonrası tekrarlayan vajinal kanama
• Kötü kokulu veya alışılmadık vajinal akıntı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Bu hastalık çocuklarda görülmez. Belirtiler genellikle onlu yaşlardan sonra başlayan erişkinlik dönemini kapsar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası dönemde görülen vajinal kanama, ağrı veya akıntı yaşlı erişkinlerde mutlaka değerlendirilmelidir. Yaşlılıkta bağışıklık sistemi zayıfladığı için HPV enfeksiyonu daha kalıcı olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• İnsan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonu: Rahim ağzı kanserlerinin büyük çoğunluğu bu virüsle bağlantılıdır.
• HPV'nin yüksek riskli tipleri (özellikle 16 ve 18) kanser gelişiminde en önemli rolü oynar.
• HPV dışında rahim ağzı kanserine yol açan doğrudan bir neden yoktur; HPV enfeksiyonu tek başına yeterli değildir, bağışıklık sistemi çoğu zaman virüsü temizler.

Risk faktörleri

• Cinsel aktiviteye erken yaşta başlamak
• Çok sayıda cinsel partner
• Bağışıklık sistemini baskılayan durumlar (örneğin HIV enfeksiyonu veya organ nakli sonrası ilaç kullanımı)
• Sigara içmek (HPV enfeksiyonunun kalıcı hale gelmesini kolaylaştırır)
• Uzun süre doğum kontrol hapı kullanımı (10 yıldan fazla)
• Az sayıda doğum yapmış olmak veya hiç doğum yapmamış olmak
• Ailede rahim ağzı kanseri öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Cinsel ilişki sonrası, adet arası veya menopoz sonrası herhangi bir kanama fark ederseniz
• Vajinal akıntınızda kan veya kötü koku varsa
• Cinsel ilişki sırasında sürekli ağrı yaşıyorsanız
• Yukarıda belirtilen acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen doktora başvurun veya 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 30 yaşından itibaren Sağlık Bakanlığı'nın ulusal tarama programına göre düzenli smear (Pap testi) ve HPV testi yaptırın
• HPV aşısı için doktorunuzla konuşun
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma yolları hakkında bilgi alın

Tanı

Öncelikle doktorunuz tıbbi öykünüzü alır ve pelvik muayene yapar. Ardından rahim ağzından hücre örneği alınarak (smear testi) laboratuvara gönderilir. Anormallik saptanırsa kolposkopi adı verilen büyüteçli inceleme ve biyopsi yapılır.

Yapılabilecek testler

• HPV DNA testi: rahim ağzı sürüntüsünde yüksek riskli HPV tiplerini arar.
• Smear (Pap) testi: rahim ağzındaki hücresel değişiklikleri mikroskopla inceler.
• Kolposkopi: rahim ağzının özel bir cihazla büyütülerek detaylı incelenmesidir.
• Biyopsi: kolposkopi sırasında küçük bir doku parçası alınarak patoloji laboratuvarında kesin tanı konur.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. İlk testler sonrasında doktorunuz sizi bilgilendirir ve kesin tanı biyopsi sonrasında konur. İşlem sırasında kısa süreli kramp veya hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz, ancak çoğu kadın için bu tolere edilebilir. Doktorunuz size her adımda eşlik edecektir.

Tedavi

Rahim ağzı kanseri tedavisi, kanserin evresine, yaşınıza, genel sağlık durumunuza ve gelecekte çocuk sahibi olma isteğinize göre kişiselleştirilir. Erken evrede cerrahi, ileri evrelerde radyoterapi ve kemoterapi kombinasyonları kullanılabilir. Amaç hastalığı kontrol altına almak ve mümkünse tamamen iyileştirmektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını düzenli takip edin
• Tedavi süresince kendinize dinlenme için zaman tanıyın
• Yan etkileri doktorunuzla paylaşın; destek için hemşire veya diyetisyenden yardım isteyin

