Hiperparatiroidizm: Paratiroid Bezlerinin Aşırı Çalışması

Genel Bakış

Hiperparatiroidizm, boynunuzda tiroit bezinizin arkasında bulunan dört küçük paratiroid bezinin normalden fazla çalışması ve kana çok fazla paratiroid hormonu (PTH) salgılamasıdır. Bu hormon, vücudunuzdaki kalsiyum ve fosfor dengesini düzenler. Aşırı çalışma kanınızda kalsiyumun yükselmesine yol açar.

Bu durum, toplumda çok nadir değildir. Ayakta tedavi gören hastalarda kanda kalsiyum yüksekliğinin en önemli nedenlerinden biridir. Özellikle 50 yaş üzeri kadınlarda daha sıktır.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 50-60 yaş arası kadınları etkiler. Erkeklerde daha az, çocuklarda ise nadirdir. Bazı genetik sendromlar ve böbrek hastalıkları ile ilişkili formları da vardır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu zaman hiçbir belirti vermez
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kemik ve eklem ağrıları
• Böbrek taşı oluşumu ve buna bağlı bel/kasık ağrısı
• Susama hissinde artış, sık idrara çıkma
• Depresyon, sinirlilik veya unutkanlık gibi ruhsal belirtiler

Çocuklarda belirtiler

• Boyun gelişiminde gerilik
• Kemik eğrilikleri ve bacak ağrıları
• Karın ağrısı, bulantı, iştahsızlık
• Aşırı susama ve sık idrara çıkma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç karışıklığı ve hafıza sorunları
• Kas güçsüzlüğü ve dengesizlik, düşme riski
• Kabızlık
• İştahsızlık ve kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Paratiroid bezlerinden birinde oluşan iyi huylu tümör (adenom) — vakaların çoğu bundan kaynaklanır.
• Dört bezin birden büyümesi (hiperplazi)
• Nadiren paratiroid kanseri
• Böbrek yetmezliği veya D vitamini eksikliği gibi durumlara bağlı olarak paratiroidlerin aşırı uyarılması

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 50 yaşın üzerinde olmak
• Boyun bölgesine daha önce radyasyon uygulanmış olması
• Uzun süre lityum (bipolar bozuklukta kullanılır) tedavisi almak
• Ailede hiperparatiroidizm öyküsü
• Böbrek hastalığı veya kalıcı D vitamini eksikliği

Ne zaman doktora görünmeli

Tanı

Tanı genellikle bir kan testinde kalsiyum düzeyinin yüksek çıkmasının ardından konur. Doktorunuz bu durumu değerlendirmek için ek testler isteyecektir. Ayrıca bazı görüntüleme yöntemleriyle sorunlu bezi belirlemeye çalışır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: Kalsiyum, paratiroid hormonu (PTH), D vitamini ve böbrek fonksiyon değerleri ölçülür.
• İdrar testi: İdrarla atılan kalsiyum miktarına bakılır.
• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA): Kemik erimesi olup olmadığı değerlendirilir.
• Görüntüleme: Ultrason veya sestamibi sintigrafisi ile paratiroid bezindeki anormal doku aranır.

Randevunuzda neler beklenir

Test süreci genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Kesin tanı konulduğunda, sizi endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanına yönlendirilirsiniz. Uzman, tedavi seçeneklerinizi ve takip planınızı sizinle birlikte belirleyecektir.

Tedavi

Tedavi, hastalığın türüne, kan kalsiyum düzeyine, kemik-böbrek durumuna ve belirtilerin şiddetine göre kişiye özel planlanır. Bazı hastalar yalnızca düzenli takip ile izlenirken, bazılarına ilaç tedavisi ya da cerrahi önerilir. Sağlık Bakanlığı'nın güncel kılavuzları doğrultusunda uzman hekiminiz sizin için en uygun seçeneği belirler.

