Bağırsak Solucanı (Ascariasis)

Genel Bakış

Ascariasis, ince bağırsaklarımızda yaşayan ve insan vücuduna kirli su veya yiyeceklerle giren, 'Ascaris' adı verilen yuvarlak solucanların neden olduğu bir enfeksiyondur. Bu solucanlar sindirim sisteminde büyüyebilir ve çoğalabilir.

Evet, dünya genelinde oldukça sık görülen bir hastalıktır. Özellikle temiz su ve sanitasyon altyapısının yetersiz olduğu bölgelerde daha yaygındır. Türkiye'de ise iyi hijyen koşulları sayesinde sıklığı azalmıştır, ancak kırsal bölgelerde ve yurtdışı seyahat öyküsü olan kişilerde hâlâ görülebilir.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak özellikle çocuklar ve sanitasyonu yetersiz bölgelerde yaşayan kişiler daha büyük risk altındadır. Toprakla uğraşan çiftçiler ve toprak yiyen (pika) davranışı olan kişilerde de görülme sıklığı artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karnın göbek çevresinde hafif ağrı veya rahatsızlık
• Şişkinlik ve gaz
• Dışkıda solucan görülmesi
• İştahsızlık veya normalden fazla yemek yemeye rağmen kilo alamama
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Kilo kaybı ve büyümede yavaşlama
• Karın ağrısı ve kusma
• Diş gıcırdatma gibi uyku sırasında görülen huzursuzluk
• Anüste kaşıntı
• Aşırı yorgunluk veya huzursuzluk hissi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İştahsızlık ve beslenme yetersizliği
• Karın ağrısı ve hazımsızlık
• Kilo kaybı
• Parazitin safra yollarını tıkaması durumunda sarılık belirtileri
• Bağırsak hareketlerinde değişiklikler

Nedenler

Ana nedenler

• İnsan dışkısıyla kirlenmiş toprakta bulunan Ascaris yumurtalarının ağız yoluyla alınması
• Kirli su içmek veya kirli suyla yıkanmış meyve-sebze tüketmek
• Eller yeterince yıkanmadan yemek yemek veya ağıza götürmek
• Kirlenmiş toprakta çalışırken veya oynarken elleri ağıza götürmek

Risk faktörleri

• Yetersiz ev veya çevre temizliği
• Temiz içme suyuna erişimin zor olduğu bölgelerde yaşamak
• Açık alanda dışkılama alışkanlığı
• Tarım veya toprakla uğraşan işlerde çalışmak
• Ellerin düzenli yıkanmaması
• Çocukların toprak ve kumla oynaması ve oyuncakları ağza götürmesi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Karın ağrınız şiddetliyse veya gittikçe kötüleşiyorsa
• Kusma hiç durmuyorsa veya kusmuğunuzda solucan görüyorsanız
• Bağırsak tıkanıklığı belirtisi olabilecek dışkı yapamama durumunda
• Cildinizde veya gözlerinizde sararma fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Dışkınızda solucan görürseniz
• Açıklanamayan kilo kaybınız veya sürekli yorgunluğunuz varsa
• Birkaç haftadır devam eden karın ağrısı veya şişkinlik yaşıyorsanız
• Toprak yeme veya kirli toprakla temas öykünüz varsa ve bu konuda endişeliyseniz

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi ve seyahat öykünüzü dinledikten sonra dışkı örneği isteyerek Ascaris yumurtalarını veya solucan parçalarını mikroskop altında aratabilir. Gerekli görürse kan testi veya görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Dışkı (gaita) mikroskopisi: En sık kullanılan tanı yöntemidir; dışkıda parazit yumurtalarının aranmasıdır.
• Kan testi: Bazı durumlarda enfeksiyon veya alerjik yanıta bağlı olarak eozinofil adlı beyaz kan hücresi düzeylerine bakılabilir.
• Karın ultrasonu veya röntgeni: Solucan sayısı fazlaysa veya komplikasyon düşünülüyorsa bağırsak içindeki solucanlar görüntülenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuza başvurduğunuzda önce bir muayene yapılır ve belirtileriniz hakkında ayrıntılı bilgi alınır. Dışkı örneği için size steril bir kap verilir ve örneğin nasıl alınacağı anlatılır. Tanı koyulduktan sonra doktorunuz uygun tedaviyi önerecektir. Endişelenmeyin; bu süreç oldukça basit ve ağrısızdır.

