Eozinofilik Özofajit Nedir?

Genel Bakış

Eozinofilik özofajit (EoE), yemek borusunun (ağızdan mideye giden kaslı tüp) kronik, alerjik iltihaplanma hastalığıdır. Bağışıklık sistemi bazı gıdalara veya çevresel alerjenlere aşırı tepki gösterdiğinde, yemek borusunun iç yüzeyinde eozinofil adı verilen bir tür beyaz kan hücresi birikir. Bu birikim iltihaplanmaya, ağrıya ve zamanla yemek borusunda darlıklara yol açabilir.

EoE nadir görülen bir hastalık olarak kabul edilir, ancak son yıllarda tanı konma sıklığı artmıştır. Bu artış hem hastalığın gerçek sıklığındaki değişikliklerden hem de hekimlerin hastalığı daha iyi tanımasından kaynaklanmaktadır.

EoE her yaşta görülebilir, ancak en sık çocukluk çağı ve genç erişkinlik döneminde tanı konur. Erkeklerde kadınlara göre daha sıktır. Astım, egzama, alerjik rinit veya gıda alerjisi olan kişilerde görülme riski daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yutma güçlüğü (disfaji)
• Yiyeceklerin yemek borusuna takılması
• Göğüs ağrısı veya yanma hissi
• Mide ekşimesi (reflü ilaçlarına yanıt vermeyen)
• Yemek yerken veya sonrasında rahatsızlık hissi

Çocuklarda belirtiler

• Beslenme güçlüğü, yemek seçme veya yemeyi reddetme
• Kusma, karın ağrısı veya huzursuzluk
• Kilo alamama veya kilo kaybı
• Bebeklerde beslenme sırasında aşırı ağlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Giderek artan ve belirgin yutma güçlüğü
• Yiyecek takılması (gıda impaksiyonu) nedeniyle acil başvuru ihtiyacı
• Uzun süreli mide ekşimesi şikayeti

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin bazı gıdalara (süt, yumurta, buğday, soya, yer fıstığı, deniz ürünleri gibi) alerjik tepki vermesi
• Çevresel alerjenlere (polen, ev tozu akarları vb.) karşı aşırı duyarlılık
• Yemek borusundaki kronik inflamasyonu tetikleyen genetik ve immünolojik faktörlerin etkileşimi

Risk faktörleri

• Ailede EoE veya alerjik hastalık öyküsü
• Astım, egzama veya mevsimsel alerjilerin bulunması
• Gıda alerjisi geçmişi
• Erkek cinsiyet
• Genç yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yiyecek birkaç saat içinde geçmeyen şekilde yemek borusuna takılmışsa
• Yutma güçlüğüne göğüs ağrısı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yutma güçlüğünüz sıklaşıyor veya artıyorsa
• Mide ekşimesi belirtileriniz normaldeki reflü ilaçlarına yanıt vermiyorsa
• Çocuğunuzda beslenme güçlüğü, tekrarlayan kusma veya kilo alamama varsa

Tanı

EoE tanısı koymak için doktorunuz sağlık öykünüzü alır, fizik muayene yapar ve genellikle üst gastrointestinal endoskopi ile yemek borusundan doku örneği (biyopsi) alır. Bu işlem, tanıyı doğrulamanın en güvenilir yoludur.

Yapılabilecek testler

• Üst gastrointestinal endoskopi: ağızdan ince bir kamera ile yemek borusunun incelenmesi
• Biyopsi: yemek borusunun iç yüzeyinden birkaç küçük doku örneği alınması
• Alerji testleri: gıdalara veya çevresel alerjenlere karşı duyarlılığın değerlendirilmesi
• Asit geri kaçışını ölçen pH testi (özofagus pH monitörizasyonu)

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi genellikle hafif sedasyon altında yapılır ve yaklaşık 15-20 dakika sürer. İşlemden sonra boğazda hafif ağrı olabilir, ancak kısa süre içinde geçer. Biyopsi sonuçları birkaç gün içinde çıkar; kesin tanı sonrası doktorunuz size tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak anlatacaktır.

