Rektal Prolaps (Makatta Sarkma)

Genel Bakış

Rektal prolaps, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun (son bağırsak) yerinden aşağı kayması ve bazen anüsten (makat) dışarı çıkmasıdır. Bu durum, makat bölgesinde pembe-kırmızı bir şişlik ya da doku gibi görünebilir.

Kesin görülme sıklığı net olmamakla birlikte, rektal prolaps toplumda pek yaygın değildir. Ancak bebeklik döneminde, ileri yaşta ve uzun süren kabızlık sorunu olan kişilerde daha sık karşılaşılır.

Her yaştan insanda görülebilir. Yeni doğan ve küçük çocuklarda, ileri yaştaki kadınlarda, pelvik taban kasları zayıf olan kişilerde ve kronik (uzun süreli) kabızlık yaşayanlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Makat bölgesinde kırmızı-pembe bir şişlik veya yumru hissetme
• Dışkılama sırasında ya da sonrasında doku dışarı çıkması
• Makat çevresinde rahatsızlık, sızı veya ağrı
• Kanama veya sümüksü akıntı
• Bağırsakları tam boşaltamama hissi

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklik ve çocuklukta makat bölgesinde kiraz ya da küçük sosis şeklinde kızarık dokunun görülmesi
• Genellikle dışkılama sırasında olur ve kendiliğinden ya da elle geri itilebilir
• Bu durum çocuklarda çoğunlukla geçicidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Doku dışarı çıkabilir ve otururken veya yürürken sürtünme hissi verir
• Pelvik taban zayıflığı nedeniyle tam boşaltamama ve idrar kaçırma da birlikte görülebilir
• Kabızlık ve ıkınma daha sık olduğu için rahatsızlık daha belirgindir

Nedenler

Ana nedenler

• Rektumu yerinde tutan kas ve bağların zayıflaması
• Kronik (uzun süreli) kabızlık ve dışkılama sırasında aşırı ıkınma
• Doğum sırasında pelvik tabanın zorlanması
• Kronik öksürük veya sürekli ağır kaldırma nedeniyle karın içi basıncın artması
• Sinir hasarına veya kas zayıflığına yol açan bazı nörolojik hastalıklar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak ve birden fazla doğum yapmış olmak
• Uzun süre tuvalette oturma alışkanlığı
• Pelvik taban kaslarını zayıflatan durumlar
• Obezite veya aşırı kilo

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışarı çıkan doku geri itilemiyorsa ve ağrı şiddetliyse aynı gün
• Makat deliğinden kötü kokulu veya kanlı akıntı geliyorsa
• Yüksek ateş varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Arada bir makat bölgesinde şişlik ya da sarkma fark ediyorsanız
• Dışkılamada zorlanma veya tam boşaltamama hissi sürekli ise
• Bu belirtiler yaşam kalitenizi etkiliyorsa

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve makat bölgesini muayene eder. Sizden tuvalette ıkınmanızı isteyerek sarkmayı görmek isteyebilir. Ayrıca bağırsak alışkanlıklarınız ve doğum öykünüz hakkında sorular sorar.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve makatın gözle görülerek değerlendirilmesi
• Gerekirse ıkınma anında muayene
• Bazı durumlarda rektoskopi veya kolonoskopi (iç kameralı inceleme)
• Anorektal manometri (makat kas gücünü ve hissini ölçen test)
• Nadiren defekografi (dışkılama anında çekilen özel röntgen)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene kısa sürebilir ve rahatsız edici olabilir, ancak doktorunuz nazik olur. Tanı için genellikle ileri tetkiklere gerek kalmaz. Tanı konulduktan sonra sizinle tedavi seçeneklerini konuşur.

Tedavi

Tedavi, sarkmanın miktarına, yaşa, altta yatan nedene ve şikayetlerin günlük yaşamı etkileme düzeyine göre planlanır. Çoğu kişi için önce ilaçsız, basit yaklaşımlar denenir; gerekirse cerrahi değerlendirme yapılır.

Evde kişisel bakım

• Günde yeterli su için ve lifli beslenin (sebze, meyve, tam tahıl)
• Kabızlığı önlemek için doktor önerisiyle gaita yumuşatıcı veya lif takviyesi kullanın
• Tuvalette uzun süre oturmayın ve aşırı ıkınmaktan kaçının
• Dışarı çıkan dokuyu kaygan bir bez veya ped ile yavaşça geri itmeyi deneyin; ancak bunu hekiminiz tarif ettikten sonra yapın
• Hijyen için makat bölgesini ılık suyla temizleyin, tahriş edici sabunlardan kaçının

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz kabızlığı azaltmak için bazı düzenleyici tedaviler önerebilir. Pelvik taban kaslarını güçlendirmek amacıyla Kegel egzersizleri ve biyofeedback (kas kontrolünü öğreten bir yöntem) adı verilen eğitimler uygulanabilir. Kadınlarda, gerekli durumlarda, organları destekleyen bir peser halkası denenebilir. İlaç önerileri ve dozları mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evre prolapsta, sarkma şiddetliyse ve diğer yöntemlerle düzelmiyorsa cerrahi tedavi düşünülür. Ameliyatla bağırsak yerine sabitlenebilir veya sarkan doku onarılabilir. Hangi yöntemin seçileceğini genel cerrahi uzmanı belirler.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatınızda düzenli tuvalet alışkanlığı edinmek ve kabızlıktan kaçınmak önemlidir. Doktorunuzun önerdiği egzersizleri aksatmadan yapın. Ağır eşya kaldırmak yerine başkalarından yardım isteyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kabızlığı önlemek için posa açısından zengin beslenin
• Günde en az 8-10 bardak su içmeye çalışın
• Düzenli yürüyüş ve pelvik taban egzersizleri yapın
• Sigara içmeyin; kronik öksürük sarkmayı artırabilir

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (mercimek, kuru baklagiller, sebzeler, meyveler) ve bol su kabızlığı azaltır. Yürüyüş, yüzme gibi hafif egzersizler bağırsak hareketlerini düzenler. Doktorunuz onaylarsa pelvik taban kaslarını güçlendiren Kegel egzersizlerini her gün yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu durum utanç ya da kaygı yaratabilir. Ancak sarkma bir kas zayıflığı veya bağırsak problemi olup kişisel bir kusur değildir. Duygularınızı güvendiğiniz birine veya doktorunuza anlatmak sizi rahatlatabilir. Unutmayın, tedavi edilebilir bir sorundur.

Önleme

Her zaman tamamen önlenemese de, kabızlığı önlemek, tuvalette uzun süre oturmamak ve düzenli egzersiz yapmak riski azaltır. Ayrıca ağır kaldırırken dikkatli olmak da faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dışarıda kalan dokunun dönerek kanlanmasının bozulması (boğulmuş prolaps)
• Makat çevresinde yara, ülser ve kanama
• Bağırsak hareketlerinin tıkanması (ileus)
• Kas ve sinir fonksiyonlarının daha da zayıflaması
• İnkontinans (gaz veya dışkı kaçırma)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu kişide belirtiler kontrol altına alınır. Yaşam kalitesi önemli ölçüde iyileşir. Cerrahi sonrası başarı yüksektir, ancak süreç kişiye özeldir. Doktorunuzla birlikte en uygun yolu belirlemeniz, sonuçtan memnun kalmanızı sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.