Ayak ve Ayak Bileği Artriti

Genel Bakış

Artrit, eklem iltihabıdır. Ayak ve ayak bileği artriti ise ayaktaki veya ayak bileğindeki eklemlerin iltihaplanması sonucu ağrı, şişlik ve hareket zorluğu yaratan bir durumdur. Eklemlerin parçaları olan kıkırdaklar zamanla zarar görebilir veya bağışıklık sistemi eklemlere saldırabilir. Bu durum yürümeyi, ayakta durmayı ve günlük işleri zorlaştırabilir.

Evet, ayak ve ayak bileği artriti oldukça yaygındır. Özellikle ilerleyen yaşla birlikte görülme sıklığı artar. Ancak genç yetişkinlerde ve hatta çocuklarda da görülebilir.

Ayak ve ayak bileği artriti en çok orta yaş ve üzeri kişileri etkiler. Daha önce bu bölgede sakatlık veya yaralanma geçirenlerde, fazla kilolularda ve bazı iltihaplı romatizmal hastalıkları olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ayak veya ayak bileğinde ağrı
• Eklemde şişlik ve hassasiyet
• Sabahları ya da dinlenme sonrası tutukluk
• Yürürken veya ayakta dururken artan ağrı
• Eklem hareketlerinde kısıtlılık
• Eklem üzerinde sıcaklık veya kızarıklık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda görülmesi daha az sıktır. Ancak eklem ağrısı, topallama, sabah yorgunluğu, eklemde şişlik ve hareket etmek istememe gibi belirtiler olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sabah tutukluğu daha uzun sürebilir.
• Gün içinde aktiviteyle artan ağrı daha belirgindir.
• Eklemde belirgin şekil bozukluğu ve yürümede zorluk görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoartrit (kireçlenme): Eklem kıkırdağının yıpranması sonucu görülür.
• Romatoid artrit: Bağışıklık sisteminin kendi eklemlerine saldırdığı iltihaplı bir hastalıktır.
• Post-travmatik artrit: Geçirilmiş kırık, burkulma veya başka bir ayak yaralanması sonrasında gelişir.
• Gut: Eklemde ürik asit kristallerinin birikmesiyle oluşan artrit türüdür; sıklıkla ayak başparmağında görülür.

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş
• Fazla kilo veya obezite
• Daha önce ayak ya da ayak bileğinde yaralanma geçirmek
• Ailede artrit öyküsü olması
• Bazı sporlar veya uzun süre ayakta kalmayı gerektiren meslekler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ayak veya ayak bileğinde ani ve dayanılmaz ağrı olduğunda
• Yaralanma veya düşme sonrası şiddetli şişlik ve morarma varsa
• Eklemde kızarıklık ve ateş ile birlikte ağrı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren ayak veya ayak bileği ağrınız varsa
• Sabahları eklem tutukluğu 30 dakikadan uzun sürüyorsa
• Yürüme veya ayakkabı giyme gibi günlük işleriniz zorlaştıysa

Tanı

Doktorunuz önce ağrınızı ve hikâyenizi dinler, ayak ve ayak bileğinizi muayene eder. Şişlik, kızarıklık, hareket kısıtlılığı ve ağrının yerini inceler. Gerekirse bazı testler ister.

Yapılabilecek testler

• Röntgen: Kemik yapısı ve eklem boşluğundaki daralma hakkında bilgi verir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Kıkırdak, tendon ve bağ dokularını ayrıntılı gösterir.
• Ultrason: Eklem içindeki sıvı ve iltihabı değerlendirir.
• Kan testleri: İltihap belirteçlerini ve bağışıklık sistemi hastalıklarını kontrol edebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında ağrılı bölgeyi göstermeniz yeterlidir. Doktorunuz gerekirse sizi ortopedi veya fizik tedavi uzmanına yönlendirebilir. Teşhis için genellikle özel bir hazırlık gerekmez.

Tedavi

Artrit tedavisinde amaç ağrıyı azaltmak, eklemin hareketliliğini korumak ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Tedavi kişiye özeldir; ilaçsız yöntemlerden cerrahiye kadar geniş bir yelpazede planlanabilir.

Evde kişisel bakım

• Ağrılı dönemde eklemi dinlendirin.
• Şişliği azaltmak için bölgeye buz uygulayın (buzu ince bir bezle sararak).
• Ayağı yukarı kaldırarak dinlenin.
• Geniş, rahat ve destekleyici ayakkabılar tercih edin.
• Gerekirse baston veya destekleyici tabanlık kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı kesici kremler, ağızdan alınan ilaçlar, iltihap azaltıcı tedaviler veya ekleme yapılan enjeksiyonlar önerebilir. Fizik tedavi, özel egzersiz programları ve ortopedik tabanlıklar da tedavinin parçası olabilir. Hangi ilacın ve tedavi yönteminin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir. İlaçları kendi başınıza başlamayın veya değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diğer tedaviler yetersiz kalırsa ve ağrı günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa doktorunuz cerrahi seçeneklerden bahsedebilir. Bu seçeneklere örnek olarak eklem temizliği, eklem kaynaması (füzyon) veya eklem protezi verilebilir. Ameliyat kararı, muayene ve tetkik sonrası birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Artritle yaşarken günlük rutininizi küçük değişikliklerle kolaylaştırabilirsiniz. Sabahları 10-15 dakika yumuşak hareketler yapmak tutukluğu azaltır. Uzun süre ayakta kalmaktan kaçının, yorucu işleri bölümlere ayırın. Ayakkabı seçiminde geniş burunlu, yastıklı tabanlı ve topukları alçak ayakkabılar işinizi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı kiloda kalmak eklemlere binen yükü azaltır.
• Düzenli, düşük etkili egzersiz yapın (yüzme, bisiklet, yürüyüş).
• Sert ve eğimli zeminlerden kaçının; evde kaymaz terlikler kullanın.
• Egzersiz öncesi ısınmak ve sonrası soğumak önemlidir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir diyet eklem sağlığını destekler. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve yağsız protein içeren beslenme vücuttaki iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. Egzersiz konusunda yüzme ve bisiklet eklemleri zorlamadan güçlendirir. Bir fizyoterapistten size özel bir egzersiz programı isteyebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı insanı yorabilir ve üzebilir. Uykusuzluk, endişe veya çaresizlik hissetmek doğaldır. Bu duyguları ailenizle, arkadaşlarınızla ve sağlık ekibinizle paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak iyileşme sürecine yardımcı olur.

Önleme

Artritin tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir. Ancak düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı kiloda kalmak, yaralanmalardan kaçınmak, uygun ayakkabılar giymek ve sigara içmemek hastalık riskini azaltabilir.

Tarama programları

Artrit için rutin bir tarama testi yoktur. Yine de düzenli sağlık kontrollerinde ayak ve ayak bileğinizle ilgili şikâyetlerinizi doktorunuza iletmeniz, erken fark edilmesine yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemde kalıcı hasar oluşabilir.
• Kronik ağrı yaşam kalitesini düşürebilir.
• Yürüme güçlüğü ve denge sorunları gelişebilir.
• Günlük işleri yapmakta başkalarının yardımı gerekebilir.

Uzun vadeli görünüm

Artrit tamamen geçmeyebilir, ancak çoğu kişi uygun tedavi ve yaşam düzenlemeleriyle ağrılarını kontrol altına alır ve aktif bir yaşam sürdürür. Erken teşhis ve düzenli takip, eklem hasarının yavaşlamasına yardımcı olur. Umutlu olmak ve doktorunuzla iş birliği içinde olmak her zaman önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.