Romatoid Vaskülit: Belirtileri ve Tedavisi

Genel Bakış

Romatoid vaskülit, romatoid artrit (eklem iltihabı) hastalığının nadir görülen ama ciddi bir komplikasyonudur. Bu durumda, vücudun bağışıklık sistemi kendi kan damarlarına saldırarak damar duvarlarında iltihaba yol açar. Bu iltihap, damarların daralmasına ya da tıkanmasına neden olabilir; böylece kanın ulaştığı doku ve organlara yeterince oksijen ve besin gidemez. En sık cilt, sinirler, gözler ve bağırsakları etkiler. Erken tanı ve tedavi çok önemlidir.

Hayır, romatoid vaskülit nadir bir durumdur. Romatoid artrit hastalarının yüzde 1'inden azında görülür. Yine de ciddi olabileceği için belirtileri bilmek ve zamanında doktora başvurmak önemlidir.

Genellikle 10 yıldan uzun süredir romatoid artriti olan, hastalığı kontrol altına alınamamış veya yüksek iltihap düzeyine sahip kişilerde görülür. Romatoid artrit kadınlarda daha yaygın olmasına rağmen, vaskülit komplikasyonu erkeklerde biraz daha sıktır. Ayrıca sigara içenlerde ve bazı HLA genlerini taşıyanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte morumsu lekeler, ülser adı verilen açık yaralar veya ağrılı deri döküntüleri
• Parmak uçlarında veya ayak parmaklarında uyuşma, karıncalanma veya soğukluk hissi
• El veya ayaklarda hissizlik, güçsüzlük
• Eklem dışında açıklanamayan ateş, halsizlik ve kilo kaybı
• Gözlerde kızarıklık, ağrı veya görme değişiklikleri
• Kilo kaybı ve iştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Romatoid artrit çocuklarda çok nadirdir; bu nedenle romatoid vaskülit de çocuklarda neredeyse hiç görülmez. Eğer çocukta eklem iltihabı ile birlikte cilt yaraları, uyuşma veya karın ağrısı gelişirse mutlaka çocuk romatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde cilt yaraları ve bacaklarda ağrı daha belirgin olabilir.
• Görme kaybı veya göz ağrısı yaşlılarda daha kolay gözden kaçabilir, dikkatli olunmalıdır.
• Bilişsel karışıklık veya kafa karışıklığı, yaşlılarda damar iltihabına bağlı sinir sistemi tutulumunun bir işareti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Romatoid artrit, vücudun bağışıklık sisteminin kendi eklemlerine ve bazen de kan damarlarına saldırdığı otoimmün bir hastalıktır.
• Romatoid vaskülitte bu bağışıklık hücreleri damar duvarlarına sızar ve iltihap oluşturur.
• Damar duvarındaki iltihap zamanla damarı daraltır, tıkar veya baloncuklaşmasına (anevrizma) neden olabilir.

Risk faktörleri

• Romatoid artrit hastalığının 10 yıldan uzun süredir devam etmesi
• Hastalık aktivitesinin yüksek olması veya tedaviyle kontrol edilememesi
• Sigara içmek
• Romatoid nodül adı verilen deri altı şişliklerin varlığı
• Kan testlerinde yüksek RF veya anti-CCP antikor düzeyleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte açık yaralar veya ülserler fark ederseniz
• Parmaklarda morarma veya şiddetli ağrı olursa
• Bacakta veya kolda uyuşma, güçsüzlük veya karıncalanma gelişirse
• Gözde ağrı, kızarıklık veya görme bulanıklığı yaşarsanız
• Açıklanamayan ateş veya kilo kaybınız varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Romatoid artritiniz varsa ve özellikle eklemler dışında yeni belirtiler ortaya çıkarsa, kontrol randevunuzda doktorunuza mutlaka bahsedin.
• Rutin kan ve idrar testleriyle böbrek fonksiyonlarınızın takip edilmesi için yılda bir kez doktorunuza görünün.

Tanı

Romatoid vaskülit tanısı koymak için doktorunuz önce detaylı bir muayene yapar ve tıbbi geçmişinizi dinler. Kesin tanı için genellikle birkaç test bir arada kullanılır. Tanı, romatoloji (eklem ve damar hastalıkları) uzmanı tarafından konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: İltihap düzeyi (CRP, sedim), kan hücresi sayımı, romatoid faktör ve anti-CCP gibi otoantikorlar
• İdrar testi: Böbrek tutulumunu değerlendirmek için
• Damar biyopsisi: Deri veya sinirlerden küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenmesi
• Anjiyografi: Damarların röntgen veya MR ile görüntülenerek tıkanıklık veya baloncukların saptanması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir; çünkü romatoid vaskülit belirtileri başka hastalıklara benzer. Doktorunuz sizi bir romatoloji uzmanına yönlendirebilir. Bazı testler (örneğin anjiyografi) için hastanede işlem yapılması gerekebilir. Tüm bu işlemler sırasında yalnız değilsiniz; sağlık ekibi size adım adım rehberlik edecektir.

