Sepsis Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Genel Bakış

Sepsis, vücudun bir enfeksiyona karşı verdiği aşırı ve düzensiz yanıt sonucu kendi doku ve organlarına zarar vermesidir. Vücudun savunma sistemi enfeksiyonla savaşırken kontrolden çıkar; bu durum organların yeterince çalışamamasına yol açabilir. Halk arasında 'kan zehirlenmesi' olarak bilinse de mikropların kanda bulunması şart değildir; herhangi bir enfeksiyon sepsis başlatabilir.

Sepsis dünya genelinde sık görülen bir sağlık sorunudur. Ülkemizde de hastanelerde ve toplumda önemli bir hastalık yükü oluşturur; her yıl pek çok kişiyi etkiler.

Sepsis her yaştan ve her sağlık durumundaki insanda görülebilir. Ancak yenidoğanlar, küçük çocuklar, 65 yaş üstü yetişkinler, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar (kanser tedavisi görenler, organ nakli olanlar vb.) için risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş, üşüme ve titreme
• Kalp atışının hızlanması
• Soluk alıp vermenin hızlanması
• Aşırı yorgunluk veya bitkinlik
• Bilinç bulanıklığı, kafa karışıklığı veya uyku hali
• Nefes darlığı
• İdrar miktarında azalma
• Ciltte soğukluk, solukluk veya benekli lekeler

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde emmeme veya beslenememe
• Ateş ya da vücut ısısının düşmesi
• Cildin soluk, benekli veya gri görünmesi
• Uykuya eğilim, uyandırılmanın güçleşmesi
• Hızlı nefes alma, nefes alırken burun kanatlarının açılması
• Havale veya sarsılma
• İdrarın normalden az olması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme, denge kaybı veya ani hareket kısıtlılığı
• Kafa karışıklığı, unutkanlık veya davranış değişikliği
• Ateş olmayabilir; bazen vücut ısısı düşük olur
• Aşırı halsizlik, yataktan çıkmak istememe
• Nefes darlığı veya idrar kaçırma gibi belirtiler ön planda olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Sepsis genellikle bakteriyel enfeksiyonlardan kaynaklanır; ancak virüs ve mantar gibi diğer mikroplar da sepsise yol açabilir.
• En sık görülen kaynaklar; zatürre (akciğer enfeksiyonu), idrar yolu enfeksiyonları, karın içi enfeksiyonları, deri ve yara enfeksiyonlarıdır.
• Enfeksiyon vücudun herhangi bir yerinden başlayabilir; bazı cerrahi girişimler, damar yolu veya idrar sondası da enfeksiyon kaynağı olabilir.

Risk faktörleri

• 65 yaş üstü olmak veya 1 yaş altında olmak
• Kronik hastalıklar (şeker hastalığı, böbrek, karaciğer veya akciğer hastalığı)
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya tedaviler (kanser, organ nakli, uzun süreli kortizon kullanımı)
• Uzun süre hastanede yatmak ve yoğun bakımda tedavi görmek
• Yeni ameliyat geçirmek veya yanık, travma yaşamak
• Damar içi uyuşturucu kullanımı veya sık damar yolu açılması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş, üşüme ve titreme birlikte varsa
• Nefes alıp verme veya kalp atışı hızlanmışsa
• Cilt benekli, soğuk veya yapışkansa
• Kafa karışıklığı, uyku hali veya aşırı yorgunluk varsa
• İdrar miktarı belirgin azalmışsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Geçmeyen veya kötüleşen enfeksiyon belirtileri (öksürük, idrarda yanma, yara iltihabı vb.)
• Tedaviye rağmen normale dönmeyen ateş
• Kronik hastalığı olanlarda görülen enfeksiyon belirtileri

Tanı

Sepsis tanısı için doktorunuz belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve enfeksiyon kaynağını araştırır. Sepsis tek bir test ile konmaz; doktor muayene bulguları, tansiyon, solunum sayısı gibi yaşamsal değerler ve tetkik sonuçlarını birlikte değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: kan sayımı, enfeksiyon belirteçleri, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• Kan kültürü: kanda mikrop olup olmadığının belirlenmesi
• İdrar testi ve idrar kültürü
• Akciğer filmi ve gerektiğinde bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri
• Balgam, yara veya diğer vücut sıvılarından kültür örnekleri

Randevunuzda neler beklenir

Sepsis acil bir durum olduğu için tetkikler genellikle acil serviste veya yoğun bakımda hızlıca yapılır. Erken tanı ve tedaviye başlamak son derece önemlidir; bu nedenle doktorunuz gecikmeden gerekli testleri isteyecektir.