Evde kişisel bakım

• Günde yeterli su içmek ve susuz kalmamaya özen göstermek
• Doktorunuzun önerisi olmadan kalsiyum veya D vitamini takviyesi kullanmamak
• Düzenli yürüyüş ve hafif egzersiz yapmak
• Sigara ve fazla alkolden kaçınmak
• İlaçlarınızı ve kontrollerinizi aksatmamak

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi olarak, kanda kalsiyumu düşürmeye veya paratiroid hormonunun etkilerini azaltmaya yönelik bazı ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar yalnızca uzman hekim tarafından reçete edilir ve düzenli laboratuvar takibi gerektirir. Ayrıca altta yatan D vitamini eksikliği veya böbrek hastalığı gibi durumlar da ayrıca tedavi edilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi (paratiroidektomi), hastalığın ana nedeni olan fazla çalışan bezin çıkarılmasını içerir. Şu durumlarda önerilir: kan kalsiyum düzeyinin normalin belirgin üzerinde olması, böbrek taşı veya böbrek hasarı, kemik erimesi, 50 yaş altında olmak veya hastalığın belirti vermesi. Ameliyat, deneyimli bir cerrah tarafından yapıldığında çoğu hastada hastalığı ortadan kaldırır.

Bu durumla yaşamak

Hastalıkla yaşarken en önemli şey, düzenli doktor kontrolünüzü aksatmamak ve hekiminizin önerdiği takip planına uymaktır. Belirtilerinizi, özellikle yorgunluk, ağrı ve ruh hali değişikliklerinizi not alarak doktorunuzla paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 2-2,5 litre su içmeye çalışın
• Düzenli yürüyüş ve denge egzersizleri yaparak kemik sağlığınızı koruyun
• Sigara içmemeye çalışın, alkolü sınırlandırın
• Aşırı tuz tüketiminden kaçının, böbreklerinizi koruyun

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde kalsiyumu tamamen kesmeyin; doktorunuz size uygun miktarı söyleyecektir. Çoğu hastada normal porsiyonel süt, yoğurt, peynir yemek güvenlidir. Aşırı kalsiyum takviyesi almayın. Egzersiz, kemik kaybını yavaşlatmada önemlidir; ancak ağır kaldırma gibi aktivitelerden önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hiperparatiroidizm yorgunluk, depresyon, sinirlilik ve unutkanlık gibi ruhsal belirtilere yol açabilir. Bu belirtiler tedavi ile genellikle düzelir. Ancak kendinizi kötü hissediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin; bu durumun sizin suçunuz olmadığını unutmayın.

Önleme

Primer hiperparatiroidizm çoğunlukla önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak D vitamini eksikliği ve böbrek hastalığına bağlı sekonder hiperparatiroidi, yeterli D vitamini almak, düzenli sağlık kontrolü yaptırmak ve kronik böbrek hastalığını iyi yönetmek ile önlenebilir veya geciktirilebilir.

Aşılar

Hiperparatiroidiye özel bir aşı yoktur. Genel aşı takviminizi güncel tutmanız genel sağlığınız için önemlidir.

Tarama programları

Toplumda herkese rutin tarama önerilmez. Ancak ailesinde hiperparatiroid veya genetik sendrom öyküsü olan kişiler, doktorlarına danışarak kalsiyum ve paratiroid hormon düzeylerini ölçtürebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik erimesi (osteoporoz) ve artmış kırık riski
• Böbrek taşı oluşumu ve böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Yüksek kan basıncı ve kalp-damar hastalıkları riskinde artış
• Hafıza sorunları, depresyon ve bilişsel işlevlerde azalma
• Çok ileri durumda hiperkalsemi krizi (ciddi yaşam tehdidi)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı konulan ve uygun şekilde tedavi edilen hastaların çoğunda belirtiler geriler, kemik yoğunluğu iyileşir ve böbrek hasarı durur. Cerrahi başarı oranları yüksektir ve hastalar normal yaşamlarına dönebilir. Düzenli takip ve tedavi ile bu hastalıkla uzun yıllar sorunsuz yaşamak mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.