Çocuklarda Bipolar Bozukluk

Genel Bakış

Bipolar bozukluk, kişinin ruh hâlinde aşırı dalgalanmalara yol açan bir beyin hastalığıdır. Çocuklarda da görülebilir. Bu durumda çocuk kimi zaman aşırı enerjik, coşkulu ve hareketli (mani dönemi), kimi zaman da çok üzgün, isteksiz ve yorgun (depresyon dönemi) olabilir.

Çocuklarda bipolar bozukluk erişkinlere göre daha az görülür. Tam yaygınlık bilinmemekle birlikte belirtiler genellikle geç ergenlikte ve erken erişkinlikte daha belirgin hâle gelir.

Belirtiler sıklıkla geç ergenlikte başlasa da küçük çocuklarda da ortaya çıkabilir. Ailesinde bipolar bozukluk veya başka duygudurum bozukluğu olan çocuklarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mani döneminde aşırı neşe, enerji artışı, az uyku ihtiyacı, hızlı konuşma ve riskli davranışlar görülebilir.
• Depresyon döneminde sürekli üzüntü, ilgi kaybı, uyku ve iştahta değişiklikler ve değersizlik hissi olabilir.
• Duygudurum değişimleri günler ya da haftalar boyunca sürebilir ve çocuğun günlük işlevlerini etkiler.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda daha çok sinirlilik, öfke patlamaları ve ani duygu değişimleri görülür.
• Aşırı hareketlilik, dikkat dağınıklığı ve okul başarısında ani düşüşler olabilir.
• Uyku düzensizlikleri, karabasanlar ve arkadaş ilişkilerinde bozulma sık rastlanan belirtilerdendir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Erişkinlerde belirtiler çocuklara göre daha klasik bir seyir izleyebilir; mani ve depresyon atakları arasında uzun dönemler olabilir.
• Bu bilgilendirme çocuklara yönelik olduğu için erişkin belirtileri yalnızca karşılaştırma amacıyla verilmiştir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bipolar bozukluğun kesin nedeni bugün için tam bilinmemektedir.
• Genetik yatkınlık, yani aileden geçen bazı genler hastalığın oluşumunda rol oynar.
• Beyindeki kimyasal maddelerin (nörotransmitterler) dengesizliği belirtilerin ortaya çıkmasına katkı sağlar.

Risk faktörleri

• Ailede bipolar bozukluk veya başka bir duygudurum bozukluğu öyküsü olması riski artırır.
• Stresli yaşam olayları, travma, istismar ve ihmal gibi çevresel faktörler belirtileri tetikleyebilir.
• Ergenlik döneminde madde veya alkol kullanımı belirtilerin daha erken ortaya çıkmasına yol açabilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuzda kendine ya da başkalarına zarar verme düşünceleri sezerseniz vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Çocuğunuzun güvenliği risk altındaysa, aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun ruh hâli okul başarısını, arkadaş ilişkilerini veya aile içi uyumu bozmaya başladıysa doktorunuzla görüşün.
• Mani ya da depresyon belirtileri birkaç günden uzun sürüyorsa bir çocuk psikiyatristine yönlendirme isteyin.

Tanı

Bipolar bozukluk tanısı, bir çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından çocuk, aile ve gerekirse öğretmenlerle yapılan görüşmeler sonucunda konur. Tanıyı koyacak tek bir laboratuvar testi yoktur; belirtilerin zaman içinde izlenmesi ve kaydedilmesi önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve kan testleri: Tiroit hastalıkları veya kansızlık gibi ruh hâlini etkileyen diğer sağlık sorunlarının dışlanması için yapılır.
• Duygudurum günlüğü: Çocuğun ruh hâli değişimlerinin, uyku düzeninin ve enerji seviyesinin takip edildiği kayıtlar kullanılabilir.
• Aile görüşmesi ve çocuğun davranışlarını değerlendiren soru formları tanıya yardımcı olur.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta ya da ay sürebilir. Doktorunuz belirtilerin ne zaman başladığını, ne sıklıkla ortaya çıktığını, uyku ve iştah değişimlerini, okul ve sosyal yaşamı etkileme biçimini ve aile öyküsünü detaylıca sorgular.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve çocuğun yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle ilaç tedavisi, psikoterapi (konuşma terapisi) ve aile eğitimini birlikte içerir. Bu süreçte ailenin ve okulun iş birliği büyük önem taşır.

Evde kişisel bakım

• Çocuğunuz için düzenli uyku ve uyanma saatleri oluşturun.
• Evde sakin, stresi azaltan bir ortam sağlayın.
• Ruh hâli değişimlerini takip etmek için birlikte bir günlük tutun.
• Ailece düzenli vakit geçirin ve olumlu aktivitelere yönelin.

Tıbbi tedaviler

İlaçlar yalnızca çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından reçete edilmelidir. Duygudurumu dengeleyici ilaçlar ve bazı antipsikotik etkili ilaçlar hekimin önerisiyle kullanılabilir. İlaç adları ve dozları mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir. İlaçlar düzenli kullanılmazsa ataklar tekrarlayabilir. Bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik destek de tedavinin önemli bir parçasıdır; aile terapisi ve psikoeğitim tüm aileye destek sağlar.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuzun yaşamına öngörülebilir bir rutin kazandırın. Uyku saati, yemek saati ve aktiviteler konusunda tutarlı olmak ruh hâli dalgalanmalarını azaltır. Okul öğretmenleri ve rehberlik servisiyle iş birliği yapın, tedavi ekibiyle düzenli iletişimde kalın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli ve yeterli uyku alın.
• Günlük fiziksel aktiviteyi teşvik edin.
• Aşırı kafein ve şekerli içeceklerden kaçının.
• Alkol, sigara ve madde kullanımından kesinlikle uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, düzenli egzersiz ve yeterli su içmek genel sağlığı ve duygudurumu olumlu etkiler. Haftanın çoğu günü orta yoğunlukta fiziksel aktivite önerilir; bu aktiviteler yürüyüş, bisiklet veya yüzme gibi çocuğun keyif aldığı etkinlikler olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bipolar bozukluk yalnızca çocuğu değil tüm aileyi etkiler. Suçluluk, kaygı ve yorgunluk hissetmeniz doğaldır. Kendinize de özen göstermeyi ihmal etmeyin; aile terapisi ve destek grupları duygusal yükü paylaşmada yardımcı olabilir.

Önleme

Bipolar bozukluğun kesin bir önleme yöntemi bulunmamaktadır. Ancak belirtileri erken fark etmek, düzenli tedavi almak ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmek atakların şiddetini ve sıklığını azaltmada çok etkilidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Daha şiddetli ve sık duygudurum atakları yaşanabilir.
• Okul başarısı düşebilir, okul bırakma riski artabilir.
• Aile ve arkadaş ilişkileri ciddi şekilde zarar görebilir.
• Madde kullanımı ve riskli davranışlar gelişebilir.
• İntihar düşünceleri ve kendine zarar verme riski yükselebilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı, doğru tedavi ve güçlü aile desteği ile çocuklar belirtilerini kontrol altına alabilir ve sağlıklı, üretken bir yaşam sürebilir. Tedavi süreci inişli çıkışlı olabilir, ancak umut ve iyileşme mümkündür. Aileniz ve sağlık ekibiyle birlikte bu yolu yürüyebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.