Tedavi

Sepsis tedavisine ne kadar erken başlanırsa sonuç o kadar iyidir. Tedavi genellikle hastanede, bazı durumlarda yoğun bakım ünitesinde yapılır. Amaç enfeksiyonun kontrol altına alınması, organların desteklenmesi ve vücudun normal işleyişinin korunmasıdır.

Evde kişisel bakım

• Sepsis şüphesi olan kişi hekim kontrolü olmadan evde tedavi edilmemelidir.
• Hastaneden taburcu olduktan sonra doktorun verdiği tedavi ve kontrol planına aynen uyun.
• İyileşme döneminde bol istirahat edin; vücudunuzu erken zorlamayın.
• Yeni belirtiler gelişirse veya mevcut belirtiler kötüleşirse vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Sepsis tedavisinde damar yoluyla sıvı ve ilaçlar verilir. Enfeksiyona yönelik antibiyotik veya antifungal adı verilen ilaçlar (genel olarak) mümkün olan en kısa sürede başlanır. Tansiyon düşüklüğü varsa tansiyonu destekleyici ilaçlar, oksijen desteği veya solunum cihazı gibi tedaviler gerekebilir. Enfeksiyon kaynağı apse gibi birikintiler ise boşaltılması gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda enfeksiyon kaynağını ortadan kaldırmak için cerrahi müdahale gerekebilir. Örneğin karın içinde apse varsa boşaltılması, enfekte bir yaranın temizlenmesi veya ölü dokunun çıkarılması için ameliyat yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Sepsis geçirdikten sonra iyileşme haftalar hatta aylar sürebilir. Yoğun yorgunluk, güçsüzlük ve bazen hafıza veya konsantrasyon sorunları görülebilir. Bu durumlar normaldir; ancak uzun süre devam ederse doktorunuzla konuşun. Günlük aktivitelerinizi yavaşça artırın ve kendinizi aşırı zorlamayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninize dikkat edin ve yeterince dinlenin.
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularına düzenli gidin.
• Elleri sık yıkamak gibi enfeksiyonlardan korunma önlemlerine devam edin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve besleyici bir beslenme vücudunuzun güçlenmesine yardımcı olur. İyileşme döneminde iştahınız azalabilir; küçük ve sık öğünlerle beslenmeyi deneyin. Doktorunuz sakınca görmüyorsa kısa yürüyüşlerle başlayıp aktivite seviyenizi yavaşça artırabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sepsis geçirmek korkutucu bir deneyimdir; depresyon, kaygı ve travma sonrası stres belirtileri yaşanabilir. Bu duygular normaldir. Duygusal zorluklar yaşıyorsanız doktorunuzdan veya bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Sepsis her zaman önlenemez ancak enfeksiyonlardan korunma ve riskleri azaltma ile risk önemli ölçüde düşürülebilir. Enfeksiyon belirtilerinde erken hekime başvurmak, sepsisin gelişmesini engellemede çok önemlidir.

Aşılar

Aşılama, sepsise yol açabilen bazı enfeksiyonları (zatürre, grip vb.) büyük ölçüde önleyebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uyun ve risk grubundaysanız doktorunuzla aşılarınızı gözden geçirin.

Tarama programları

Genel sağlıklı kişilerde sepsisi taramak için rutin bir test yoktur. Ancak hastanede yatan hastalarda enfeksiyon belirtileri yakından izlenir ve riskli hastalarda koruyucu önlemler alınır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek, akciğer, karaciğer gibi organlarda yetmezlik
• Yaygın damar içi pıhtılaşma bozukluğu
• Şiddetli vakalarda uzuv kaybı (el, ayak parmakları veya daha büyük uzuvlar)
• Uzun süreli fiziksel, bilişsel ve psikolojik sorunlar (post-sepsis sendromu)
• Hayat kaybı

Uzun vadeli görünüm

Sepsis ciddi, hatta hayatı tehdit eden bir durumdur; ancak erken fark edilip tedavi edildiğinde çoğu insan iyileşir. Bazı hastalar yoğun bakımda uzun süre tedavi edilse de zamanla organ fonksiyonları geri kazanılabilir. Önemli olan belirtileri bilmek, hızlı hareket etmek ve tedaviye uymaktır. İyileşme sürecinde sabırlı ve umutlu olmak gerekir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.