Dışkı Kaçırma (Fekal İnkontinans)

Genel Bakış

Dışkı kaçırma, bağırsak hareketlerini kontrol edememe durumudur. Yani gaz, sıvı veya katı dışkının istem dışı ve zamanında yapılamayan şekilde dışarı çıkmasıdır. Bu durum kişinin günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyebilir, ancak doğru tedavi ile büyük ölçüde iyileştirilebilir.

Dışkı kaçırma toplumda sanılandan daha yaygındır, ancak kişiler utanç nedeniyle doktora başvurmakta zorlanır. Erişkinlerin yaklaşık yüzde 5-10 kadarında görülebileceği tahmin edilmektedir.

Her yaşta görülebilir, ancak daha çok orta ve ileri yaşlarda, doğum yapmış kadınlarda, anal cerrahi geçirmiş kişilerde ve bazı sinir veya bağırsak hastalıkları olanlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani ve engellenemez dışkılama ihtiyacı
• Gaz kaçırma
• Sıvı dışkı sızıntısı
• Katı dışkıyı tutamama
• Tuvalete yetişememe
• İç çamaşırda veya yatakta dışkı izi
• Günlük yaşamda durumu gizleme ihtiyacı

Çocuklarda belirtiler

• Kabızlığa bağlı sıvı dışkı sızıntısı
• Tuvalet eğitimi sırasında geçici kontrol kaybı
• Çocuğun tuvalete gitmekten kaçınması
• Karın ağrısı ve şişkinlik eşliğinde dışkı kaçırma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Pelvik taban kaslarında zayıflık nedeniyle sızıntı
• Hareket kısıtlılığına bağlı tuvalete yetişememe
• İdrar kaçırma ile birlikte görülebilir
• Bilişsel gerileme veya kullanılan ilaçların etkisiyle kontrol güçlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Anal sfinkter kaslarında zayıflık veya hasar
• Doğum sırasında anal kas veya sinir hasarı
• Kronik kabızlık veya sürekli ishal
• Rektal prolapsus (rektumun dışarı sarkması)
• Diyabet, multipl skleroz veya omurilik yaralanması gibi sinir hastalıkları
• Pelvik taban kaslarının zayıflığı
• Hemoroid veya anal cerrahi sonrası hasar
• Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi bağırsak inflamatuvar hastalıkları

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Doğum sayısı ve doğum şekli (özellikle vajinal doğum)
• Aşırı kilolu olmak
• Fiziksel aktivite azlığı
• Diyabet, beyin ve sinir hastalıkları
• Sürekli ishal veya kabızlık
• Sigara içmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkı kaçırma ile birlikte ateş ve şiddetli karın ağrısı varsa
• Dışkıda kan görürseniz
• Dışkılama alışkanlığınızda aniden ve belirgin bir değişiklik olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Herhangi bir dışkı kaçırma problemi yaşıyorsanız, bir kez olsa bile doktorunuzla konuşun.
• Bu durum günlük yaşamınızı, uykunuzu veya sosyal aktivitelerinizi etkiliyorsa mutlaka başvurun.
• Daha önce bu konuda hiç yardım almadıysanız, aile hekiminizden veya bir genel cerrahi uzmanından randevu alın.

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü alır, belirtilerinizi ayrıntılı şekilde dinler ve fizik muayene yapar. Rektal muayene (eldivenli parmak ile yapılan) sfinkter kaslarının gücünü değerlendirmeye yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Anoskopi veya proktoskopi (makattan küçük bir kamera ile bakılması)
• Anal manometri (sfinkter basıncının ölçülmesi)
• Endoanal ultrasonografi (kas hasarını görüntüleme)
• Defekografi (dışkılama sırasında röntgenle bağırsak hareketinin incelenmesi)
• Gerektiğinde kolonoskopi veya sinir iletim çalışmaları

Randevunuzda neler beklenir

Muayene biraz rahatsız edici olabilir, ancak kısa sürer ve genellikle ağrı yapmaz. Tanı koyabilmek için bazı tetkikler gerekebilir. Doktorunuz ayrıca bir hemşire, fizyoterapist veya uzman hekimle birlikte çalışmanızı önerebilir.