Tedavi

Romatoid vaskülitin tedavisi, bağışıklık sistemini baskılayarak damar duvarındaki iltihabı durdurmaya odaklanır. Tedavinin amacı organ hasarını önlemek, belirtileri azaltmak ve hastalığı remisyona (sakinliğe) sokmaktır. Tedavi genellikle romatoloji uzmanı tarafından yönetilir ve ciddi vakalarda hastanede yatış gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakın; sigara damar hasarını artırır.
• Cilt yaralarını temiz ve kuru tutun; pansuman için doktorunuzun önerdiği malzemeleri kullanın.
• Soğuk havalarda ellerinizi ve ayaklarınızı koruyun; eldiven ve kalın çorap giyin.
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları aksatmadan kullanın ve kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide yüksek doz kortizon (steroid) iltihabı hızla bastırmak için kullanılabilir. Ayrıca bağışıklık sistemini düzenleyen ve hastalığın seyrini değiştiren ilaçlar verilebilir. Bu ilaçların dozu ve süresi, hastalığın şiddetine ve tutulan organlara göre kişiye özel ayarlanır. Bazı durumlarda damar içi uygulamalar veya plazma değişimi (kanın zararlı antikorlardan arındırılması) gerekebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir; hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damar tıkanıklığına bağlı kangren veya büyük ülserler oluştuysa, ölü dokuyu temizlemek veya hasarlı damarı onarmak için cerrahi girişim gerekebilir. Bu tür operasyonlar genellikle damar cerrahisi uzmanları tarafından yapılır. Erken tedavi çoğu zaman cerrahi ihtiyacını azaltır.

Bu durumla yaşamak

Romatoid vaskülitle yaşamayı öğrenmek, hastalığı takip etmek ve belirtileri tanımak anlamına gelir. Günlük yaşamda enerjinizi korumak için dinlenmeye özen gösterin. Ellerinizde veya ayaklarınızda yara riskini azaltmak için cildinizi düzenli olarak kontrol edin. Ağrı ve uyuşukluk gibi belirtileri not alın ve doktorunuzla paylaşın. Zamanla hastalık kontrol altına alındığında çoğu kişi normal yaşamına dönebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve dengeli beslenin, yeterli protein alın.
• Sigara ve alkolden kaçının.
• Yürüyüş, yüzme gibi eklemlere yük bindirmeyen egzersizleri doktorunuzun onayıyla yapın.
• Cildinizi güneş yanığından ve travmalardan koruyun.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.

Diyet ve egzersiz

İltihabı azaltmaya yardımcı olabilecek bitkisel yağlar, balık, meyve ve sebzelerden zengin bir Akdeniz tipi beslenme önerilebilir. Eklemlerinizi zorlamayan hafif yürüyüşler ve germe hareketleri kas gücünüzü korur. Ancak egzersizin yoğunluğunu doktorunuzla konuşmadan artırmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve çaresizlik hissettirebilir. Bu duygular tamamen normaldir. Hem romatoid artrit hem de vaskülit hayatınızı değiştirse de, tedaviyle hastalığın seyri genellikle iyileşebilir. Kendinize karşı sabırlı olun.

Önleme

Romatoid vasküliti tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak romatoid artritin iyi kontrol altına alınması, sigara içilmemesi ve düzenli doktor takibi riski azaltabilir. Hastalığın alevlenme belirtilerini erken fark etmek, kalıcı hasarı önlemenin en etkili yoludur.

Aşılar

Enfeksiyonlar vasküliti tetikleyebileceğinden, grip ve zatürre gibi aşılarla korunma önerilebilir. Ancak hangi aşıların sizin için uygun olduğuna, özellikle bağışıklık sistemini baskılayan tedavi alıyorsanız, doktorunuz karar vermelidir.

Tarama programları

Romatoid artriti olan kişilerin, herhangi bir belirti olmasa bile düzenli olarak kan basıncı, böbrek fonksiyonları ve göz muayenesi yaptırması önerilir. Vaskülit için özel bir tarama testi yoktur; erken teşhis belirtilerin farkında olmakla sağlanır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte derin ülserler ve kangren sonucu parmak kaybı
• Sinir hasarına bağlı kalıcı uyuşukluk veya güçsüzlük
• Kalp krizi veya inme
• Böbrek yetmezliği
• Görme kaybı
• Bağırsak delinmesi veya tıkanması

Uzun vadeli görünüm

Romatoid vaskülit ciddi bir durum olsa da, günümüzde etkili tedaviler sayesinde çoğu hasta kontrol altına alınabilir ve hastalık remisyona girebilir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, organ hasarını önleme şansı da o kadar artar. Düzenli doktor kontrolleri ve tedaviye uyum ile birçok kişi tatmin edici bir yaşam kalitesine kavuşur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.