Tedavi

EoE tedavisinin amacı yemek borusundaki iltihabı azaltmak, belirtileri ortadan kaldırmak ve uzun vadeli hasarları önlemektir. Tedavi kişiye özel olarak planlanır; genellikle ilaç tedavisi, diyet yönetimi ve gerektiğinde yemek borusunun genişletilmesi yöntemlerinden biri veya birkaçı kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri küçük lokmalar halinde ve iyice çiğneyerek yemek
• Yemek sırasında yudum yudum su içmek
• Yemeklerden sonra en az 2-3 saat dik pozisyonda kalmak
• Tetiklediğini düşündüğünüz gıdalardan doktorunuzun yönlendirmesiyle kaçınmak
• Çok kuru, sert veya lifli gıdaları yerken ekstra dikkatli olmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz mide asidini azaltan proton pompası inhibitörleri adı verilen ilaçlar önerebilir. Ayrıca yemek borusundaki iltihabı doğrudan azaltmak için yutularak kullanılan topikal steroidler (kortikosteroid sınıfı) de reçete edilebilir. Bu ilaçların isimleri ve dozları hastanın yaşına ve durumuna göre doktor tarafından belirlenmelidir. İlaç kullanımını doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli sürdürmek önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yemek borusunda ileri derecede darlık geliştiyse, endoskopi ile yemek borusunun balon veya özel aletlerle genişletilmesi (dilatasyon) işlemi yapılabilir. Bu işlem genellikle cerrahi bir operasyon değildir; EoE tedavisinde nadiren açık cerrahiye ihtiyaç duyulur.

Bu durumla yaşamak

EoE ile yaşarken en önemli konu düzenli doktor kontrolünü aksatmamak ve tedaviyi önerilen şekilde sürdürmektir. Belirtilerinizi bir günlükte takip etmek, hangi yiyecek veya durumların şikayetlerinizi artırdığını anlamanıza yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemek yerken acele etmemek ve her lokmayı iyice çiğnemek
• Haftalık yemek planları yaparak tetikleyici gıdalardan kaçınmayı kolaylaştırmak
• Stresi yönetmek ve yeterli uykuya özen göstermek
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularına düzenli gitmek

Diyet ve egzersiz

Beslenmede en önemli nokta, kişiye özel tetikleyici gıdaların belirlenmesi ve bunlardan uzak durulmasıdır. Eliminasyon diyeti olarak bilinen bu yöntemde doktor ve diyetisyen eşliğinde şüpheli gıdalar bir süre kesilir, ardından tek tek yeniden eklenerek tetikleyiciler bulunur. Bu süreçte yetersiz beslenmemek için diyetisyen desteği almak önemlidir. Yutma güçlüğü yaşamadığınız dönemlerde egzersiz yapmanızda sakınca yoktur; düzenli aktivite genel sağlığınıza katkı sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir yeme sorunu ile yaşamak kaygı, mutsuzluk ve sosyal ortamlardan kaçınmaya yol açabilir. Yemek yerken sürekli endişe duymak anlaşılabilir bir durumdur, ancak bu duygularla yalnız kalmayın. Doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak size yardımcı olabilir. Psikolojik destek, hastalıkla başa çıkmanın önemli bir parçasıdır.

Önleme

EoE'yi tamamen önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak tanı konulduktan sonra tetikleyici gıdalardan kaçınmak, doktor önerisiyle tedaviyi düzenli uygulamak ve kontrol randevularını aksatmamak hastalığın ilerlemesini ve atakların sıklığını önemli ölçüde azaltabilir.

Aşılar

EoE'ye karşı koruyan bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Belirtisi olmayan kişilere rutin tarama önerilmez. Yutma güçlüğü veya takılma hissi gibi belirtileri olan kişilerde tanı endoskopi ve biyopsi ile konur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yemek borusunda darlık gelişimi ve yiyecek takılmalarının sıklaşması
• Yemek borusunda yırtılma veya delinme riski
• Yutma fonksiyonunun kalıcı olarak bozulması
• Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği

Uzun vadeli görünüm

EoE tedavi edilebilir bir durumdur. Erken tanı ve uygun tedaviyle belirtiler büyük oranda kontrol altına alınır; çoğu kişi normal ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Tedavi bazen uzun süreli takip gerektirse de hastalık yaşamı tehdit edici değildir ve düzenli bakım ile yaşam kalitesi korunur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.