Tedavi

Dışkı kaçırmanın tedavisi, altta yatan nedene ve şiddete göre değişir. Çoğu kişide yaşam tarzı değişiklikleri, bağırsak eğitimi ve pelvik taban egzersizleri ile önemli iyileşme sağlanabilir.

Evde kişisel bakım

• Dışkı kıvamını düzenlemeye çalışın; ishal veya kabızlık sorunlarınızı doktorunuza danışarak yönetin.
• Günde yeterli sıvı ve lif (posa) almaya özen gösterin.
• Düzenli tuvalet saatleri oluşturun ve tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin.
• Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri) hakkında bilgi alın ve düzenli yapın.
• Ağır kaldırmaktan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Tedavide bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı ilaçlar kullanılabilir. Doktorunuz koruyucu pedler veya özel iç çamaşırlar gibi ürünler önerebilir. Ayrıca rektal irrigasyon (makattan ılık su ile yıkama) ve biofeedback tedavisi (cihazlarla kas eğitimi) bazı durumlarda etkilidir. Pelvik taban fizyoterapisi de sıklıkla önerilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu tedavilerin yetersiz kaldığı, sfinkter hasarı veya rektal prolapsusun olduğu durumlarda ameliyat düşünülebilir. Cerrahi seçenekler; doku onarımı, destekleme veya yapay sfinkter gibi farklı yöntemleri içerebilir. Hangi cerrahinin uygun olduğunu genel cerrahi uzmanı ile değerlendirmelisiniz.

Bu durumla yaşamak

Dışkı kaçırma ile yaşamak zordur, ancak planlama ve doğru ürünlerle sosyal yaşamınızı sürdürmeniz mümkündür. Dışarı çıkarken yanınıza koruyucu ürünler ve yedek iç çamaşırı alabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli tuvalet saatleri oluşturun.
• Bağırsak hareketlerinizi ve beslenmenizi takip etmek için günlük tutun.
• Sıvı tüketiminizi dengede tutun; çok az veya çok fazla olmasın.
• Aşırı hareketsizlikten kaçının ve düzenli hafif egzersiz yapın.
• Utanç duygusu nedeniyle kendinizi sosyal olarak izole etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (sebze, meyve, kepekli tahıllar) dışkı kıvamını iyileştirebilir. Ancak aşırı lif gaz ve sızıntıyı artırabilir; bu nedenle ayarlamayı doktor veya diyetisyen eşliğinde yapın. Kafein, alkol ve çok yağlı yiyecekler bazı kişilerde şikayetleri artırabilir. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersiz pelvik taban sağlığına yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu durum; utanç, kaygı, depresyon ve sosyal izolasyona yol açabilir. Duygusal sağlığınız en az fiziksel sağlığınız kadar önemlidir. Yaşadığınız sıkıntıyı sevdiklerinizle veya bir danışmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse ruh sağlığı desteği almayı ihmal etmeyin.

Önleme

Dışkı kaçırma her zaman önlenemez, ancak bazı riskleri azaltmak mümkündür. Sağlıklı bağırsak alışkanlıkları, düzenli egzersiz, pelvik taban kaslarını güçlendirmek, kronik hastalıkları kontrol altında tutmak ve kabızlıktan kaçınmak riski azaltabilir. Doğum veya cerrahiye bağlı hasar her zaman önlenemeyebilir.

Tarama programları

Rutin bir tarama önerilmez, ancak risk grubundaki kişilerin düzenli doktor kontrolünde değerlendirilmesi yararlı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt tahrişi ve mantar enfeksiyonu
• İdrar yolu enfeksiyonu riskinde artış
• Sosyal izolasyon, depresyon ve anksiyete
• İş ve günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlılık
• Bağırsak kontrolünün daha da kötüleşmesi

Uzun vadeli görünüm

Dışkı kaçırma tedavi edilebilir bir durumdur. Uygun değerlendirme ve tedavi ile kişilerin büyük çoğunluğu belirgin iyileşme veya tam kontrol sağlar. Tedaviye erken başlamak sonuçları olumlu etkiler; bu nedenle doktorunuza zamanında başvurmanız çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.