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri cerrahi (kanserli dokunun çıkarılması), radyoterapi (yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerinin yok edilmesi), kemoterapi (kanser ilaçları) ve hedefe yönelik tedavileri içerebilir. Hangi tedavinin uygulanacağına onkoloji uzmanı, jinekolojik onkoloji cerrahı ve radyasyon onkoloğunun yer aldığı ekip karar verir. Bazı hastalarda bu tedaviler bir arada veya sırayla kullanılır. İlaç isimleri ve dozları doktor tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kanser erken evredeyse ve hastanın çocuk sahibi olma isteği varsa rahmin ağzının bir kısmını koruyan cerrahi yöntemler (konizasyon veya trakelektomi) uygulanabilir. Daha ileri evrelerde ise rahim alınması (histerektomi) gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrasında hayatınızın büyük bölümü normal akışında devam eder. İlk birkaç hafta yorgunluk, ağrı veya vajinal akıntı olabilir. Doktorunuzun önerdiği süre boyunca ağır kaldırmaktan ve cinsel ilişkiden kaçınmanız gerekebilir. Zamanla bu kısıtlamalar kalkar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara kullanıyorsanız bırakmaya çalışın; sigara iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir
• Düzenli uyku ve dinlenme bağışıklığınızı güçlendirir
• Stresle başa çıkmak için yürüyüş, nefes egzersizleri veya sevdiğiniz aktiviteleri ekleyin

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme planı uygulayın; bol sebze, meyve, tam tahıl ve protein içeren bir diyet iyileşmeye yardımcı olur. Haftanın çoğu günü hafif veya orta düzeyde fiziksel aktivite yapmak enerjinizi artırır ve genel sağlığınızı destekler. Ancak tedavi sürecinde doktorunuzun önerdiği aktivite limitlerine uyun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve tedavisi kaygı, korku, üzüntü ve depresyon gibi duygulara yol açabilir. Bu hisleri yaşamak tamamen normaldir. Duygularınızı aileniz veya yakın arkadaşlarınızla paylaşmak rahatlatıcı olabilir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatrdan destek almaktan çekinmeyin. Unutmayın, duygusal destek tedavinin bir parçasıdır.

Önleme

Evet, rahim ağzı kanseri büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. En önemli önlemler HPV aşısı ve düzenli tarama testleridir. Ayrıca kondom kullanımı HPV bulaşma riskini azaltabilir, ancak tamamen engellemez.

Aşılar

HPV aşısı, rahim ağzı kanserine yol açan en yaygın HPV tiplerine karşı koruma sağlar. Aşılama ulusal bağışıklama takviminde 9 yaşından itibaren önerilmektedir. Aşının etkinliği, cinsel aktivite başlamadan önce yapılmasıyla en yüksektir, ancak daha sonra da yapılabilir. Aşının ayrıntıları ve uygunluğu için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın ulusal tarama programı kapsamında 30-65 yaş arası kadınlara aralıklı olarak HPV testi ve smear testi ücretsiz olarak uygulanmaktadır. Düzenli tarama, kanser öncesi hücre değişikliklerini yakalayarak kanser gelişmeden müdahale imkânı sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin rahim çevresindeki dokulara, mesaneye, bağırsaklara ve akciğerlere yayılması
• Böbrek hasarına yol açabilen idrar yolu tıkanıklığı
• Ağrı, kanama ve enfeksiyon gibi ilerleyici belirtilerde artış
• Kansızlık ve aşırı kanamaya bağlı hayatı tehdit eden durumlar

Uzun vadeli görünüm

Erken evrede yakalanan rahim ağzı kanseri vakalarının büyük çoğunluğu tamamen iyileşebilir. Tedavi seçenekleri günümüzde çok ilerlemiştir ve hastaların yaşam kalitesi korunmaya çalışılır. Her durumda, erken teşhis ve etkili tedavi ile uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmek mümkündür. Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.