Tedavi

Askariyaz tedavisi, bağırsaktaki parazitleri yok etmeyi amaçlayan ilaçlarla yapılır. Bu ilaçlar genellikle ağızdan kısa süreli kullanılır ve etkili sonuç verir. Tedaviye başlamadan önce parazit yüküne ve hastanın durumuna göre doktorunuz size en uygun seçeneği belirler.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları tam olarak ve önerilen süre boyunca kullanın.
• Tedavi sırasında bol su içmeye özen gösterin.
• Ellerinizi yemeklerden önce ve tuvalet sonrası sabunla iyice yıkayın.
• Tırnaklarınızı kısa tutun ve ağıza götürmekten kaçının.
• İlaçlarınızı düzenli almak için hatırlatıcılar kullanın.

Tıbbi tedaviler

Asıl tedavi, doktorunuzun reçete edeceği parazit önleyici (antiparaziter) ilaçlarla yapılır. Bu ilaçlar solucanların bağırsaktan atılmasını sağlar. Genellikle bir veya birkaç doz yeterli olabilir, ancak bazı durumlarda tedavi birkaç hafta sonra tekrarlanabilir. İlaç seçimi hastanın yaşına, sağlık durumuna ve enfeksiyonun şiddetine göre doktor tarafından belirlenir. Reçetesiz ilaç önerilmez.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, solucanlar bağırsak tıkanıklığına, safra kanalının tıkanmasına veya bağırsak delinmesine neden olduysa cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durum genellikle acil bir durumdur ve hastanede tedavi gerektirir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi başladıktan sonra belirtiler genellikle birkaç gün içinde azalır. İlacın etkisiyle solucanlar dışkıyla atılır. Bu süreçte bol sıvı tüketmek ve lifli gıdalarla beslenmek bağırsakların rahat çalışmasına yardımcı olur. Ailenizin diğer bireyleri de aynı kaynaktan enfeksiyon kapmış olabileceği için koruyucu tedavi konusunda doktorunuza danışabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hijyen alışkanlıklarınızı gözden geçirin; özellikle ellerinizi sık sık yıkayın.
• Meyve ve sebzeleri yemeden önce bol temiz su ile iyice yıkayın.
• Sokak satıcılarından açıkta satılan yiyecekleri tüketmekten kaçının.
• Özellikle toprakla uğraşırken eldiven kullanın.
• Çocuklara tuvalet sonrası el yıkama alışkanlığı kazandırın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez, ancak vücudun enfeksiyonla mücadelesini desteklemek için dengeli beslenmek önemlidir. Bağırsak hareketlerini düzenlemek için lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketin ve yeterli su için. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler genel sağlığınıza iyi gelir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parazit enfeksiyonu geçirmek, özellikle dışkıda solucan gören kişilerde tiksinme, endişe ve utanç gibi duygulara yol açabilir. Bu normaldir. Unutmayın ki bu hastalık iyi tedavi edilebilir ve doğru ilaç kullanımıyla tamamen iyileşir. Duygularınızı bir yakınınızla paylaşmak size iyi gelebilir.

Önleme

Evet, askariyaz büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. Temiz su kullanmak, elleri yıkamak, sebze ve meyveleri yıkamadan tüketmemek, insan dışkısının toprağa karışmasını önlemek ve uygun tuvalet kullanımı hastalıktan korunmanın temel yollarıdır.

Aşılar

Askariyaz için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır. Korunma, temizlik ve hijyen kurallarına bağlıdır.

Tarama programları

Özel bir tarama programı önerilmez. Ancak parazit enfeksiyonlarının sık görüldüğü bölgelerde yaşayan kişilerde ve şüpheli belirtilerde düzenli dışkı kontrolü yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bağırsak tıkanıklığı (solucanların top halinde birikerek bağırsağı tıkaması)
• Safra kanallarının tıkanmasına bağlı sarılık ve karaciğer sorunları
• Pankreas kanalının tıkanması
• Beslenme yetersizliği, özellikle çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği
• Pulmoner semptomlar (solucan larvalarının akciğerlere ulaşmasıyla öksürük ve nefes darlığı)

Uzun vadeli görünüm

Askariyaz, doğru tedavi edildiğinde tamamen iyileşen bir hastalıktır. Tedavi sonrası solucanlar vücuttan atılır ve belirtiler hızla düzelir. Komplikasyon gelişmemiş hastalarda uzun vadeli bir sorun beklenmez. Erken teşhis ve uygun tedavi ile her yaş grubunda başarılı sonuç alınır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.