Uyurgezerlik (Uykuda Yürüme)

Genel Bakış

Uyurgezerlik, kişinin derin uykudan kısmen uyanarak yataktan kalkıp yürümesi ya da bazı hareketler yapmasıdır. Kişi bu sırada uyanık gibi görünse de aslında uykudadır ve çoğu zaman yaptıklarını hatırlamaz. Genellikle uykunun ilk yarısında, derin uyku evresinde görülür.

Evet, uyurgezerlik oldukça yaygındır. Özellikle çocuklarda sık görülür; her 100 çocuktan yaklaşık 25-30'u en az bir kez uyurgezerlik yaşayabilir. Erişkinlerde ise yüzde 2-4 oranında görüldüğü tahmin edilmektedir.

Uyurgezerlik en çok 4-8 yaş arası çocuklarda görülür. Her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte, uyku yoksunluğu, stres veya bazı ilaçlar gibi nedenlerle yetişkinlerde de ortaya çıkabilir. Ailede uyurgezerlik öyküsü olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yataktan kalkıp odada veya evde dolaşmak
• Boş ve donuk bir bakışla çevreye bakmak
• Söylenenlere tepki vermemek veya anlamsız cevaplar vermek
• Pijama giymek, eşya toplamak gibi alışılmış hareketler yapmak
• Uyurgezerlik sırasında konuşmak veya mırıldanmak
• Olayı hatırlamamak; sabah uyandığında ne olduğunu bilmemek

Çocuklarda belirtiler

• Genellikle uykunun ilk birkaç saatinde ortaya çıkar.
• Çocuk ağlayabilir veya korkmuş görünebilir, ancak sakinleştirilmeye çalışıldığında tepki vermeyebilir.
• Çoğu çocuk ergenlikle birlikte bu durumdan tamamen kurtulur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yeni başlayan uyurgezerlik, bazı hastalıkların veya kullanılan ilaçların belirtisi olabilir.
• Yaşlılarda düşme ve yaralanma riski daha yüksektir.
• Demans veya huzursuz bacak sendromu gibi durumlarla ilişkili olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz uyku veya düzensiz uyku alışkanlığı
• Stres ve kaygı
• Ateşli hastalıklar
• Bazı ilaçlar (örneğin uyku ilaçları, sakinleştiriciler)
• Alkol kullanımı
• Genetik yatkınlık (ailede uyurgezerlik öyküsü)
• Uyku apnesi veya huzursuz bacak sendromu gibi diğer uyku sorunları

Risk faktörleri

• Ailede uyurgezerlik öyküsü
• 4-8 yaş arasında olmak
• Uyku yoksunluğu ve düzensiz uyku
• Stresli yaşam olayları
• Aşırı yorgunluk
• Bazı tıbbi durumlar veya kullanılan ilaçlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Uyurgezerlik sırasında yaralanma oluyorsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.
• Uyurgezerlik davranışları tehlikeli boyutlara ulaşıyorsa vakit kaybetmeden doktora görünün.
• Yetişkinde yeni başlayan ve sık tekrarlayan uyurgezerlik varsa en kısa sürede tıbbi değerlendirme alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uyurgezerlik aile bireylerini sürekli rahatsız ediyorsa ve gündüz yorgunluğuna yol açıyorsa.
• Uyku kalitesini ve günlük yaşamı etkiliyorsa.
• Çocukta uyurgezerlik sıklaşıyor ve ebeveynleri endişelendiriyorsa.

Tanı

Doktorunuz uyurgezerlik tanısı koymak için öncelikle sizden ve ailenizden detaylı bir uyku öyküsü alır. Uyurgezerlik sırasında yapılan davranışları, sıklığını ve tetikleyicileri anlamaya çalışır. Bazı durumlarda uyku testi (polisomnografi) istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve sağlık öyküsü
• Uyku günlüğü tutulması
• Uyku laboratuvarında yapılan uyku testi (polisomnografi)
• Gerekirse nörolojik değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz uyurgezerliğe yol açabilecek diğer uyku bozukluklarını da değerlendirecektir. Uyku testi sırasında bir gece hastanede kalmanız gerekebilir; bu sırada beyin dalgalarınız, kalp atışınız, solunumunuz ve bacak hareketleriniz izlenir. Bu test ağrısız ve genellikle tek gecelik bir işlemdir.

