Geçici İskemik Atak (Mini İnme) Nedir?

Genel Bakış

Geçici iskemik atak (GİA), beynin bir bölgesine geçici olarak kan akışının azalmasıyla ortaya çıkan, inme benzeri belirtilerin kısa süreli yaşandığı bir durumdur. Belirtiler genellikle birkaç dakika ya da bir saat içinde düzelir ve kalıcı hasar oluşturmaz. Ancak GİA, gerçek bir inme geçirme riskinin yüksek olduğunun önemli bir uyarı işaretidir.

Türkiye'de inme, önemli bir halk sağlığı sorunudur ve GİA, inmenin habercisi olarak kabul edilir. Kesin sayı bilinmemekle birlikte, inme geçiren birçok kişinin daha önce GİA benzeri belirtiler yaşadığı bilinmektedir.

Her yaşta görülebilir, ancak 60 yaş üstü bireylerde, yüksek tansiyon, diyabet, kalp hastalığı veya yüksek kolesterolü olanlarda ve sigara içenlerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüzün bir tarafında aniden oluşan kayma veya uyuşma
• Kol veya bacakta ani güçsüzlük veya uyuşma
• Konuşma bozukluğu, kelimeleri bulmakta zorlanma veya konuşulanı anlayamama
• Bir veya iki gözde ani görme kaybı veya bulanık görme
• Aniden ortaya çıkan baş dönmesi, denge kaybı ve düzensiz yürüme
• Açıklanamayan ani şiddetli baş ağrısı

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertliği (ateroskleroz) nedeniyle beyne giden damarlarda daralma
• Kalp ritim bozuklukları, özellikle atriyal fibrilasyon (kalbin düzensiz çalışması)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek kolesterol

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Aşırı alkol tüketimi
• Ailede inme veya GİA öyküsü
• İlerlemiş yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda listelenen GİA belirtilerinden herhangi biri aniden ortaya çıkarsa, zaman kaybetmeden 112'yi arayın.
• Belirtiler geçmiş olsa bile, aynı gün içinde acil servise başvurmak hayat kurtarıcı olabilir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce GİA geçirdiyseniz, doktorunuzun önerdiği sıklıkta düzenli kontrollere gidin.
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri değerlerinizi düzenli olarak ölçtürün ve takip edin.

Tanı

Doktor, belirtilerinizi ayrıntılı olarak dinler, nörolojik muayene yapar ve beynin görüntülenmesi ile kalp ve boyun damarlarına yönelik tetkikler isteyebilir. GİA tanısında amaç, inme riskini değerlendirmek ve altta yatan nedeni bulmaktır.

Yapılabilecek testler

• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Boyun damarlarına doppler ultrason
• Elektrokardiyogram (EKG)
• Kan testleri

Randevunuzda neler beklenir

GİA şüphesiyle hastanede birkaç saat veya gün kalmak gerekebilir. Bu sürede tetkikler yapılır ve inme riskini azaltacak tedavi planı hazırlanır. Herhangi bir acil durum gelişmemesi için gözlem altında tutulursunuz.

Tedavi

GİA tedavisinin temel amacı, gelecekte inme geçirme riskini ortadan kaldırmak veya en aza indirmektir. Tedavi, altta yatan nedenlere (tansiyon, kolesterol, kalp ritmi vb.) yönelik ilaçlar ve yaşam tarzı değişikliklerini içerir. Doktorunuz size en uygun tedavi planını belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları, önerilen dozda ve düzenli olarak kullanın.
• Sigara ve tütün ürünlerini bırakın.
• Alkol tüketimini sınırlayın ya da bırakın.
• Düzenli tansiyon ölçümü yapın ve sonuçları doktorunuzla paylaşın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan sulandırıcı ilaçlar (antikoagülan/antiagregan), tansiyon düşürücü ilaçlar, kolesterol düşürücü ilaçlar ve varsa diyabet ilaçlarını içeren bir tedavi planı oluşturabilir. Ayrıca kalp ritim bozukluğu gibi altta yatan bir neden bulunursa, bu duruma yönelik tedavi de uygulanır. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Boyun damarlarındaki (karotis) ciddi daralma bazı hastalarda cerrahi ile tedavi edilebilir. Bu yöntemlerden biri karotis endarterektomisi olarak adlandırılan plakların cerrahi olarak temizlenmesidir; bir diğeri ise damarı açmak için yerleştirilen bir stent ile yapılan anjiyoplastidir. Bu kararlar, hastanın genel sağlık durumu ve damar darlığının derecesine göre uzman hekim tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

GİA geçirdikten sonra inme geçirme endişesi yaşamak çok normaldir. Bu konuda doktorunuzla açıkça konuşun, önerilen kontrolleri aksatmayın ve ilaçlarınızı düzenli kullanın. Günlük yaşamınızda ailenizin de desteğini alarak bu süreci yönetebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı tamamen bırakın.
• Günde en az 30 dakika orta tempolu egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme, bisiklet).
• Sağlıklı ve dengeli beslenin; işlenmiş gıdalardan uzak durun.
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin; gevşeme egzersizleri ve hobiler destekleyicidir.
• Uyku düzeninize dikkat edin; uykusuzluk risk faktörlerini artırabilir.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme (zeytinyağı, sebze, meyve, balık ve tam taneli tahıllar) kalp ve damar sağlığı için önerilir. Tuz tüketimini azaltın ve günde yaklaşık 30 dakika orta tempolu aktivite yapmaya çalışın. Egzersize doktorunuzun onayıyla başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

GİA sonrası kaygı, huzursuzluk ve depresyon görülebilir. Unutmayın ki bu duygular normaldir ve yalnız değilsiniz. Hislerinizi aileniz, arkadaşlarınız ve doktorunuzla paylaşmak önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın; bu, sağlığınızın bir parçasıdır.

Önleme

Evet, GİA ve inme büyük ölçüde önlenebilir. Tansiyon, kolesterol ve kan şekerini kontrol altında tutmak, sigarayı bırakmak, sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve aşırı kilodan kaçınmak bu riski azaltmanın en etkili yollarıdır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kalp ve damar hastalıklarında tetikleyici olabilecek enfeksiyonlara karşı koruma sağlayabilir. Aşı olma zamanlaması ve gerekliliği için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği düzenli sağlık kontrollerini yaptırın. Özellikle 40 yaş üstü bireylerde tansiyon, kolesterol ve kan şekeri düzenli aralıklarla ölçülmelidir. Ailede kalp ve damar hastalığı öyküsü varsa kontroller daha erken yaşta başlamalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Erken dönemde gerçek inme geçirme riski yüksektir; GİA'dan sonraki ilk 48 saat ve ilk 90 gün en kritik dönemdir.
• Tedavi edilmeyen GİA, tekrarlayan geçici ataklara yol açabilir.
• Altta yatan neden kontrol altına alınmazsa, kalıcı beyin hasarına bağlı felç (inme) gelişebilir.

Uzun vadeli görünüm

GİA sonrası harekete geçen birçok kişi, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle sağlıklı ve uzun bir yaşam sürdürebilir. İnme riski önemli ölçüde azaltılabilir; bu yüzden GİA bir uyarı olarak görülmeli ve ciddiye alınmalıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.