Enfeksiyöz Mononükleoz (Öpücük Hastalığı)

Genel Bakış

Enfeksiyöz mononükleoz, Epstein-Barr virüsü (EBV) adı verilen bir virüsün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Virüs tükürük yoluyla bulaşır, bu yüzden halk arasında 'öpücük hastalığı' olarak da bilinir. Hastalık genellikle boğaz ağrısı, ateş, yorgunluk ve lenf düğümlerinin (beze) şişmesiyle kendini gösterir.

Evet. Dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık %95'i EBV virüsü ile daha önce karşılaşmıştır. Bununla birlikte birçok kişi hiçbir belirti yaşamaz veya belirtiler hafif soğuk algınlığına benzer.

Özellikle ergenler ve genç yetişkinler (15-25 yaş) hastalığı daha belirgin biçimde geçirir. Çocuklarda genellikle hafif seyreder veya fark edilmez. Yetişkinlikte ise daha az görülmekle birlikte belirtiler daha uzun sürebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli boğaz ağrısı
• Yüksek ateş
• Şiddetli yorgunluk ve hâlsizlik
• Boyun, koltuk altı ve kasıklarda lenf düğümlerinin şişmesi
• Baş ağrısı
• İştah kaybı
• Bademciklerde şişlik ve beyaz iltihap görünümü

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hastalık genellikle hafif seyreder; hafif ateş, burun akıntısı, öksürük veya ishal gibi soğuk algınlığını andıran belirtiler görülebilir. Bazı çocuklarda hiçbir belirti olmayabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaştaki erişkinlerde belirtiler farklı olabilir; ateş uzun süre devam edebilir, yorgunluk belirgin olur, sarılık (ciltte sararma) ve karaciğer fonksiyon bozukluğu daha sık görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Enfeksiyöz mononükleoz, Epstein-Barr virüsü (EBV) adı verilen bir virüsten kaynaklanır.
• Virüs tükürük yoluyla bulaşır; öpüşme, aynı bardak, çatal veya diş fırçası kullanma, öksürük ve hapşırık yoluyla kişiden kişiye geçebilir.
• Virüs vücuda girdikten sonra genellikle 4-6 haftalık bir kuluçka dönemi yaşanır; bu süre içinde belirtiler ortaya çıkmaz.

Risk faktörleri

• 15-25 yaş arasında olmak
• Kalabalık ortamlarda yaşamak (öğrenci yurtları, yatılı okullar)
• Virüs taşıyan kişiyle yakın temas kurmak (öpüşme)
• Bağışıklık sistemini zayıflatan başka bir hastalığa sahip olmak (çok nadir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boğaz ağrısı nedeniyle sıvı alamamak
• Yüksek ateşin 3 günden uzun sürmesi
• Ciddi baş ağrısı ve boyun tutulması
• Belirtiler 10 günden uzun sürüyorsa veya giderek kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İyileştikten sonra 2 haftadan uzun süren yorgunluk
• Tekrarlayan veya uzun süreli düşük dereceli ateş
• Açıklanamayan kilo kaybı

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Boğaz, bademcikler, lenf düğümleri ve karın muayenesi önemlidir. Dalak büyümesi olup olmadığını da değerlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (kan hücrelerindeki değişimleri gösterir)
• EBV antikor testi (virüse karşı oluşan antikorları ölçer)
• Boğaz kültürü (boğazda eşlik eden bir bakteriyel enfeksiyon olup olmadığını anlamak için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için kan alınması gerekebilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Hekiminiz sonuçlara göre sizi bilgilendirir ve gerekli önerileri sunar. Antibiyotikler viral bir enfeksiyon olan mononükleozda etkili değildir; bu yüzden doktorunuz antibiyotik yazmadan önce bakteriyel bir enfeksiyonun olduğundan emin olmalıdır.

Tedavi

Mononükleozun doğrudan tedavi edici özel bir ilacı veya aşısı yoktur. Vücut, enfeksiyonla kendi bağışıklık sistemi aracılığıyla savaşır. Tedavi, belirtileri hafifletmek, dinlenmeyi sağlamak ve komplikasyonları önlemek üzerine kuruludur.

