Baş ve Boyun Kanserleri: Belirtiler, Tedavi ve Destek

Genel Bakış

Baş ve boyun kanseri; ağız, boğaz, gırtlak (ses kutusu), burun, sinüsler, tükürük bezleri ve lenf düğümleri gibi baş ve boyun bölgesinde bulunan organlarda başlayan bir kanser türüdür. Bu kanserler beyin tümörlerinden farklıdır. Vücudun bu bölgesindeki hücreler kontrolsüz şekilde çoğalmaya başladığında oluşur.

Baş ve boyun kanserleri, dünya genelinde en sık görülen kanser türlerinden biridir. Tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 4-5'ini oluşturur. Erkeklerde kadınlara göre daha yaygındır.

Bu kanser türü daha çok 50 yaş üstü kişilerde görülür. Erkeklerde risk, kadınlara oranla belirgin şekilde yüksektir. Uzun süre tütün ürünleri kullananlar, aşırı alkol alanlar ve HPV enfeksiyonu olanlar diğerlerine göre daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağız içinde veya dudakta 2-3 haftadan uzun süren, iyileşmeyen yara
• Boğazda geçmeyen ağrı veya yutkunma güçlüğü
• İki haftadan uzun süren ses kısıklığı veya ses değişikliği
• Boyunda ele gelen şişlik veya kitle
• Tek tarafta hissedilen kulak ağrısı
• Sürekli burun tıkanıklığı veya burun kanaması
• Ağızda, diş etlerinde veya dilde beyaz ya da kırmızı lekeler

Çocuklarda belirtiler

• Baş ve boyun kanserleri çocuklarda çok nadirdir. Ancak boyunda şişlik, sürekli boğaz ağrısı, solunumda hırıltı veya iyileşmeyen ağız yarası gibi bulgular varsa mutlaka bir çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde belirtiler, diş protezi uyumsuzluğu veya reflü gibi başka nedenlerle karışabilir. Özellikle takma dişlerin yarattığı yaralar, uzun süreli ses kısıklığı, kilo kaybı ve boyunda ağrısız şişlik fark edilirse aile hekimine başvurmak gerekir.

Nedenler

Ana nedenler

• Baş ve boyun kanserlerinin kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak hücrelerin genetik yapısında hasar oluşması sonucu kanser başlar. En önemli tetikleyiciler tütün ürünleri ve aşırı alkoldür. İnsan papilloma virüsü (HPV) ve Epstein-Barr virüsü (EBV) enfeksiyonları da bazı türlerle ilişkilidir.

Risk faktörleri

• Sigara, puro, pipo veya çiğneme tütünü kullanmak
• Alkolü aşırı tüketmek
• HPV ve EBV virüs enfeksiyonu
• Ağız hijyeninin kötü olması
• Asbest, toz, boya veya kimyasal maddelere mesleki maruziyet
• Bir yakınında baş-boyun kanseri öyküsü bulunmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boynunuzda hızla büyüyen bir şişlik, yutkunurken takılma hissi, nefes darlığı veya sürekli kanama varsa zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşağıdakilerden herhangi birini fark ederseniz birkaç gün içinde doktorunuza görünün: ağız yarasının 2-3 haftadan uzun sürmesi, ses kısıklığının üç haftayı geçmesi, yutma sırasında boğazda takılma hissi, tek taraflı kulak ağrısı, boyunda ele gelen – ağrılı veya ağrısız – şişlik.

Tanı

Doktor önce sizi dinler ve belirtilerinizi sorar. Ardından ağız, boğaz, boyun lenf düğümleri, baş ve boyun bölgesini ışıklı bir aletle (endoskop) dikkatlice muayene eder. Şüpheli bir alan görürse, bunu kesinleştirmek için dokudan küçük bir örnek alır (biyopsi).

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Baş, boyun, ağız ve boğazın aynalı aletlerle incelenmesi
• Endoskopi: Işıklı ince bir tüple ses telleri, yutak ve gırtlağın görüntülenmesi
• Biyopsi: Lokal anesteziyle alınan minik doku örneğinin mikroskopta incelenmesi
• Görüntüleme yöntemleri: Bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR) veya PET-BT gibi taramalar
• HPV testi: Özellikle boğaz ve bademcik kanserlerinde tümör dokusunda HPV varlığı araştırılır

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır ve birkaç dakika sürer. Biyopsi sırasında hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. İlk değerlendirme için genellikle bir kulak burun boğaz (KBB) uzmanına yönlendirilirsiniz.

