Hirsutizm (Aşırı Tüylenme) Nedir?

Genel Bakış

Hirsutizm, kadınlarda yüz, göğüs, sırt, karın gibi erkek tipi tüylenmenin tipik olduğu bölgelerde koyu ve kalın tüylerin aşırı miktarda uzamasıdır. Bu durum genellikle vücuttaki erkeklik hormonları (androjenler) seviyesindeki artıştan veya vücudun bu hormonlara karşı aşırı hassasiyetinden kaynaklanır. Tüylenme bazı kadınlarda normal ve zararsız olabilir, ancak belirgin bir artış altta yatan bir sağlık sorununa işaret edebilir.

Evet, hirsutizm yaygın bir şikâyettir. Doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık %5-10'unu etkiler.

Genellikle ergenlik sonrası kadınları etkiler. En sık polikistik over sendromu olan kadınlarda görülür. Ayrıca aile öyküsü olanlarda ve bazı etnik kökenlerden gelenlerde daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Üst dudağın üzerinde ve çenede koyu, kalın tüyler
• Göğüs bölgesinde tüylenme
• Sırt ve karın bölgesinde, özellikle göbek deliğinin altında tüylenme
• İç uyluk ve kalça bölgesinde tüylenme
• Adet düzensizlikleri
• Akne ve yağlı cilt
• Seste kalınlaşma, saç dökülmesi (ilerlemiş durumlarda)

Nedenler

Ana nedenler

• Polikistik over sendromu (yumurtalıkların normalden fazla erkeklik hormonu üretmesi)
• Ailesel (kalıtsal) yatkınlık
• Böbrek üstü bezlerinde aşırı hormon üretimi
• Bazı ilaçların yan etkisi olarak
• Nadir olarak yumurtalık veya böbrek üstü bezlerinde tümör
• Metabolik sendrom ve insülin direnci

Risk faktörleri

• Ailede hirsutizm öyküsü olanlar
• Polikistik over sendromu tanısı olanlar
• Yüksek vücut kitle indeksi (fazla kilo)
• Bazı etnik kökenler (örneğin Akdeniz veya Orta Doğu kökenliler) daha sık tüylenme eğiliminde olabilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tüylenme çok hızlı ilerliyorsa ve yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüz, göğüs, sırt gibi bölgelerde istenmeyen tüylenme sizi rahatsız ediyorsa aile hekiminize danışın.
• Adet düzensizlikleri, akne, kilo artışı eşlik ediyorsa kadın hastalıkları veya dahiliye uzmanına görünün.

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü alır, ailenizde benzer durumları sorgular ve fizik muayene yapar. Tüylenmenin yaygınlığını ve tipini değerlendirir. Altta yatan nedeni belirlemek için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: testosteron, DHEA-S, prolaktin, LH/FSH gibi hormon düzeylerine bakılır.
• Pelvik ultrason ile yumurtalıkların yapısı incelenir.
• Böbrek üstü bezi değerlendirmesi için ek testler yapılabilir.
• Bazı durumlarda endokrinoloji uzmanına yönlendirme gerekebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci genellikle muayene ve kan tahlilleri ile tamamlanır. Sonuçlar çıktığında doktorunuz size altta yatan nedeni, tedavi seçeneklerini ve sürece dair beklentileri açıklar. Gerekirse sizi endokrinoloji, dermatoloji veya kadın doğum bölümüne yönlendirir.

Tedavi

Hirsutizm tedavisinde amaç çoğunlukla yeni tüylerin çıkışını yavaşlatmak ve mevcut tüyleri gidermektir. Tedavi planı altta yatan nedene, hastanın yaşına, sağlık durumuna ve beklentilerine göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Tüy gidermede size uygun yöntemi seçin; tıraş, ağda, epilatör veya elektroliz gibi seçenekler hakkında doktorunuzdan bilgi alın.
• Cildinizi düzenli temizleyin ve tahriş edici ürünlerden kaçının.
• Sağlıklı kilonuzu korumaya çalışın; fazla kilo insülin direncini artırabilir.
• Stresle başa çıkma teknikleri öğrenin; stres hormon dengesini olumsuz etkileyebilir.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi olarak doktorunuz hormonal dengeyi düzenleyen doğum kontrol hapları, androjen reseptörlerini bloke eden ilaçlar veya insülin direncini azaltmaya yardımcı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların etkisini göstermesi genellikle 6-12 ay sürebilir. Ayrıca lazer ve IPL gibi kozmetik tüy azaltma yöntemleri de doktor kontrolünde uygulanabilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna mutlaka sağlık uzmanınız karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadir durumlarda yumurtalık veya böbrek üstü bezlerinde tümör saptanırsa cerrahi tedavi gerekebilir. Bu durumda konunun uzmanı bir cerrah tarafından değerlendirilirsiniz.

Bu durumla yaşamak

Hirsutizm ile günlük yaşamda düzenli tüy giderme gerekebilir. Kendinize en uygun yöntemi bulup düzenli uygulamanız, görünümünüzü kontrol altında tutmanıza yardımcı olur. İlaç tedavisi önerildiyse onu düzenli kullanmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu egzersiz yapın.
• Sağlıklı beslenin, şekerli ve işlenmiş gıdaları azaltın.
• Yeterli ve düzenli uyuyun.
• Cildinize zarar verecek agresif tüy alma yöntemlerinden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Fazla kilo insülin direncini artırarak hormon dengesini bozabilir. Dengeli bir beslenme programı ve düzenli fizik aktivite, altta yatan nedenin yönetiminde büyük önem taşır. Özellikle polikistik over sendromu olan kadınlarda kilo vermek tüylenmeyi azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hirsutizm görünümü etkilediği için özgüveni zedeleyebilir, kaygı ve depresyon riskini artırabilir. Bu duygular yaşamak normaldir. Yalnız olmadığınızı bilin; bir ruh sağlığı uzmanından destek almak güçlenmenizi sağlar. Sağlık Bakanlığı'nın psikolojik destek birimleri hakkında aile hekiminizden bilgi isteyebilirsiniz.

Önleme

Hirsutizmin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da altta yatan nedenleri kontrol altına almak, örneğin sağlıklı yaşam tarzıyla insülin direncini yönetmek, belirtilerin ilerlemesini yavaşlatabilir. Ailesel yatkınlık varsa tamamen önlemek mümkün olmayabilir.

Aşılar

Hirsutizm ile ilişkili bilinen bir aşı yoktur.

Tarama programları

Özellikle adet düzensizliği, kısırlık veya şiddetli akne gibi belirtileri olan kadınlarda düzenli jinekolojik kontrol ve hormonal değerlendirme önerilir. Aile hekiminiz bu konuda size yol gösterebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan polikistik over sendromu veya insülin direnci ilerleyebilir.
• Görünüm kaygısı nedeniyle depresyon ve sosyal izolasyon gelişebilir.
• Nadiren tümör kaynaklı hormonal artış ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
• Yanlış tüy alma yöntemleri cilt tahrişine, yanıklara ve enfeksiyona neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Hirsutizm tedavi edilebilir bir durumdur. Tedaviyle tüylenme azalır, ancak mevcut tüylerin tamamen kaybolması zaman alabilir. Sabırlı olmak, doktorunuzla düzenli iletişimde kalmak ve bakımınıza özen göstermek çok önemlidir. Pek çok kadın bu durumu etkili şekilde yönetir ve yaşam kalitesini artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.