Tedavi

Uyurgezerlik tedavisinde öncelikle uyku ortamının güvenli hale getirilmesi ve tetikleyen faktörlerin ortadan kaldırılması hedeflenir. Altta yatan bir hastalık veya uyku bozukluğu varsa öncelikle o durum tedavi edilir.

Evde kişisel bakım

• Yatak odasının güvenliğini sağlayın: pencereleri kilitli tutun, kesici ve sivri eşyaları ortadan kaldırın.
• Uyurgezer kişinin yatacağı yeri zemin katta seçin.
• Kapı ve merdivenlere güvenlik kapıları veya alarmlar yerleştirin.
• Düzenli uyku saatleri oluşturun ve yeterli uyku almaya özen gösterin.
• Yatmadan önce stres yaratacak aktivitelerden kaçının, sakin bir ortam sağlayın.
• Uyurgezerlik sırasında kişiyi nazikçe yatağa yönlendirin; ani ve sert uyandırmaya çalışmayın.

Tıbbi tedaviler

Uyurgezerlik için ilaç tedavisi genellikle ilk seçenek değildir. Tedavide daha çok altta yatan uyku bozukluğu, stres veya ilaç kullanımı gibi nedenler ele alınır. Sık ve tehlikeli uyurgezerlik atakları olan bireylerde doktor, uyku düzenini destekleyici bazı tedavi yöntemleri veya davranışsal terapiler önerebilir. Hangi ilacın veya tedavinin uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi uyurgezerlik için gerekli değildir. Uyurgezerliğe neden olan uyku apnesi gibi durumlarda cerrahi gerekebilir, ancak bu doğrudan uyurgezerlik tedavisi değildir.

Bu durumla yaşamak

Uyurgezerlikle yaşarken en önemli şey güvenliği sağlamaktır. Aile üyeleri uyurgezerlik sırasında kişinin ne yapması gerektiği konusunda bilgilendirilmeli ve sakin bir şekilde yaklaşılmalıdır. Uyurgezerlik sırasında kişiyi korkutarak uyandırmaya çalışmamak gerekir; nazikçe yatağına geri götürmek yeterlidir. Sabah olduğunda kişi olayı hatırlamayacağı için onu suçlamamak veya alay etmemek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalkmaya çalışın.
• Yatmadan önce kafein ve alkol tüketiminden kaçının.
• Yatak odasını karanlık, sessiz ve serin tutun.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak yatma saatine çok yakın ağır egzersizden kaçının.
• Okul, iş veya özel yaşamdaki stresi yönetmek için gevşeme teknikleri deneyin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite uyku kalitesini artırarak uyurgezerlik sıklığını azaltabilir. Ancak yatmadan hemen önce ağır yemek yemek veya yoğun egzersiz yapmak uykuyu olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle yatmadan en az 2-3 saat önce yemeği bitirmiş olmak ve gün içinde düzenli hareket etmek genel olarak önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uyurgezerlik kişinin kendisini veya ailesini endişelendirebilir. Özellikle sık yaşanan ataklar kişide uykuya dalmadan önce korku ve gerginliğe yol açabilir. Bu durum uyku kalitesini düşürebilir ve gün içinde yorgunluğa neden olabilir. Bu duygularda bir sağlık çalışanı veya psikologdan destek almak faydalı olabilir.

Önleme

Uyurgezerliği tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da tetikleyici faktörleri azaltarak sıklığını düşürmek ve atakların zarar vermesini engellemek mümkündür. Yeterli uyku, düzenli uyku saatleri, stresten uzak durma ve güvenli bir uyku ortamı en önemli önlemlerdir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme, çarpma veya kesici cisimler nedeniyle yaralanma
• Evden dışarı çıkma ve kaza geçirme riski
• Uyku bölünmesine bağlı gündüz yorgunluğu ve dikkat dağınıklığı
• Aile bireylerinin uykusunun bozulması ve huzursuzluk
• Nadiren, karmaşık davranışlar sırasında kişinin kendisine veya başkasına zarar verme riski

Uzun vadeli görünüm

Uyurgezerlik çocukluk döneminde sık görülen ve çoğu zaman kendiliğinden düzelen bir durumdur. Yetişkinlerde de altta yatan nedenler tedavi edildiğinde ve güvenlik önlemleri alındığında uyurgezerlik büyük oranda kontrol altına alınabilir. Erken ve doğru bilgilendirme ile bu durum korkulacak bir sağlık sorunu olmaktan çıkar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.