Tedavi

Tedavi, kanserin türüne, bulunduğu bölgeye, evresine ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir. Tedavi ekibi; kulak burun boğaz uzmanı, tıbbi onkolog, radyasyon onkoloğu, diş hekimi, beslenme ve konuşma terapistinden oluşabilir. Amaç hem kanseri kontrol altına almak hem de konuşma, yutma ve görünüm gibi işlevleri korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın
• Sigara ve alkolü bırakın; bırakmakta zorlanıyorsanız destek alın
• Ağız bakımına özen gösterin; yumuşak diş fırçası kullanın
• Bol sıvı tüketin; ağız kuruluğuna karşı küçük yudumlarla su için
• Yutma güçlüğü varsa yumuşak, sulu ve püre kıvamında gıdalar tercih edin
• Dinlenmek için zaman ayırın ve enerjinizi dengeli kullanın

Tıbbi tedaviler

Cerrahi, tümörün ve bazen çevresindeki bir miktar sağlıklı dokunun çıkarılmasıdır. Radyoterapi (ışın tedavisi) yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerini yok etmeyi hedefler. Kemoterapide ise kanser hücrelerinin büyümesini durduran ilaçlar kullanılır. Bazı hastalarda hedefe yönelik ilaçlar veya immünoterapi (bağışıklık sistemini güçlendiren tedaviler) uygulanabilir. Hangi tedavi veya kombinasyonun uygun olduğuna doktor ekibi karar verir. Tedaviler tek başına veya birlikte uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Erken evre tümörlerde ve hastalığın tek bir bölgede sınırlı olduğu durumlarda cerrahi ilk tedavi seçeneği olabilir. Ameliyatla tümör çıkarıldıktan sonra gerekirse konuşma ve yutma fonksiyonlarını düzeltmek için rekonstrüktif (onarıcı) cerrahi yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sürecinde yorgunluk, ağız yaraları, tat değişiklikleri, ağız kuruluğu, yutma ve konuşma güçlüğü gibi yan etkiler görülebilir. Bu durumlar çoğunlukla geçicidir ve destekleyici bakımla hafifletilebilir. Ağız bakımını düzenli yapmak, öğünleri küçük tutmak ve doktor kontrolünde ağrı yönetimi günlük yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Yapay tükürük veya su ile ağız kuruluğunu gidermek
• Konuşma terapisine gitmek
• Düzenli olarak diş hekimi kontrolüne katılmak
• Destek gruplarına katılarak deneyim paylaşmak

Diyet ve egzersiz

Yumuşak, nemlendirilmiş ve besleyici gıdalar tüketmek yutmayı kolaylaştırır. Çorba, yoğurt, püre haline getirilmiş sebzeler ve protein açısından zengin besinler iyi seçeneklerdir. Öğünleri az ve sık yemek, yorgunluğu azaltır. Günde kısa yürüyüşler yapmak, doktorunuz onaylarsa kas gücünü ve moralinizi destekler. Vücut ağırlığında belirgin kayıp varsa mutlaka beslenme uzmanından yardım isteyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve tedavisi, korku, kaygı, üzüntü ve belirsizlik duygularını tetikleyebilir. Bu duyguları yaşamak çok doğaldır. Psikolog veya psikiyatrist desteği almak, duyguları yönetmeyi kolaylaştırır. Aile ve arkadaşlarla açık iletişim kurmak da yükü hafifletir.

Önleme

Baş ve boyun kanserlerinin önemli bir kısmı önlenebilir. Sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak ve HPV aşısı yaptırmak en etkili korunma yollarıdır. Düzenli diş hekimi muayenesi ve ağız hijyeni de erken bulguların yakalanmasına yardımcı olur.

Aşılar

HPV aşısı, genital siğillerin ve bazı kanserlerin yanı sıra HPV ile ilişkili baş ve boyun kanserlerine karşı da koruma sağlar. Türkiye'de HPV aşısı, Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen risk gruplarına ve takvime göre uygulanmaktadır. Aşı hakkında doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Baş ve boyun kanserleri için herkese uygulanan standart bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli ağız muayenesi ve diş hekimi kontrolleri, ağız içindeki yaraların ve öncü lezyonların erken fark edilmesini sağlar. Sağlık kuruluşlarındaki muayeneler sırasında baş ve boyun bölgesi de rutin olarak değerlendirilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin çevre doku ve lenf düğümlerine yayılması
• Yutma güçlüğüne bağlı beslenme yetersizliği
• Nefes yolunun tıkanması sonucu solunum sorunları
• Sürekli ağrı, kanama ve enfeksiyon riskinin artması
• Konuşma ve yutma fonksiyonlarının kalıcı olarak bozulması

Uzun vadeli görünüm

Erken evrede yakalanan baş ve boyun kanserlerinde iyileşme oranları yüksektir. Tedavi sonrası pek çok kişi günlük yaşamına döner. İleri evrede bile modern tedavi yöntemleriyle hastalığın kontrol altına alınması ve yaşam kalitesinin korunması mümkündür. Tedavi sürecinde umudu ve destek almayı hatırlamak önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.