Evde kişisel bakım

• Bol istirahat edin; vücudunuza iyileşme zamanı tanıyın.
• Günde en az 8-10 bardak su veya sıvı tüketin.
• Boğaz ağrısını azaltmak için ılık tuzlu su ile gargara yapabilirsiniz.
• Yumuşak ve besleyici gıdalar tercih edin (çorba, yoğurt, sütlaç gibi).
• Ağır spor ve temas sporlarından 4-6 hafta uzak durun; bu süre dalak yaralanması riskini azaltır.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ateş ve ağrıyı hafifletmek için uygun gördüğü ilaçları önerebilir. Bu ilaçları mutlaka hekiminizin önerdiği doz ve sürede kullanın. Boğazda aynı anda bakteriyel bir enfeksiyon gelişmişse, doktorunuz antibiyotik reçete edebilir. Ancak antibiyotikler viral enfeksiyonlara etki etmez ve gereksiz kullanımı yan etkilere yol açabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu hastalıkta cerrahi bir işlem gerekmez. Ancak çok nadir görülen bir komplikasyon olan dalak yırtılması yaşanırsa acil cerrahi müdahale gerekli olabilir. Bu yüzden iyileşme sürecinde ağır efor ve karın bölgesine darbe almaktan kaçınmak önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Hastalığın ilk haftalarında en temel ihtiyaç dinlenmedir. Ateşli dönem geçene kadar yatak istirahati önerilir. İşe veya okula dönüş için kendinizi tam olarak iyi hissedene kadar bekleyin. Hekiminize danışarak aktivite düzeyinizi kademeli şekilde artırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninize özen gösterin; günde 8-9 saat uyumayı hedefleyin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Hastalığın bulaşma riskini azaltmak için öpüşme ve kişisel eşya paylaşımından kaçının.
• Dalak büyümesi nedeniyle temas sporları ve ağır kaldırma gibi aktivitelerden bir süre uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde sıvı oranı yüksek, yumuşak ve besleyici gıdaları tercih edin. Çorba, yoğurt, süt, taze sıkılmış meyve suyu ve smoothie boğazınızı rahatlatır. Hafif yürüyüşler genel iyilik halinizi destekler; ancak kendinizi yorgun hissediyorsanız dinlenin. Tam güç kazanmadan ağır egzersiz yapmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren yorgunluk ve hastalığın belirsizlik hissi kaygı ve moral bozukluğu yaratabilir. Bu sürecin geçici olduğunu ve iyileşmenin zaman aldığını hatırlayın. Kendinize karşı nazik olun; üzgün hissetmek normaldir. Bu duyguları sevdiklerinizle veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinize ya da başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Önleme

Mononükleozun spesifik bir korunma yöntemi yoktur. Virüs çok yaygın olduğundan tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak öpüşmekten, aynı tabak, bardak, diş fırçası gibi kişisel eşyaları kullanmaktan kaçınmak virüsün yayılma riskini azaltır. Ellerin sık sık sabunla yıkanması da genel enfeksiyon kontrolü için önemlidir.

Aşılar

Mononükleoz için şu anda koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Belirti vermeyen kişilerde rutin tarama önerilmez. Sağlık Bakanlığı rehberleri de belirti olmadan yapılan testlerden kaçınılmasını önermektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğer iltihabı (hepatit)
• Dalak büyümesi ve çok nadir olarak dalak yırtılması
• Kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri veya trombosit sayısında düşüklük (basit kan testlerinde görülebilir)
• Sinir sistemi etkilenimi (menenjit, ensefalit) — çok nadirdir

Uzun vadeli görünüm

Mononükleoz çok büyük çoğunlukla iyi huylu ve kendini sınırlayan bir hastalıktır. Belirtiler genellikle 2-4 hafta içinde geriler; yorgunluk birkaç hafta daha sürebilir. Vücut virüsü tamamen temizleyemez ancak virüs bağışıklık sistemi tarafından kontrol altında tutulur ve çoğu insan hayatına sorunsuz bir şekilde devam eder. Ciddi komplikasyonlar çok nadirdir ve uygun tıbbi takiple önlenebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.